Mes njerëzve…


Kujtimit të Isak
Emanueloviç   Babel

(esse)

perparim-hysi.jpg

Nga   Përparim     Hysi

Mes njerëzve.A ka më njerëzore se sa kaq,sidomos,sot kur
globi njerëzor ka filluar dhe të ftohet. Sikur ka dëborë në mes
njerëzve;një lloj ngrice që të mpi dhe të tkurrë.
Shko në mes njerëzve!-i paska bërtitur gjysh Kashirini Gorkit.Siç më
kujtohet nga”Fëmijëria”,Gorki tregon:-Gjyshi im,Kashirini,një ditë më
thirri dhe më tha:-Aljosha ti nuk je një medaljon që të të mbajë varur
mbi qafë.Hajde,shko!Mbathja në mes njerëzve!… Dhe Peshkovi i vogël
ia mbathi mes njerëzve,kreu atje,lloj-lloj punësh nga më të
rëdomtat;pa kreu atje dhe”universitetet!”(këtë e tregon
tek”Universitetet e mia”) dhe,pse qe mes njerëzve,lindi,mandej,dhe
shkrimtari.Për mua,Maksim Gorki,është shkrimtar i madh,sado që mbi
kurriz mban atë”gurin e madh të fajit”:romanin”Nëna” që është më tepër
se sa njerkë.
Si tregimtar,i ka shokët të rrallë dhe sikur hiç të mos kish
shkruar,ai qëndron në Panteonin e nderit(veç tregimeve,romaneve(minus
Nëna),dramave vetëm sikur të kish shkruar poemën”Vajza dhe vdekja”.Për
këtë”Vajza e vdekja”,një kritik me emër(lexuesi të më falë kujtesën
për emrin),ka thënë:”Vajza e vdekja është si “Fausti” i Gëtes se
glorifokojnë për jetën.

*      *      *
Pse u mora me Gorkin?Se Gorki citohet,dua nuk dua unë,edhe kur do të
flas për Isak Emanueloviç Babelin.Ky ka pas lindur në Odesa aty nga
viti 1894.Me origjinë hebre.Në pamje të jashtme,kur e shihje,të fuste
frikën.Ehrenburgu(bashkëshokë  dhe mik i tij) tregon se kur erdhi nga
Odesa në Petërburg,gjitoni,sa e pa,urdhëroi që të gozhdohej dera
dhe,për siguri,të fshihej çdo gjë që ishte e mundur!!! Dhe ky “tred” e
ndoqi dhe kur qe jashtë Rusisë.Është po Ehrenburgu që tregon.Kish
ardhur në Marsejë dhe tek zuri një shtëpi me qera në
rrugën”Nej”,gjitonia,një plakëruqe franceze,e mbylli,menjëherë derën
me kyç.Ta hajë dreqi,po përse ndodhte kështu,kur tek ky”Ursus” ardhur
nga Odesa,rrihte një zëmër e madhe dhe aq e ngrohtë.Dukja është veç
iluzion.Kur erdhi në Petërburg,ishte pothuaj 20-vjeç dhe kishte
filluar të shkruante.Dhe ja,në rini të herëshme të Babelit,tak dhe
shfaqet Gorki.Gorki që ashtu si i gjyshi (vetëm nuk e ka prej veshësh
këtë shrkimtar të ri,siç bëri Kashirini me nipin ) ,e kshillon që të
shkojë mes njerëzve.
Dhe,pse shkoi mes njerëzve(për gati 7-vjet),Isak Emanueloviçi nxori
libra që bën bum në letërsinë ruso-sovjetike.Të kësaj kohe-kur qe mes
njerëzve,- janë”Kalorësia e kuqe”,tregimet e Odesës,”Historia e
kafazit tim të pëllumbave”.
Qe i çuditshëm ky njeri që në dukje të “trëmbte”.Nuk kishe ku gjeje
një njeri tjetër me shpirt babaxhani.Ia plasi shpirtin gruas së tij të
parë,Evgjenia Borisovnës me miqtë apo shokët që shpinte në shtëpi.Dhe
jo për një copë herë.-ZHenja,-fliste ai,- ky do të flejë këtu
sonte.Dhe nuk qe një rast e dy.Se ai nuk mund të rronte pa miq,pa
shokë,pa njerëz.”Stomaku” i Borisovës(mësuar në një mjedis mbi atë
të”njerëzorit dhe të”frikshmit” Babel) nuk treste dot miqësi të tilla
dhe një ditë prej ditësh u ndanë.
Kur flas për Babelin dhe “sëmundjen  bukur të tij”për të pritur
miq,s’ka si nuk më shkon mëndja tek  francezi  Henry Barbysi.Ky në
romanin e tij “Zajrri” ka një pasazh shumë domethënës.Ka ardhur me
leje(për një natë) një ushtar nga fronti.Është i gëzuar se ja,më në
fund,do të flejë me gruan,për të cilën aq e ka marrë
malli,por,pikërisht,atje vijnë shokë të tij dhe ky”Babeli frnacez” i
strehon aty në atë dhomën e tij.U përpëlit kot tërë natën dhe në
mëngjes iku siç erdhi.THem sikur e ka shkruar për Babelin,se të dy
shkrimtarët kishin miqësi me njëri-tjetrin.

*     *   *
I mësuar mes njerëzve,ai nuk rronte dot pa ta.Qejfi i tij qe ku kishte
zhurma.Grindjet,kacafytjet as që i bënin përshtypje.Përkundrazi,ai
vëzhgonte dhe,pastaj,zinte hidhte në letër këto përjetime.Punonte me
pasion dhe qe si një makineri e vërtetë pune.U kthehej dhe u
strëkthehej shkrimeve disa herë,se nuk bënte punë shkel e shko.Shpesh
proza e tij qe si poezi.Ndaj e kanë quajtur poett në prozë.Vdiste si
të qe fëmijë nga kurioziteti.Edhe po të shihte qoft dhe një plak mbi
një stol,bluhej nga kurreshtja se vallë ç’mendonte atje,i vetëm apo e
vetme.Kish bërë emër jo vetëm si shkrimtar,por dhe si përkthyes.Ai
përkthente nga frëngjishtja e gjermanishtja,njësoj si të ishte gjuha e
tij.
Veprat që shkroi qenë prjetime të vërteta.Luftoi me kavalerinë e
famshme kazake të Budjonit,pa shkroi”Kalorësia e kuqe”.Dhe aq të
gjallë kanë dalë këta kazakë sa,siç shkruajnë bashkëkohësit,ia kalon
edhe të madhit Nikollaj Gogol,këtij ukrainasi,që nuk shkroi qoft
njëherë në gjuhëln ukrainase.A nuk i ngriti në apogje zhaporozasit
Gogoli?Kujtoni për një çast Taras Bulbën.Po a nuk ka thënë një
shkrimtar tjetër rus që”ne,të gjithë,siur kemi dalë nga “Manteli” i
Gogolit!!! Mirëpo ja tek vjen ky,Isak Babel,dhe të çudit me
përfytyrimet e gjalla deri fantastike.Por nuk munguan dhe gjëmbat:se
“paska patur raste kur paska shpifur për kavalerinë ekuqe!!! Edhe këtu
i doi në mbrojtje,Gorki.Ai që e kish dërguar mes njerëzve.Ky (Gorki)
theksoi se “i ka dhënë kazakët më me realizëm se sa Gogoli.”
Pse qe poet në prozë,lavdia e tij i kish kapërcyer kufijtë e Rusisë.Ai
njihej nga shkrimtarë me me emër në botë,si Tomas Mani;Romen
Roland,Henrik Mani,Henry Barbysin,Martin De Guarin etj.Në një anketë
të vitit 1930 për të veçuar shkrimtarin më të mirë
sovjetik,shkrimtarët gjermanë të parin shënonin emrin e Isak Babelit.
Më 1935 në Paris u mblodh Kongresi i Shkrimtarëve për mbrojtjen e
kulturës.Për çudi,mungonte Babeli.Kish filluar në BS gjuetia e
shtrigave(në këtë listë të zezë siç do vë re më poshtë,për fat të
keq,qe dhe Babeli),por shkrimtarët lëshuan notë proteste ndaj
ambasadës sovjetike,për autorin e”Kalorësisë së kuqe” dhe,ky,Babeli që
sikur kish dalë nga”kafazi i pëllumbave”,erdhi në kongres me dy ditë
vonesë.Edhe Pasternaku.Babeli erdhi dhe pa fletë përpara foli
frëngjishtene tij të kulluar duke i gajasur pjesëmarrësit.

*    *   *
Unë e dua,veç tjerash,Babelin se qe atdhetar.Ai fare mirë mund të
rrinte në Francë.Se,siç shkruante,është vënd mi mrekullueshëm për të
jetuar,po unë jam i droguar me dashurinë për Rusinë.Dhe them me
vete:në këtë gjë ngjajmë si dy pika ujë.A nuk rroj dhe unë në një vënd
të mrekullueshëm si Amerika dhe në vëndin më të bukur të saj,në
Florida,dhe,megjithatë,me sy ma bën Shqipëria.Atje jam me mënd dhe
shpirtërtisht.Dhe tjetra:ai i shkruante Eduard Bagrickit,mikut të
tij:të shkojmë në Odesë,se u plakëm.Dhe kjo”plakje” e të dy miqëve
kish ardhur para kohe.Mendoni vetëm faktin se Bargricki vdiq
38-vjeç!!!Të plak dhe të thinj stresi.Se Babeli e ndjente mirë që e
ndiqnin.E suverjonin.Dhe kë këtë shkrimtar-poet,me zëmër të madhe,këtë
patrot dhe atdhetar parexelanc!
E si mos ta duash Babelin që e kishte më mirë të shkonte në një
tavernë ku tymit të nxirte sytë,se sa në një tubëim shkrimtarësh,ku
mes tjerësh,do evokohej edhe puna etij.Dhe,siç kutjon
Ehrenburgu,Babeli thoshte:-Kur shkoj në tubime,kam atë shijen që ke,
kur ha mjaltë të përzier me vaj recini.
Babeli nuk rronte dot pa miq.Lista e tyre qe e gjatë;që nga
Bagricki,Majakovski;Esenini,Pasternaku,Ehernburgu etj.Po s’ke si mos
ndalesh në një shënim të Ehrenburgut që thotë:-Kam patur shumë
shkrimtarë të njohur që nga A.Tolstoi,Gorki,Tomas Mani,Bunini,Henrik
Manin;Bejlin,Maçadon,Xhojsin,por vetëm dy herë kam qenë i
tronditur:kur kam takuar Babelin dhe  dhjetë më vonë,Heminguejin!
Komentet janë të tepërta.
Ehrenburgu qe frankofil rus dhe e kish bërë veç Francës,Spanjën dhe
Italinë si portë të prasme.Qe gjuetar i famshëm për vepra arti.Hunda e
tij kish nuhattje të rëndë.Kish ndjerë që në Shqipëri kish një
Rembrand.Është fjala për atë”Çifutin shetitës” të Rembrandit që një
tregëtar katolik shkodran(mos gaboj ,Kakariq dhe,po gabova,kërkoj
ndjesë),e kish sjell në Shkodër.Erdhi Eherenburgu,gjoja për
miqësi,po,për fat të mirë”Çifuti…”shpëtoi.Gjuetari “mik” nuk arriti
ta gjente.

*    *  *
Babeli e kish ndjerë se e ndiqnin.Pa patur fare faj.Dhe,për t’i
shpëtuar paksa këtyre”hijeve” që e ndiqnin,i shkruan një mikes së
tij:”Kolibja që më ke gjetur në Odesë,ma shton ymrin.Se çdo njeri,kur
thotë Dostojevski,duhet të ketë ku të fusi kokën…”.Atëherë ai rronte
në daçën e tij në Peredelkino(atje rroi edhe Pasternaku),por,befas,në
pranverë të vitit 1939 agjentët e Gëbelsit rus(Beria)) e arrestojnë
dhe,pasi e troturojnë mirë e mirë,në janar të vitit 1940 e
ekzekutojnë.Nuk ke se si mos prekesh-pse mos dhe përlotesh?- kur
shikon listën me 346 veta që Berja ia shpie Stalinit për të
frimosur,Gëbelsi Kobës.Dhe nuk qenë shqerra që të thereshin për ditën
e pashkës,po njerëz me kontribute të pakompenueshme.Me nr:12 sëhtë
emëri I Isak Emanueloviç Babel.E vranë pëllumbin e bukur të prozës aq
poetike.Faji i vetëm i tij (dhe i tyre),origjina:qenë hebre!Qenë,siç i
quante Beria pasuesit e Trockit e Co…
Vetë kur erdhi Hrushovi dhe Koba kish ngordhur,u rehabilitua Isak
Emanueloviç Babeli.Kjo ndodhi në vitin 1954.N[ë gjuhën popullore,kësaj
i thonë:vdis,pa të dua.Sidoqoftë,veprat e tij kanë parë dritën e
botimit pas viteve 2000.
Duke e mbyllur këtë esse për këtë shkrimtar të madh,s’kam si mos vë në
dukje faktin me aq vlerë:të rrosh mes njerëzve! Prej njerëzve,ke seç
mëson.

2 tetor    2011

BARDHYL MALIQI, poezi


 bardhyl_maliqi_fjala_elire_996708758.jpg

GJYSHJA…

 

Gjyshja kundronte qiellin e hapur

si tepsi,

plot thërrmija yjesh

si fluturza të bardha,

të mbetura nga kulaçi i grunjtë

i diellit;

ndërsa tej llamburiste nëpër natë Korfuzi,

dhe ne ngjyenim bukën në hijen e kandilit.

Dhe hëna krehte flokët e verdhë mbi malin e Nartës,

në pasqyrën vezulluese të Jonit

dhe dëshirat e ndaluara mbyteshin me ngashërim

në ujin qelibar të sterrës,

duke shpresuar për nesër,

nesër!…

 

 

KUFIJTË

 

Kanë kaluar katër muaj

nga takimi im me Frosinën

në një natë me hënë

në korijet e spitalit “Haxhikosta”;

dridhem nga zëri kërkues

i mjekes sime, Kristinës,

dridhem si fleta e plepit

te liqeni i Janinës.

 

E di,

vjen një moshë,

kur burrat hutohen, tremben,

si fëmija që ka humbur çelsin e shtëpisë-sigurinë e tij,

varur në qafë

në vend të hajmalisë.

 

Unë përditë luftoj

të shtyj kufijtë e të qenit fëmijë,

për t’u ndarë me ju mendjekthjellët.

 

TRISHTILI

                            miqësisht

E njihni Trishtilin,

zogun e vogël të gjithkohshëm të pyllit,

që këndon bukur,

që përçartet pranverës me ngjyrën e gjelbër të krahëve,

me gushën e bardhë,

me sqepin e vogël të verdhë,

me lëvizje të gjalla,

vajzërisht të hijshme.

Por ty po më habit bre, Mustafë!

pse ngjyresh me poza patriotizmi,

pse lëviz me postura histerike,

me zë të çjerrë,

me sy të zgurdulluar?

mos vallë don të fshehësh

dobësinë tënde,

atë zogun e vogël të pyllit,

pas flatrave dhe sqepit të një shqiponje,

pas kokës së madhe dhe

syve të zgurdulluar të bufit?!

Mustafë,

o i biri i dikushit!

*                       *                       *

Poezia më e bukur e Kiplingut është në mundsh,

e Kadaresë llora

e Bilal Xhaferit baladë çame

ndërsa poezia jote më e bukur është grami,

ajo bima që të gjithë e luftojnë,

e shkulin, e mihin, e flakin,

se u zë tokën e bukës,

të grurit dhe thekrës.

por grami yt, bre Muçë, ja beh

me një ushtri të tërë filizash të gjelbër,

sikur mbin nga hiçi…

ndaj kur shoh që shtiresh,

ndaj kur shoh që çirresh,

për poetin-njeri,

trishtohem,

më dhemb shpirti!

 

TETI

 

Sikur të mos gjerbja maturimin e humbjeve

dhe mungesat të m’i kompensonte deti,

me gjallesa nënujore;

me ty do ta ndaja heshtjen,

Teti!

 

Dhe Akilë të rinj do të lindnin,

perëndesha ime thesprote.

 

Me dashuri,

Yti,

Pele,

Mbret i Mirmidonëve.

 

 

EKUINOKS

 

Në çdo datë 22,

ka një ngjarje të pashkruar,

një algoritëm të pathënë.

 

Më 22 mars ekuinoksi pranveror,

më 22 mars poetët i zenë dritën Njeri-Tjetrit,

22 vjeç isha në atëherë,

Nora,

Ti te Kulla Ejfel,

Unë te Portat e Shën Pjetrit!

 

NJË PROSTITUTE

 

Të falem ty,

Prostituta ime,

Sa të hirshme do ishin perënditë,

Nëse do kishin kandellën tënde!

Do ta ndërroj besën eunuke

Dhe Krishtin anemik,

Për të përqafuar

Fenë tënde.

 

Shërbëtori yt besnik!

 

PENDIMI

 

Dielli është penduar që lindi,

kur pa thertoren tënde,

Paramithi,

më 1945,

dhimbje!

gjak,

lotë dhe hi…

 

KRYQËZATA

 

Unë jam kryqëtar i së arthmes,

por pa kryq e pa shpatë,

për shpirtin tënd,

Amarda,

do të bëj

kryqëzatë!

 

 

PËR BESË!

 

Pak të zeshkëta dhe me shumë shije,

janë këto besimtaret e Jahovait

në qytetin tim jugor.

 

Sikur të isha ca vjet më i ri,

për besë,

s’do më njihnit

për shenjtor!

 

 

 

 

 

 

 

 

VETËM TI

 

Shenjtore e hershme,

Lezbike e vonuar,

Delikate si qelq,

Më bie nga duart…

 

’97-TA

 

Krismat bënë ngjarjet,

Ngjarjet lindën krisma,

Krim,

Kurthe,

Klithma!

 

…Kjo qe e gjitha!

 

 

“N”

 

Neuroni,

nervi,

Nevria.

 

Unë

mes dy veprave të Sartrit:

“Murtaja”

dhe “Neveria”…

 

 

KUMRIE

 

Pëllumbeshë e Jugut,

pelistere Kreshmoi,

kumri e Elbasanit,

sa herët më zgjoi!

 

PAGËZIMI I FJALËS

 

Ata erdhën

me zjarr e me hekur

për të pagëzuar heshtjen,

Pal Ëngjëlli pagëzoi fjalën:

“Në Emër të atit, të birit

dhe të shpirtit të shenjtë,

të pagëzoj…

Amen!”

 

Shkuan shekuj dhe

heshtja u shit në karton;

fjala

si fara e grurit,

gjithnjë bleron!            

 

 

PRANVERA

 

Ky mulli i blojes

dhe kjo “Dredhëz Ere”,

gjeratore e kaltër,

ti gush dallëndyshe,

bar që qesh në ledhe…

 

ABETARJA E KOHËVE TË VONA

 

E mirë dhe e keqe,

e bukur dhe e shëmtuar,

e suksesshme dhe e dështuar,

kjo kohë postmoderniteti,

e Abetares sonë të vonuar.

 

Globale dhe lokale,

e realizuar në gjithë potencialin e vet,

dhe njëkohësisht

foshnjë perverse

e ngecur në djep.

 

Njeri dhe kafshë,

e dashur dhe vrasëse,

heroike dhe antiheroike,

altruiste dhe egoiste,

kjo koha jonë shqiptare.

 

E shtypur dhe shtypëse,

e shfrytëzuar dhe shfrytëzuese,

e dhunuar dhe përdhunuese,

gjeratore

gjithërrotulluese!


Dele dhe qen,

qen dhe njeri,

viktimë dhe xhelat,

endem i pafat.

 

Ndërtuese dhe shkatërruese,

shkurt vetvetja siç është,

maksimë e përhershme,

moral i pamort:

“homos hominus lupus est”

edhe nesër,

si dje,

si sot!

 

 

EPITAF PËR BUKURINË

 

Bukuri e përpirë në endrra,

bukuri e shpalosur në zgjime,

mes luleve të bajames strukesh,

dhe shndrin në vezullime.

 

Robi yt kam lindur,

gladiatori yt kam mbetur,

laureshë e pafjetur…

 

 

 

SYTË E TU

 

Sytë e tu – kopsa të kaltra,

në fytyrën time janë qepur.

 

Hiqi moj, të paça,

në s’më do të vdekur!

 

 

KOHA

 

Hënë e ngrënë,

vajzë e pafat,

rigat e shiut,

etja e tokës

i zgjat.

 

 

THYERJE

 

Bukë e thyer,

njerëz të thyer,

qiell i thyer,

dhe dyer, dyer, dyer.

Shqyer,

shqyer,

shqyer…

 

 

ETJA

 

Etje kam në zemër,

etje kam në sy,

etje kam në duar.

 

Eja ti ta shuash,

Shelgji im kulluar.*

 

Nora – floçkë burimesh,

shpirti im i zgjuar!

BOTA

 

Bota si tavëll duhani,

diku në pijetore…

 

prej mbetjesh tymon.

 

Fundi si fillimi:

lejlek që shtegton…

 

 

MË MIRË…

 

Më mirë dashuri buzë gremine,

më mirë psherëtimë galaktike,

se sa inekzistent

dhe peng

i vetvetes

në vite.

 

 

ÇURK I GJAKUT TË BUKUR

 

Në këtë botë,

vetëm një çurk gjaku

është i bukur.

 

Ajo e çvirgjërimit tënd,

laureshë e prillit,

kaçureleve

futur.

 

ANKESA E PORTËS DYKANATËSHE TË BASHKISË

 

Ankohet porta dykanatëshe e bashkisë,

pse i qajnë rrezet e reja;

por s’kërkon vaj për to,

kërkon kandilë për varreza…

pyes kush ka vdekur,

askush nuk e di,

mbase politikat e strehimit,

punësimi, çështjet sociale, s’e di!

 

Ankohet porta dykanatëshe e Bashkisë, se gjithë qyteti

hyn e del këtu, shoqatat, partitë,

kryetarët kuq e blu…

gejshat e politikës dhe bredharakët

hu më hu!

 

TË ARDHURIT

 

Ju zbritët nga malet

si përrenjtë në lumë,

ju bujtët nga kodrat

si lumenjtë në det,

me kuç e me maç,

me nuse të reja

dhe me foshnja në djep.

 

Por i druheni qytetit,

hoteleve dhe bareve

dhe sidomos…

pronarëve!

 

Se qytetet tona, mor zotërinj,

pjellin vetëm Luke.

Luke dhe “zoti të dhashtë!”

me shalët e holla lakuriq

dhe me kërthizat si bobla

jashtë..

 

Se shalët lakuriqe dhe

kërthizat jashtë’ janë

limanet e vërtetë,

që ka ky qytet.

 

Këtu ankorohen bluxhinse

dhe kravata

dhe shkarkohet spermë pa doganë,

me para kesh në dorë,

me sekserë, me tutorë,

me shefa, me drejtorë…

 

BIE SHI NË VARREZA

 

Bie shi në varreza

dhe lagen krizantemat

deri në rrënjët e dhimbjes.

 

Bie shi në varreza

dhe heshtja plugon varret.

 

Vetëm trishtili

çurçuron në gëmushat e verdha

dhe fërshëllen

vetëm era.

 

 

STATUJAT

 

Natën,

njerëzit ëndërrojnë

vendin e statujave.

Natën,

statujat zbresin nga piedestalet.

 

Po s’më besoni,

pyesni fshesaret!

 

 

MANEKINËT

 

Manekinët janë të lumtur,

kaq shumë reklama,

kaq shumë butikë

vetëm për ta,

vetëm për ta.

Dhe vetëm vajza

dhe gra të reja

manekinët i veshin,

i zhveshin,

i reklamojnë dhe

kur vjetërohen ca,

pronarët,

pa problem,

shitëset i ndërrojnë.

Se manekinët,

vetëm të rejat

dhe vetëm të bukurat

preferojnë;

ndërsa ne

po plakemi vetëm me një grua,

që turfullon

e troshitet,

si kamjon i konsumuar.

Ndër kohë,

s’pyet njeri për Sokratin,

për Tolstoin apo për mua;

që xhaketa e kostumit

na është kuajtur në bërryle,

dhe pantallonat, si shumë

na janë holluar…

Ah, të isha manekin,

sa do të kujdesej

ky qytet

për mua!

 

 

REKLAMAT

 

Reklama majtas,

reklama djathtas,

na u bë jeta

reklama

dhe pasqyra.

 

E megjithatë,

më tepër

po na nxihet

fytyra…

RRËFIMTARËT E VDEKJES

 

Si këto fare

që tregojnë anijet e mbytura,

rrugën e mortjes

nga nuk duhet të shkojnë të gjallët;

mbi dhe janë ngulur

si rrëfimtarët e vdekjes,

…Statuja gjeneralësh!

 

MUZIKA MONOTONE…

 

Natën

fillojnë muzikën e tyre monotone,

bulkthat

dhe krimbat e drurit.

 

Ata s’pyesin

për veshët që i dëgjojnë.

 

Mjafton të dëgjohet

muzika monotone e bulkthave

dhe krimbave të drurit…

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Në Tiranë u promovua libri i poetit Agim Desku, “Dua të i verë Çamërie”


Sejdi BERISHA:

 

POEZI MALLI E DASHURIE PËR ÇAMËRINË

… Këndimi i poetit me zërin e vargut krijon reliev të çmueshëm jete. Gjërat që shtrohen në varg e poezi, grishin e intrigojnë, se, për çdo pëllëmbë toke e grusht dheu, nuk bën fajësuar vetëm historinë, por duhet ngritur zërin, ndërgjegjen dhe vetëdijesimin dhe përgjegjësinë e secilit, ka thënë shkrimtari dhe publicisti nga Kosova, Sejdi BERISHA.

Promovimin e madhështuan edhe artisja e mirënjohur, Margarita Xhepa dhe artisti Vasil Bozo, duke recituar vargje nga libri. 

_______________

Në kuadër të zhvillimeve kulturore dhe letrare në Shqipëri dhe Kosovë, të shtunën në ambientet e Ministrisë së Arsimit dhe të Kulturës të Shqipërisë në Tiranë, u promovua libri me poezi i poetit nga Peja, Agim Desku. Në këtë manifestim letrar dhe kulturor morën pjesë krijues, artistë dhe dashamirë të fjalës së shkruar jo vetëm nga qyteti i Tiranës.

 13.jpg

Nga promovimi i librit “Dua të pi verë Çamërie” në Tiranë: Namik Selmani, Agim Desku, Fatime Sali Kulli dhe Sejdi Berisha(Foto: Kozeta Zavalani)

Duke e hapur këtë ngjarje kulturore, Fatime Kulli, redaktore e librit, tha se promovimi i librit “Dua të pi verë Çamërie” i A. Deskut, jo vetëm se ka peshë dhe rëndësi për zhvillimin e vlerave kulturore por edhe e ka veçantinë e vetë, sepse, vetë titulli i librit tregon për mesazhin poetik. Pastaj, ajo theksoi edhe bashkëpunimin e ndërsjellë kulturor, pra edhe letrar. Vlen theksuar se në kuadër të kësaj nisjative, disa muaj më parë në Pejë u bë promovimi i veprave të krijueses, nga Korça, Rajmonda Moisiu, e cila jeton dhe vepron në SHBA. Kurse, një vit më parë, në Tiranë është promovuar libri me poezi i krijuesit nga Gjakova, Tahir Bezhanit, “Piskamë e heshtur”. Aktivitetet e tilla kanë ndikuar dukshëm në njohjen reciproke të vlerave krijuese por edhe në thellimin e bashkëpunimit i cili ka rëndësi të shumëfishtë në fushën e letërsisë dhe të kulturës në rrafshin kombëtar. Ndërsa, krijuesi çam nga Tirana, Namik Selmani i dha një vështrim estetiko-letrar veprës “Dua të pi verë Çamërie”, duke theksuar edhe peshën historike dhe mesazhin e fortë e të qëlluar të vargjeve jo vetëm për krahinën e Çamërisë.

 21.jpg

Shkrimtarët para promovimit të librit, “Dua të pi verë Çamërie” të fotografuar pranë Ministrisë për Arsim dhe Kulturë të Shqipërisë

Shkrimtari dhe publicisti nga Kosova, Sejdi BERISHA, duke folur për librin “Dua të pi verë Çamërie”, pasi i dha një vështrim rëndësisë së bashkëpunimit kulturor përbrenda kombit, ai tha se: ”Krijuesit, si duket, vetë situatat, rrugëtimi i kombit, i atdheut dhe i vetvetes, ia krijojnë rrugën poetike, e cila, kur merr formën dhe peshën e vet, dot nuk del nga binarët e përplasjeve, meditimeve, ndijimeve, nuk del nga mllefi, etja, malli e dashuria për ta parë e përjetuar ëndrrën e bashkimit, ëndrrën e përbashkët që jeta të merr kahe ashtu siç e meriton njeriu, atdheu dhe kombi”.

Ndërsa, pesha e historisë, siç është edhe ajo e Çamërisë, janë të dhembshme, ka thënë z. S. Berisha. Andaj, ai e çmon zërin dhe rebelimin poetik dhe krijues, për çfarë thotë: “Duke e përcjellë krijimtarinë e autorit të librit “Dua të pi verë Çamërie”, mirë dhe bindshëm mund të dëshmohet, se ai në asnjë moment dot nuk i shkapet atij synimit, asaj rrjedhës së historisë, asaj këngës e cila shndërrohet në lapidar kohe e këndimi për peshën që ka ecja drejtë bashkimit-lidhjes së gjërave, por, edhe të periudhave kohore në një tërësi, pa të cilën kurrë nuk do të jetë rehat as toka, as njeriu i këtij nënqielli, i cili, në mënyrat më të ndryshme u ndrydh, u përplas e u flijua, por, edhe në mënyrat më të ndershme gjithnjë qëndroi vertikalisht”. Shkrimtari dhe publicisti, Sejdi Berisha, e heton edhe dhe e thekson edhe atë (edhe pse në libër nuk është thënë) se, autori: “sikur rreptë qorton, apo, sikur na detyron që çdo gjë ta përkujtojmë për historinë, duke mbërthyer kështu të gjitha për birë të gjilpërës, duke përfshirë këtu edhe vetveten, edhe vargun, sepse, ai shtron pyetjen si përgjigje: “Më thuaj Ti, Atdhe/ç’të shkruaj sonte/për lirinë time,/pa Çamërinë?!”.

41.jpg

 Aktorja e mirënjohur e Shqipërisë, Margarita Xhepa dhe  shkrimtari e publicisti, Sejdi Berisha, fotografuar pas  promovimit të librit

Mirëpo, këndimi i poetit me zërin e vargut krijon reliev të çmueshëm jete, për këtë arsye, Berisha për librin e Deskut na përkujton edhe  këtë: “Gjërat që shtrohen në varg e poezi, grishin e intrigojnë, se, për çdo pëllëmbë toke e grusht dheu, nuk bën fajësuar vetëm historinë, por duhet ngritur zërin, ndërgjegjen dhe vetëdijesimin dhe përgjegjësinë e secilit. Atëherë, edhe muzat krijimtarinë e shndërrojnë në fole pavdekësie dhe ngrohtësi shpirti. Andaj, zgjimi nuk është mollë që ngulet në shtizën e krushkut, por është një fuqi që djegë, që provokon për t’u bërë dritë, kasnec lumturie dhe madhështi dashurie”, ka thënë shkrimtari Sejdi Berisha. Dhe, duke u zënë me vargun e poetit, Agim Desku, njeriu ndjehet mirë, bile, merr guximin që nganjëherë edhe për ta ngritur zërin në vetvete, nganjëherë për ta kafshuar buzën, nganjëherë për t’i ndrydhur gishtat, e nganjëherë për t’i ndezur qirinjtë në të katër anët e tokës për të kaluarën, për të sotmen dhe për të nesërmen, duke përkëdhelur vetëm atë dritën e cila kurrë nuk fiket. Me rastin e promovimit të librit “Dua të pi verë Çamërie” të A. Deskut, folën edhe krijues të tjerë nga Tirana dhe vende të tjera, si Rajmonda Moisiu, Ramiz Mujaj, përfaqësues i Shoqërisë shqiptaro-amerikane “Vatra”, etj. Ndërsa, promovimin e madhështuan artisja e mirënjohur, Margarita Xhepa dhe artisti Vasil Bozo, duke recituar vargje nga libri. 

 

NJE ARRITJE TJETER E POETIT.


 fo.jpg

Ditet e fundit poeti dhe studiuesi nga Gjakova,Tahir Bezhani,doli para lexuesve me librin e tij te fundit me poezi,tashme me nje format dhe botim krejt ndryshe ,ne internet.Libri titullohet “MUREVE TE HESHJTES SIME” dhe perfshin poezi te zgjedhura.

Libri eshte botuar nga Shtepia Botuese prestigjioze LULU PUBLISH Amerike dhe gjendet ne kete adrese:www.lulu.com/browse/seaechphp/tahir bezhani.

Per librin e poetit Bezhani,ku profecia e poetit te madh Din Mehmeti po behet realitet,kur shkruante se Tahir Bezhani eshte nje ze poetik i vecante ne letrat shqipe,po behet realitet,nje ze ttjeter I ritikes kosovare,Ali D.Jasiqi shkruan per librin me poezi “Mureve te heshjtes sime”

 

“ Është ky një shpirt i trazuar kur nga zemra e pëlcitur shperthen kënga e kuqe dhe në të njëjtën kohë edhe kënga e bardhë,si mall i djegur në flakadanin e kaltërsive mallëngjyese. Të shkruash poezi është vërtetë një punë e vështirë,është një mundim qe nuk të lë të qetë asnjëherë.Sepse poeti e ka të rëndë këngën,kur aja pikon gjak,të rëndë e ka barrën e kohës qe e bartë në shpirt Ali Jasiqi, kritik.”

Shpirti i trazuar i poetit Tahir Bezhani eshte ne vlim te perhershem dhe muza e tij poetike skalit vargje papra per lezuesit e shumte ne Kosove,Shqiperi dhe ane e mbane trojeve shqiptare.

Gjon Neçaj

LUNDRA IME

Neki Lulaj

 


 

Lundrova me lundër

Mbi vesën

E petaleve të barit të njomë

Të këtij mëngjesi

Lundra  ime

Me vela e busollë

Lundroi kah gjurmat

E atyre që vdekjen e bëjnë jetë

E mordjen dasmë.

 

E gjurmat më çuan

Gjithandej                                 

Në Odën dhe gjirin e atyre

Që nuk dinë për lodhje e plakje

Në mesin dhe rrethin e atyre

Që prej kohësh kishin ndezur zjarret

Nëpër stacionet e  jetës

Nëpër qendrat e qëndresës

Nëpër stacionet e pritjeve shekullore.

 

 

S’E DI PSE

 

Askush nuk e çoi deri në fund

Vekun e filluar

Vekun e kujtimit

Qilimin e Penelopës

Thurrë e thurrë

Thurrë e çthurrë

Në pritje të Uliksit

E Uliksi i kthyer

Me shigjetën e artë

Zbathë e shqyer

Ai

Që e përbiroi Shigjetën

Nëpër unazat e beqarisë

Deri në zemrën e zhurritur

Të Penelopës besnike.

 

THIRRJA

 

Ne thirrëm që sa shekuj

Nga bregu e lugu

Oh sa shumë ushtonte zëri

E kthente bjeshka e thente lugu

Tingëllonte

Zëri

Por të shurdhërit

Vonë shumë vonë

U zgjuan nga gjumi

Dhe i kthjellën ndërgjegjjet

E fjetura.

 

KUR U TAKUAM

 

Mëngjesin pranveror

Me gjelbrim e lule

U pamë

E ti u pëngjaje të gjithave

Se ishe vetë një Lule e rrallë

I nrydha ndienjat e mia

Nuk ngurrova

E  të thash

Ti qenke vetë mrekullia

Eja ne kështjellën e lirës

Te pavdeksisë

Të jetojmë bashkë.

 

KUR

 

Kur thehen rrezet

E diellit të lirisë

Mbi shtëpinë e lyer

E dashnorët i thurrin ëndrrat

Për një jetë të mirë

 

Kur i bashkon qëllimi

Me sinqeritet

Me besë nderë e dashuri

Lulja lëshon dritë xhevahire

Mbi dritaret në saksi.

 

Kur i puth engjëlli me flatra

Bekimi është një përjetësi

Qielli i mavijosur

Serenadë dashurie vetëm

Për çiftin e ri.

 

KAM LINDUR

 

Kam lindur në dimrin e egër

Në epokën e netëve pa dritë

Në epokën e netëve pa zjarr

Në epokën e netëve pa gjumë

Në epokën e netëve me frikë

Në epokën e netëve  pa liri

Në epokën e netëve  me krismë

Në epokën e netëve plot plagë

Në epokën e netëve  me tradhëti

Në epokën e netëve me dhembje

Në epokën e netëve me plaçkë

Në epokën kur kërkohej mëvehtësi

Në epokën kur u lindën burrat

Që Kosovës i sollën Liri.

LYPËSJA E LOKARNOS

Heinrich Von Kleist

henrik.jpg

tregim  

 E përktheu nga origjinali; Roland Gjoza

Në këmbë të Alpeve pranë Lokarnos në veri të Italisë ngrihet një kështjellë e moçme, pronë e një markezi, e cila po të këqyret nga poshtë, nga rruga St. Gotthard, duket pothuaj si e gremisur dhe e rrënuar, ajo të trys një mbresë të hidhur shkretie e braktisjeje të dhunshme, ndonëse dikur bënte majë madhërishëm me pohë e bujë dhe tundonte çdo shtegtar që kalonte andej pari të ngjitëj deri atje e të flintë në ato dhoma të mëdha me tavanë të lartë, që, sic rrëfejnë, njëherë e një kohë, zonja e shtëpise, e shtyre nga keqardhja, e më fort prej nje hiri mëshire, i shtroi në një nga ato dhoma, një shtrat kashte, një gruaje të sëmure, një lypseje, që ishtë hequr branë gjer te dera e saj.

Kur markezi u kthye nga gjuetia, fare rastësisht hyri në atë dhomë dhe, duke i drejtuar asaj armën, tejet i nervozuar e me një pezm mbytës, e urdheroi t’ia mbathte që andej, prej asaj qosheje ku kishte zënë vend, e shtrirë, po më tepër e dergjur, si në një gjumë kllapie, prapa stufës që brambullonte me një zjarr të mavijtë. Gruaja e trandur u ngrit me zor duke u dridhur, u mbështet fort mbi paterica që i hoqi zharg mbi lustrën terratisëse të dyshemese që kërciti dhe shkau e ra me shpinë duke u dërrmuar keqas fund e majë, pa lëshuar fije zëri, pastaj sërish u ngrit me mundime të medha duke hequr e vuajtur dhe prej asaj llahtarie e ulurime që ende e mbante përbrenda, nën atë klithje urdheruese aq ngulmuese të markezit, po edhe të një lutjeje të heshtur, ndoshta të fundmes lutje rrëqethëse që i kishtë mbetur prej fuqise e që zoti duhet t’ia dëgjonte gjithsesi, por atje, pikerisht atje prapa stufës ku ishtë ai dysheku prej kashte, ajo u gremis me zhurmë si prej një rrënimi mershor kur kurmi i rraskapitur nuk jep më shenjë kërthnezieje, renkoi, psherëtiu fajshëm, pastaj regëtiu e me një aht të fundit leshoi hjeken e vdiq.

Pas disa vitesh kur lufta dhe të korrat e këqija i sollën markezit gjithfarë shtrëngesash e kokëçarjesh, në kështjellë u shfaq një kalorës fiorentinas, i cili u mahnit me atë ndërtesë madhështore dhe, i ndihmuar nga rrethanat tejet të favorshme, i propozoi për t’ia blerë.

Markezi, që ishtë lakmitar i paskrupullt i parasë, i tha gruas t’i bënte gati kalorësit dhomën lart, atë të pazënën, pa iu kujtuar asnjë grimë ajo historia që kishtë ngjarë atje, po duke përmendur me mburrje ekstravagancën, shkëlqimin mondan që bënte majë në atë dhomë. Por imagjinoni tmerrin që hoqën markezi me të shoqen kur kalorësi zbriti poshtë në mesnatë fare i zbehtë dhe tejet i tronditur duke bërë be e rrufe për shenjtët e tij se në dhomë ishte një fantazmë; dicka e padukshme që s’e shihnin sytë, ngulmonte ai me llahtar, kishte dalë nga një qoshe prej një shtrati kashte që zhurmonte dhe fare qartë duke iu dëgjuar që të gjitha; që nga një psherëtimë e keputur si me të qarë e gjer te trokitjet e forta në dysheme, ajo u soll vërdallë nëper dhomë, pastaj u bë qetësi, këmbët sikur iu lodhën e s’i bindeshin më, u rrëzua me zhurmë atje prapa stufës, u ankua për një kohë me dhimbje, psherëtiu e rënkoi sikur po jepte shpirt.

Markezi përplot frikë, i trembur befas, pa e kuptuar ende shkakun e kësaj ndjenje ndjellazezë, e detyroi vetën qe t’i buzëqeshte kalorësit e me një zë kinse të butë e intim prej miku, i tha ta harrontë atë hije nate, atë alucinacion që rëndom udhëtarëve të lodhur u behet në gjume, dhe plot perkujdesje e perkorje e ftoi ta kalontë gjysmen tjetër të natës në dhomen e tij. Pastaj kaloresi e pyeti nëse ishtë e mundur të flintë në kolltuk, sepse keshtu qe me mire per të dhe kur zbardhi dita ai e falenderoi per kujdesin e treguar, i dha paratë duke perseritur edhe njehere mirenjohjen per mikepritjen dhe iku menjëherë.

Ky incident ngjalli peshtjellim të madh; ai po i mbantë larg bleresit dhe kjo e trishtonte pa masë markezin. Kur fare pashpjegueshëm e çuditshëm filloi të përhapej pëshpërima se në mesnatë në një nga dhomat e kështjellës shëtiste një fantazmë, ai vendosi të merrej seroizisht me këtë punë, të kerkontë arsyen e vertëtë, që t’i jepte fund njëherë e mire kesaj thashethemnaje kobzeze. Kur erdhi ndajnata ai e ngriti shtratin e vet dhe e coi të ajo dhome, qendroi zgjuar me sytë e hapur jashtë mase në atë terr të frikshëm duke pritur afrimin e mesnatës. Perfytyroni tmerrin e tij kur duke ia ngulur sytë fushës se orës ku akrepat kishin ngrirë, dëgjoi një zhurmë misterioze, sikur dikush u ngrit nga një grumbull me kashtë, kaloi nëper dhomë dhe u shemb duke rënkuar prapa stufës. Në mengjes kur ai zbriti poshtë e shoqja e pyeti se si e kishte kaluar natën atje; dhe teksa ai hidhte shikime rreth e rrotull me shqetësim, si i handakosur dhe pasi mbylli derën me lloz, i pëshpëriti asaj se gjithcka ishtë e vërtetë; atje ishtë një fantazmë. Ajo u drodh, jo, kurrë nuk i kishte ndodhur të ndjente një llahtari si kjo, kaq sfilitëse e mbytëse, e luti të mos i tregontë njeriu, përpara se të mblidhte veten e ta gjykonte punën më me gjakftohtësi. Netët e tjera ata u ngjitën lart të dy, kësaj here të shoqëruar dhe nga sherbetori dhe degjuan po atë zhurmë ngjethëse që bënte fantazma. Kishin nje dëshirë të ethshme, që po i torturonte, ta hiqnin qafe sa më parë kështjellën me çfarëdo lloj cmimi që të shpëtonin nga ai terror i përnatshëm, sikur dikush ju vinte duart në grykë për t’i mbytur, nga ai terror që i skapullonte në prani të shërbëtorit dhe kur e kur ia hidhnin fajin ca gjerave të vogla të parëndësishme që sipas tyre mund të ishin shkaktar të ketij aksidenti, gjithashtu qenë të sigurt se shumë shpejt e verteta e thjeshtë do të dilte në dritë. Në ndajnatëherën e ditës se tretë, kur të dy, me zemra të copëtuara, u ngjitën serish lart për te dhoma e bujtësve, të vendosur qe t’i jepnin fund kësaj pune, ata panë një qen roje, të cilit dikush i kishte zgjidhur hallkën dhe e kishte lënë përballë derës dhe, duke mos e vrarë mendjen se si ndodhej ai aty dhe për ç’shkak, të nxitur nga instinkti i një rrethane të tillë të skajshme, për pak më shumë shoqëri, ndoshta, qoftë dhe me një qenie jonjerezore, ata e morën qenin dhe u futën bashkë me të në dhomë

Rreth orës njëmbëdhjetë, dy shandanë me qirinj digjeshin mbi tryezë, ata të dy zunë vend në të ndarën e krevateve, markezi veshur e ngjeshur, me shpatë e pisqollë, të cilat i mori te dollapi nga ana e vet; dhe ndërsa perpiqej të bentë dicka per të kaluar kohen njefaresoj, qeni kaloi në mes të dhomes, u shtri dhe fjeti. Pastaj , kur ra ora dymbedhjetë, nje zhurme e tmerrshme u degjua serish; dikush, qe sytë e njeriut nuk arrinin ta rroknin dot, u ngrit mbi patërica në qoshkun e dhomes, dicka kerciti nën të si nje grumbull kashtë e ngjeshur dhe në hapin e parë qe hodhi; tuk! tuk! qeni u zgjua, u ngrit dhe filloi të ecë me veshët qe iu zgjatën përpjetë të shqetësuar, u kthye andej nga stufa, hunguroi dhe lehu fort, sikur  fantazma të vinte drejt tij. Ajo qe pa markezi ishtë fundi i flokëve të saj që qëndronin në ajër dhe dilnin nga dhoma. Ai nxori shpatën dhe uluriu; “Kush është atje?” duke e perseritur këtë vazhdimisht si nje monoman i krisur pa e patur mendjen në vend, sepse nuk merrtë kurrfare pergjigje, ndersa e shoqja thirri kujdestarin për të shkuar në qytët që të lajmëronte policinë. Para se ajo të dilte me të shpejtë jashtë portave, veshi i kapi dicka të njohur dhe një parandjenjë tronditëse e kaploi, ktheu kokën dhe pa kështjellën të mbuluar nga flakët që po e përpinin nga të katër anët. Markezi, krejt i terrorizuar, kishte mbërthyer  shandanin me qirinj, dhe fare i rraskapitur me gjithsej, si asnjëherë në jetën e tij, i vuri zjarrin cdo qoshku  të dhomës dhe, meqenëse ato ishin veshur me panele druri, morën flakë menjëherë.

Gruaja thirri në ndihme njerëzit që ta shpëtonin atë fatzi të marrosur; por ndërkaq ai kishtë vdekur në mënyrën me të tmerrshme; dhe sot vendasit i kanë grumbulluar kockat e tij të bardha në atë qoshkun e dhomës ku ai dikur dëboi lypësen e Lokarnos.

 

                               E përktheu nga origjinali; Roland Gjoza

Nju Jork 2010

 

 

 

 

Ruga e gjate drejte planetit Mars

 

Pergatiti Hekuran Pashollari


Eksplorimet e shumta sot mbi Planetin e Kuq ,jane rezultat i nje pune 40 vjeçare midis suksesit dhe deshtimit

Njoftim

Mareveshje midis Naza dhe Google: udhetim virtual mbi Henen dhe Marsin

Dje me daten 19 dhjetor 2006 eshte njoftuar se Naza do te lejoje motorin e kerkimit Google te transmentoje nepermjet internetit udhetime virtuale mbi Henen sateletin natyral te Tokes dhe mbi planetin e Marsit si dhe informacione direkte nga Stacioni hapesinor dhe nga misione Shutle.

Marveshja parashikon qe Naza ve ne dispozicion te Google arkivin e saj te pamjeve filmike dhe fotografie, informazione te parashikimeve meteorologjike dhe harten tre dimesioneshe te Henes dhe Marsit.

“Mareveshja  do tìi jape mundesi te gjitheve te kryejne nje udhetim virtual drejt  siperfaqes se Henes dhe kanoneve te Marsit”” – ka thene per Naza, Michael Griffin.

 

Hyrje.

Duke filluar nga gjysma e shekullit te XIX , ne fillim letersia fantastiko – shkencore dhe me pas kinemaja kane qene te pushtuare nga hipoteza e nje udhetimi drejt nje planeti tjeter, ku natyrisht Marsi ka qene me i preferuari.Ne fillim te viteve nentedhjete te shekullit XIX, perfytyrimin reth nje planeti te banuar e ka dhene astronomi amerikan Percival Lowell, i cili ka sherbyer si nje stimul dhe frymezim per daljen ne drite te librave te famshem si :”Lufte e boteve” te.G.Wells, apo “Cikli i Marsit”te  Edgar Rice Burrough , te cilat kane qene libra fantasiko shkencor. Me vone keto libra kane sherbyer si baze per nje prodhim te gjere te letersise artistike dhe qe vazhdojne akoma edhe ne ditet e sotme me motive te udhetimeve nder hapesinore. Edhe kineastet e pare kane dhene filma te inspiruar nga e njejta ide , ajo e udhetimit drejt nje planeti, ku mund te permendim:filmin e prodhimit anglez”Nje mesazh nga “Marsi” te vitit 1913, apo ate te prodhimit sovjetik “Mbreteresha e Marsit” me 1924.

Midis viteve 1952 dhe 1953, Wemher von Braun do te publikonte nje seri artikujsh fantastiko shkencor ne revisten prestigjioze amerikane “Colliers”, ku ilustronte udhetimet e njeriut ne hapesire, te cilet ndertonin stacione hapesinore qe sherbenin si “ura” lidhese per te vajtur ne Hene, Mars dhe te tjera planete.Keto artikuj interesante sherbyen si nje  frymezim per kineastin Walt Disney i cili vendos  te realizoje nje serial filmash me karton animati per TV. Nga ky moment nuk flitet me per fantazi dhe kenaqesi enderimtare, por per nje vizion te  mrekullueshem dhe bindes per te bere realitet udhetimet ne hapesire.Ne fund te viteve gjashtedhjete qeniet njerezore do te shkonin me te vertete ne Hene. Me vone jane bere udhetime edhe drejt planetit Mars , por ne bordine e anijeve kozmike nuk ka patur njerez por robot te cilet kane dhene nje eksplorim te mrekullueshem te Planetit te Kuq.

 

Dhjetra misione hapesinore te deshtuara

Pushtimi i hapesires ne realitet eshte e lidhur me garen teknologjike te dominimit midis dy superfuqive, ku ne te njejten kohe njeriu i pare qe do te udhetonte ne orbiten hapesinore reth Tokes ishte Yuri Gagarini, sovjetik, kurse njeriu i pare qe do te zbriste ne Hene ka qene Neil Armstrong, amerikan

Na pelqen apo jo, ruga e gjate drejt Marsit, deri ne zbulimet me sensancionale te diteve tona, eshte pershkruar per ironi nga nje progres teknollogjik per ndertimin e armeve te demtimit ne mase, e kushtzuar kjo nga “lufta e ftohte” pas luftes se dyte boterore.Dy pioneret e zhvillimit te teknologjive te leshimit te anijeve hapesinore kane qene – Sergej Korolov i Bashkimit Sovjetik dhe Wernher von Brau i SH.B.A -se – te dy se bashku kane qene te frymezuar nga e njejta deshire: donin te shkonin ne Hene dhe te eksploronin planetet e sistemit diellor, por duke qene te detyruar qe te zhvillonin te njejtat teknolloji dhe per qellime ushtarake. Te dy keta kollose te teknologjive hapesinore do te bindnin qeverite perkatese per te perdorur raketat ushtarake per te leshuar satelitet artifiziale ne orbita reth Tokes dhe me vone ne Hene dhe mbi planete te tjera, duke demostruar keshtu kapacitetin e kombeve te tyre ne kete fushe.

Nga pikpamja politike te dy superfuqive pak u interesonte se çfare do te istaloheshin ne bordin dhe tipi i sateliteve qe do t’i mbarte ato. Objektive ishte te provonin teknollojine e leshimeve hapesinore per te demostruar epersine ne garen e eksplorimeve hapesinore, dhe gjate kesaj”lufte” teknologjike per dekada te tera do te shoqerohen me aventura, dyshime dhe tragjedi. Nuk do te mungojne kurajua dhe durimi per te mposhtur pengesat e falimentimit, sukseset fantastike por dhe deshtimet jo te pakta, ku sukseset do te shoqeroheshim me vezullimin e fitores, kurse deshtimet me ankthin e humbjes.

Rugen e pare drejt Marsit fillon ne tetorin e vitit 1960 , kur nje grup shkencetaresh te Bashkimit Sovjetik, ne menyre sekrete do te tentonin per dy here radhazi te leshonin nje satelit drejt planetit te Kuq, por qe ne te dyja provat do te deshtonin. Kurse nje grup tjeter shkencetaresh amerikan kontrollonin dhe monotironin ne menyre sekrete nga Turqia keto prova te  kolegeve sovjetike. Ne kete periudhe askush nuk dinte gje reth ketyre tentativave.

Satelitet vendoseshim mbi trupin e nje rakete balestike nderkontinentale , te projektuara nga Korolev qysh me 1957 dhe qe ishin perdorur per leshimin e tre sondava “henore” drejt satelitit tone natyral nga dhe ku kishin mare emrin.

Pas dy deshtimeve te para te leshimit te sateliteve drejt Marsit ne tetor te 1960 ,me 12 shkurt 1961 regjistrohet suksesi i pare i leshimit te sateliteve, por jo drejt Marsit por drejt nje planetit tjeter, atij  te Veneres (Aferdites). Pas ketij suksesi , shkencetaret sovjetike vendosen te kryenin edhe gjashte leshime te tjera satelitore, tre ne Venera dhe tre ne Mars, ku dy prej atyre te destinuara per ne Planetin e Kuq do te deshtonin pa u nisur mire , kerse njera qe permbante sonden Marsi 1 , sapo kishte pershkruar gjysmen e ruges do te nderpriste komunikimin me Token.

Ne baze te eksperiences te pasur te fituar nga misioni Marsi 1, shkencetaret sovjetike do te pemiresonin teknologjte e aparaturve pekatese dhe ne 1963 do te leshonin nje tjeter mision me qellim te eksperimentimit te sistemit te nje fluturimi drejt  Marsit

Per fat te keq ky mision deshtoi dhe sateliti i leshuar nuk mundi te kalonte dot ate te orbites tokesore. Ne vitin 1964 Bashkimit Sovjetik leshojne tre satelite te tjere ku dy te paret deshtojne pa u nisur mire nga toka, dhe vetem njeri pati sukses, te cilin per supesticiosizitet nuk e quajten Marsi 1 por i vune emrin misioni Zond , per te mos patur fatin e misionit Marsi 1 . Por edhe ky mision pas gjashte muajsh nga leshimi humbet komunikimin me Token

Nderkohe ne SH.B.A ishin te pakte ata qe njihnin synimet dhe tentativat e sovjetikeve reth misioneve hapesinore, dhe me nje pregatitje ne kete fushe  me te pakte se ata rivalet sovjetike, ne fillim te nentorit te vitit 1964 leshojne drejt Marsit te paren sonde Marine 3 i cili deshtoi per shkak te nje difekti. Ne fund te nentorit te po atij viti leshojne me sukses nje teter sateletit identik me te parin drejt Marsit te quajtur Marine 4. Ky mision do te arije Planetin e Kuq me 14  korik te 1965 dhe nga nje lartesi prej 10000 km lartesie do te dergoje ne Toke 22 pamje fotografike te kryera mbi nje siperfaqe te vogel te planetit  duke deshmuar mbi egzistencen e kratereve dhe te nje atmosfere te holle te gazit karbonik me nje trysni siperfaqesore sa 1/100 e trysnise atmosferike tokesore. Megjithese te pakta , keto informìacione te mara nga misioni Marine 4 , do te krijonin bindjen qe Marsi ishte nje planet me nje perberje shume te ngjashme me Henen, ashtu siç ishte parashikuar dhe shpresuar

Deri ne fund te viteve 1965 bilançi i fluturimeve kozmike drejte planeteve Mars dhe Venera, pa permendur ato drejt Henes eshte ky:

Bashkimi Sovjetik. Nga tete misione hapesinore drejt Marsit dhe tete drejt Veneres, vetem njeri mision ai i koduar Zound  3 ishte leshuar me sukses por eshe ky pas gjashte muajsh fluturimi, ndersa ishte duke aritur Marsin humbet komunikimin me Token. Ndersa drejt Veneres vetem misionet Venera 2 dhe Venera 3 do te mund te arinin saktesisht drejt Veneres, por qe edhe keto do te falimentonin pothuaj ne fund te misionit

Amerika. Nga kater misione te koduar Marine kishin goditur ne shenje me Marine 2 drejt Veners dhe Marine 4 drejt Marsit. Ne kete gare midis dy super te medhenjve, per momentin kishin fituar amerikanet, te cilet me pak misione hapesinore kishin ralizuar me teper sukses ne mbritjen e tyre ne destinacion.

Ne periudhen nga 1967 deri me 1975, amerikanet do te perqendroheshin ne mundesine per te zbritur ne Mars dhe te plotesonin harten gjeollogjike te tij. Per kete qellim me 1969 leshon dy misione Marine 6 dhe  Marine 7 i pari drejt ekuadorit dhe idytei drejt Polit sud te mbuluar me akull te thate. Te dy keto misione konfirmonin rezultatet e dhena nga Marine 4: Marsi ishte nje planet i thate, i ngjashem me nje shkretetire pa jete.

Ne fotografine e meposhtem jepet nje pamje e sipefaqes po thuaj te shkrete dhe te thate te Planetit Mars

 

 

 

 

 

Sfida sovjetike

Sovjetiket nga ana e tyre qysh nga 1966 deri 1973 synonin ne permiresimin e teknologjise se sondave hapesinore  me komplekse me qellim per te mundesuar zbritjen direkt te tyre ne siperfaqen e Marsit nga ku do te dergonin nepermjet roboteve te instaluara ne keto misione fotografi panoramatike, informacione per atmosferen e Marsit si dhe karakteristika te tjera te perberies gjeologjike te Marsit. Te gjitha keto ishin ne funksion te kerkimit te provave mbi egzistencen e formave te jetes ne Panetin e Kuq. Me 1969 u leshuan dy satelite orbitale , te cilet edhe munden te afroheshin ne dy satelitet natyrale te Marsit, Deimos dhe Phobos. Por pak muaj nga leshimi i tyre ne hapesire ato nderpresin programin per nje sere problemesh teknike te lidhura me masen dhe qe do te shkaktonin shperthimin e tyre

Me gjithe deshtimin , sovjetiket nuk ndalen dhe kerkojne te fitojne ne kohe kunder rivaleve te tyre amerikane, te cilet nder kohe me misionet Mariner 4, 6, dhe 7 kishin siguruar nje sere informacionesh te dobishme reth Planetit te Kuq.

Sovjetiket me 10 maj te 1972 , nje dite  pas falimantimit te misionit Marina 8 te amerikaneve , leshojne nje satelit te “shpejte”, por qe nuk kaloi dot orbiten tokesore pa mundur te behet nje satelit i Marsit. Por ata do te shkojne perpare duke leshuar ne te njejtin muaj satelite te tjere , ku me ne fund njeri prej tyre Mars 2 do te arinte ne orbiten e Marsit por pas dy javeve te mbritjes te satelitit Mariner 9 te amerikaneve.

Sistemi i udhetimit do te funksiononte siç ishte parashikuar, duke matur pozicionin relativ te satelitit ne lidhje me planetin, duke drejtuar ate drejt orbites se Marsit  dhe per te kalibruar  manovren e sondes pas  ndarjes nga sateliti per te bere uljen ne siperfaqen e Marsit. Por programi (software) i istaluar per nje gabim te paparishikua beri qe kur sateliti kishte hyre ne orbiten eliptike te Marsit, , te shkeputej afer atmosferes se tij duke u reshqitur pamundur te posicionohej sakte ne siperfaqen e Marsit. Me gjithate ajo ka vleren e vete sepse ishte i objekt i konstruktuar nga njeriu ne kontakt me siperfaqen e Marsit. Me 2 dhjetor 1971 misioni Mars 3 i leshuar po nga sovjetiket, do te bent nje udhetim perfekt nga saktesia dhe te zbriste ne siperfaqen e Planetit te Kuq, dhe pas dy sekondave te mbritjes te dergonte vetem nje pamje por pa ndonje informacin interesant

 

Ne orbite rreth Marsit

Sonda amerikane Mariner 9 e leshuar ne te njejtin muaj te falimentimit te misionit Mariner 8, me 14 nendor 1971 do te behet sateliti i pare ne orbiten marsiale me aktivitet te gjate. Gjate nje viti te aktvitetit te saj, do te fotografonte pothuaj te gjithe siperfaqen e Marsit, duke zbuluar nje planet te papritur dhe te paparashikueshem, te ndryshme nga ato pak te dhenash qe ishin mare nga tre misionet parardhese.

Informacionet e mara nga Marina 9 do te bente te mundur te ndertohej harta e 100% te siperfaqes te Marsit, duke zbuluar male gjigande me orgjine vullkanore ,vargmale te tera,  gjurme te nje aktiviteti tektonik dhe valezime sinusoidale te ngjashme me shtratin e nje lumi te thare tokesor. U zbuluan mjajt kratere te perplasjeve te ngjashme me krateret e Henes. Edhe pse nuk u gjeten uje te lengshem ne siperfaqe, u zbuluan qarte gjurme te nje proçesi idrologjik, qe indirekt do te thote qe ka patur ose mund te kete uje. Te gjitha keto te mara se bashku te bejne te mendosh qe Planeti i Kuq fillon te fitoje nje imagjinate gjithmone e me te ngjashme me ate te Tokes

Amerikanet nuk u mjatuan me misionin Mariner 9 dhe po pregatiteshin per leshimin e nje tjetri mision hapesinor me 1973 te koduar misioni Viking

 Nderkohe sovetiket ne periudhen qershor – gusht 1973 do te leshonin kater misione hapesinore te koduar Marsi 4, Marsi 5, Marsi 6 dhe Marsi 7. Nje fakt interesant eshte qe kur misioni Mars 6 pasi mbrin ne orbien e Marsit humbet komunikimin dhe komandimin nga toka ,duke qene i detyruar te veproje ne menyre autonome leshimin me parashyte te robotit per ne siperfaqen e marsit. E gjithe manovra automatike pa komandim nga toka eshte realizuar ne perpikmeri dhe te dhenat jane transmentuar mbi Toke nepermjet pajisjes kompjuterike te instaluar ne trupin e satelitit.Pas zbritjes ne siperfaqen e Marsit, roboti do te nderpriste transmentimin per shkak te difekteve te paparashikuara.

Me gjithe nderprerjen e transmentimeve , misioni Mars 6 konsiderohet i suksesshem sepse qe i pari qe kreu matjet mbi perberjen e atmosferes se Marsit

 

 

 

Fushe lirie misionit Viking

Me gjithe se sovjetiket ne vitet 1960 deri 1973 kane qene te paret qe kane leshar ne hapesiren reth planetit te Marsit, satelite artificiale dhe njekohesisht nje numer te madh te tyre, ne krahasim me amerikanet , keta te fundit kane qene me te sukseshem dhe me racional si ne dergimin e sateliteve artificiale ,ashtu dhe ne grumullimin e informacineve mbi Planetin e Kuq.

Ne  fund te vitit 1973, me qene se amerikanet nisen nje program te koduar Viking drejt Marsit, sovjetiket vendosen perfundimisht ta braktisnin Marsin dhe t’i drejtoheshin nje tjetri planet ,ati te Veneres ose ndryshe te Aferdites, per tju rikthyer Marsit pas 12 vitesh me vone por tashme jo si ravale te amerikaneve por si bashkepunues ne shkembimin e eksperiences midis tyre..

Misionet marsiale te quajtura Viking  1 dhe 2 do te leshoheshin nga amerikanet ne veren e vitit 1975. te dy keta satelite se bashku me pajisjen qe do te zbiste ne siperfaqene Marsit, do te arinin orbiten e Marsit 10 muaj pas leshimit te tyre dhe per muaj te tera do te fotografonin siperfaqen e Marsit me qellim te seleksionimit te nyjeve te zbritjes. E para fotograi vjen nga Viking 1 me 20 qershor 1976 dhe e dyta nga Viking 2 me 3 shtator. Mbas zbritjes ne siperfaqe de dyja pajisjet, ose robetet do te matnin perberjen e atmosferes marsiale dhe analizonin terenin e Marsit me ane te pajisjev  teknologjike speciale. Objektive kryesor i tyre ishte te kerkonin perberje organike dhe aktivitete biologjike ne nivel mikroskopik. Asnje lende organike, asnje gjurme te nje forme jete ne nivel mikroskopik, megjithe aktivitetin e tyre te gjate, ndersa satelite ne orbite vazhdonin te dergonin fotografi duke realizuar harten komplete te siperfaqes se planetit. Me gjithe se nuk ariten te zbulonin egzistencen e jetes mbi Mars, misionet Viking konsiderohen shume te sukseshem per informcionin e gjere dhe te hollesishem qe mblodhen per Planetin e Kuq.

 

Flota internacionale

Me 7 Prill te vitit 2001 niset drejt Marsit sonda Mars Odysseye pajisur me nje aparature me kompleksedhe me te sofistikuar, ku mund te permendim spektroskopin infraroze dhe nje gjurmues te neutroneve ku dhe rezultatet nuk munguan. U zbulua nje sasi e bollshme akulli ne disa metra ne thellesi te siperfaqes ne pjesen me te madhe te planetit dhe ne veçanti ne polet e tij. Sonda eshte ende ne aktivitet dhe ka kryer reth 1100 rotullime per reth Marsit dhe se bashku me misionin MGS zhvillon nje rol kyç ne mbajtjen ne kontakt me mjetet levizese te leshuare ne vitin 2003 si Spirit dhe Opportunity

Viti 2003 eshte konsideruar si viti i pare i nje bashkepunimi te vertete internacional ne eksplorimin e Marsit. Per here te pare, reth Planetit te Kuq nuk jane vetem misionet amerikane dhe Ruse, por funksionon ne menyre perfekte dhe nje satelit europian i koduar Mars Express,i cili transportoi pjesen me te madhe te instrumenteve shkencore te humbura ne misionin Mars, si dhe misioni japones me emrin Nozomi i cili u fut ne orbiten e Marsit ne  25 Dhjetor te vitit 2003 por qe me vone humbi gjurmet e komunikimit

Sot reth Marsit ndodhen pese misione hapesinore aktive: satelitet orbital Mars Global Surveyer, Mars Odyssey dhe Mars Express si dhe dy mjete levizese Spirit dhe Opporunity

Kjo flote internacionale eshte nje tregues per interesin qe ka hapur eksplorimi i Marsit.

Marsi eshte nje planet i veshtire dhe njekohesisht i jashtezakonshem. Çdo zbulim i ri te bind per faktin qe ne nje te kaluar do te kete patur uje mbi siperfaqen e planetit. Marsi ka nje rezerve te madhe akulli dhe ndoshta dhe ndonje rezerve te vogel uji mbi siperfaqe. Megjithate kerkimi i gjurmeve te mundshme te formes se jetes ka zgjuar nje pershpejtim te ri. Nje dite, ndoshta jo e larget do te gjendet. Do te jete dita kur misionet robotike do te zvendesohen me misione njerezore. Eksplorimi i marsit ne 40 vitet e fundit ka qene e shoqeruar me drama dhe emocione nga me te ndryshme por te jystifikuara.

Hekuran Pashollari

 

 

ZEQIR LUSHAJ, DHE VEPRAT LETRARE.

 

 1.jpg

5.jpg

2.jpg

3.jpg

4.jpg

6.jpg

7.jpg

10.jpg

11.jpg

12.jpg

14.jpg

15.jpg

 

     Nga  Dr.Zef Mulaj

KUJTOJMË DR.ARISTIDH SOPIQOTIN

v-0.jpg  

KUJTOJMË DR.ARISTIDH SOPIQOTIN

                                                                        Nga Luan Çipi

 

Sot shfletova Ditarin tim të Viteve të Fëmijërisë dhe aty u ndesha me disa ngjarje dhe emra shokësh protagonistë, disa prej të cilave më ngjallën dëshirën për të shkruar më gjatë.

Kjo më kujtoi Dr. Aristidh Spiro Sopiqotin, shokun tim, që tani nuk rron më. Kështu, unë qëndrova te kjo fletë e ditarit tim dhe meditova fluturimthi për shokun e vjetër…

 

 

Ai mu shfaq në të gjitha përmasat dhe me madhështinë e tij të dikurshme dhe vetvetiu, padashur më rrodhën dy pika lot. Duket vitet e pleqërisë më kanë dobësuar aqsa nuk i vetkontrolloj dot më emocionet. Aty për aty mendova: Sa e padrejtë është kjo botë!?

Ai, thuajse moshatari im, doktor në mjekësi e radiolog në zë, që ka shpëtuar nga vdekja dhe u ka zgjatur jetën dhjetëra qytetarëve, deri shokë e bashkëmoshatarë, ka afro 4 vjet që nuk rron më. Ai, njeriu i mirë, i qeshur e i gëzuar, fjalë ëmbël e gojë mjaltë, që  edhe pse ti ishe i drobitur e i sëmurë, të “ngrinte më këmbë” e të shëronte me diagnozën e saktë, me mjekimet dhe medikamentet e përzgjedhura, me kujdesin e pandarë dhe me buzëqeshjen e përhershme, tani është i ngurosur dhe i heshtur.

Ai, shoku i dashur, që për ne gjithnjë ngjallte shpresë e optimizëm dhe që nuk të linte për asnjë çast në shqetësim e depresion. Ai, që dhe në raste dëshpërimi e mërzitje, kur ti, si çdokush në jetë në momente të caktuara, ishe i sëmurë, apo i mposhtur nga hallet dhe vështirësitë e jetës, se ndjeje varfërinë dhe boshllëkun jetësor, dinte të shihte dritë  edhe në fund të tunelit, ta ndriçonte plotësisht atë dhe të të kthente sërish në jetë.

Ai, njeriu që dinte të shfrytëzonte gëzimet e çastit dhe të përfitonte të mirat shoqërore rastësore, njeriu i këngës dhe i valles, i rakisë, duhanit dhe i ahengut. Pse pikërisht ai, më i miri, më i afti, më i dashuri,  iku  nga kjo botë para nesh? Ky largim dëshpërues e i parakohshme është një keqardhje dhe dëm e mungesë e madhe për të gjithë ne, që nuk e mendonim dhe nuk e kishim në dorë, për shokët, gruan e tij  më të re, të dhembshur dhe aq shumë e lidhur me të dhe për të dy djemtë e  tij të dashur. Këtë gjëmë nuk e zhbënim ne dhe as që e ndalnim dot. Në se do mundemi, le ta kujtojmë dhe nderojmë atë,  siç e meriton:

Aristidh Sopiqoti lindi në qytetin e Vlorës, më 13 dhjetor 1932, në një familje të ardhur këtu 200 vjet përpara,  nga Sopiku i Gjirokastrës.

Takimet e para  të afërta e miqësore me Aristidhin i kam regjistruar në “Ditar” në shtator të vitit 1945, menjëherë pas çlirimit të vendit, si bashkënxënës në ciklin e ultë të Shkollës  së Mesme Tregtare në Vlorë. Kjo, e vetmja  shkollë e  mesme e qytetit, ishte vendosur në godinat me dy kate të ish Hipodromit të Qytetit të Vlorës, pranë Varrezave Ortodokse, aty ku më pas u vendos Shkolla e Mesme Mjekësore dhe Shkolla Pedagogjike. Ajo, pozicionohej në krahun e majtë të rrugës Vlorë- Skelë,  në një sipërfaqe të konsiderueshme toke, me palestër e terrene sportive, si dhe me klasa dhe salla të bollshme.

Shkolla Tregtare e Vlorës ishte me tetë vjet. Tre vitet e para ishin ato që quheshin unike dhe pas përfundimit të tyre merrje “semimaturën”. Drejtor shkolle qysh në fillim, u caktua Harilla Kuçuli, një bregas energjik, autoritar, simpatik e patriot, i shkolluar në Itali, me aftësi të shquara pedagogjike dhe administrative. Gjuhën shqipe dhe letërsinë e jepte nartjoti pasionant, studjusi i thelluar i gramatikës shqipe, Jorgo Ceko; mësues matematike kishim fterjotin Xhevdet Kofina, metodist i mirë dhe filozof popullor, si dhe Ilia Gumën, nga Qeparoi i Vlorës; në frëngjisht ishin Jorgo Pilika dhe Jani Ziguri; në gjeografi shkodrani Kel Gashi dhe korçari Kostaq Balldadori; në biologji Marika Bezhani. Ishin tre paralele të klasave të para. Veç shokëve të vjetër, që kishim në shkollën fillore 5 vjeçare të Skelës, na u shtuan dhe shumë shokë të rinj, ardhur  nga shkollat fillore të lagjes Muradije, Vrenez e Varosh.

 

Më shumë shokë u bëmë me Aristidh Sopiqotin në Shtëpinë e Pionierit të Qytetit të Vlorës, në grupin e korit dhe të veglave muzikore, ku ishim nën drejtimin dhe kujdesin e mësuesit tonë të muzikës, të riun e talentuar shkodran Tish Daija, që më vonë u bë kompozitor i shquar dhe drejtuesi shume vjeçar i Ansamblit të Madh të Këngëve dhe Valleve Popullore Shqiptare dhe Anëtar i Akademisë Shqiptare të Shkencave.

Edhe në kryeqytet, kur ai me shokun e tij të pandarë Engjëll Isaraj vazhduan Shkollën e Mesme Mjekësore, me ta ne takoheshim shpesh edhe pse unë isha në Teknikumin Financiar, po shkollat  e konviktet i kishim afër njeri tjetrit. Politeknikumin Mjekësor Aristidhi e mbaroi me rezultate te  mira    muajin korrik te vitit 1952. Na u desh secilit të ndaheshim për disa vjet për të kryer Shërbimin e Detyruar Ushtarak, për t’u takuar sërish në Tiranë, në Universitet dhe më pas në qytetin e lindjes, në Vlorë.

 

 Aristidhi e përfundoi Fakultetin e Mjekësisë të Universitetit Shtetëror të Tiranës në vitin 1961. Ai, menjëherë fillon punën si mjek patolog dhe shpejt specializohet nga Fakulteti i Mjekësisë i U.Sh. Tiranë si mjek ftiziatër, duke u vendosur për gjithnjë në Dispanserinë Antituberkulare të qytetit të Vlorës.

I dalluar për aftësi profesionale dhe drejtuese, në vitin 1969 emërohet Drejtor i Shërbimit Antituberkular i Rrethit të Vlorës. Gjatë kësaj kohe evidentohen aftësitë e tij të veçanta si radiolog i aftë dhe njohës i mirë i specialitetit të ftiziatrisë, si klinicist  i talentuar, sidomos i sëmundjeve të mushkërive, duke kontribuar për diagnostikimin, parandalimin dhe luftimin e sëmundjeve të TBC, që në ato viti kishin përhapje masive.

Komunikimi i tij i ngrohtë me pacientët dhe marrëdhëniet e shkëlqyera me mjekët e njohur të kohës si Hasan Shehi dhe Ylvi Pustina, më të vjetër në moshë e  më me emër në profesion,  marrëdhënia e afërta e tepër e kujdesshme  me mjekët e rinj të sapo ardhur nga shkollat si dhe aftësitë e tij drejtuese dhe organizative, tërhoqën vëmendjen e autoriteteve të shëndetësisë në kryeqytet, që propozuan  dhe realizuan shpejt vlerësimin e dr. Aristidh Sopiqotit për shpërblimin nga Kuvendi Popullor me dekoratën “Për Shërbim të mirë të Popullit”.

 

 

Qytetarët Vlonjatë kujtojnë me mirënjohje jo vetëm aftësinë  dhe sjelljen njerëzore të buzagazit Aristidh Sopiqoti,  Drejtor shumëvjeçar i Dispanserisë Antituberkulare, por dhe gjithë atë plejadë mjekësh, vlonjatë dhe të ardhur nga mbarë Shqipëria, që shërbyen me devotshmëri e humanizëm të thellë në rrethin e Vlorës në Spitalet e Vlorës, Selenicës, Himarës, Llakatundit, Bratit, Kuçit dhe Sevasterit, si dhe në të gjitha Qendrat e tjera Mjekësore, Farmacitë, Ambulancat, Maternitetet dhe Klinikat e shumta të Shërbimit Mjekësor, pa përjashtuar Klinikat Dentare, deri te ato në Qendrat e Punës e të Prodhimit, në Spitalin Neuropsikiatrik, si qendër të specializuar mbarëkombëtare, apo në Degën e Institutit të Kontrollit Shëndetësor dhe Laboratorin Obstetrikë dhe Epidemiologjik, në Seksionin e Shëndetësisë pranë Komitetit Ekzekutiv të Rrethit, etj.  

Nuk gjen se cilin të vendosësh të parin në radhë, nga mjekët e famshëm që kanë shërbyer në Vlorë, po pa u trembur se gabojmë, le të përmendim  me këtë rast me nderim emrat e  Petraq Popës, që qysh në vitin 1920 vullnetarisht u largua nga Turqia për të ndihmuar luftëtarët vlonjat të Luftës  heroike të Vlorës në ekipin e Spitalit të Llakatundit; apo Sezai Çomon, që krijoi qysh në vitin 1921 Spitalin  e Parë Psikiatrik të Vlorës; të famshmin Ali Mihali dhe pasuesit e tij emërmëdhenj Azduriani, Dhimitri, Agalliu, Dervishi, Flloku, Kauri, Hysenbegasi, Kallfa, Shyti, Ashiku, Angjeli, Myrzabegu, Kutulla, Mehmet Mihali, Isaraj, Beltoja,  çifti Andoni, Osmani, Pavli, Gjidede, Gjoka, Nekiu, Iljazi, Konomi, Jazaj, Çela, Harizi, Papajani, Bisholla, Tetova, Gjodede, Gega, Dredha, Kapo, Kojdheli, Koçi, Muhameti, Islami, Mati, Hysi dhe dhjetëra të tjerë.

 

Përveç kontributit profesional si mjek si rrallë kush, gjatë 41 vjetëve, Aristidh Sopiqoti, ishte dhe një njeri me botë të madhe shpirtërore, që e shprehte në punë, në kontaktet me kolegët dhe pacientët, ku ishte gjithnjë human e i papërtuar, për të ndihmuar në çdo kohë me qetësi, shaka e buzëqeshje. Edhe në shoqëri, midis nesh, ishte gjithnjë në humor, i afruar dhe i gatshëm për çfarëdolloj ndihme dhe pa me të voglin interes.

 

               

 

Dr. Aristidhi ka grua Dedin, financiere në profesion, grua e kulturuar dhe bashkëshorte e denjë për gjithë jetën dhe që u shqua për virtytet e saj të rralla me shërbimet e treguara edhe më shumë, në vitet e fundit të jetës së tij,  kujdes që i largonte dhimbjet dhe lehtësonte vuajtjet. Të dy djemtë e çiftit Sopiqoti, Eduardi dhe Rudini janë djem të mbarë dhe që, për korrektësi e ndershmëri ndjekin shembullin e babait të vetë të nderuar.

 

Në kujtim të shokut tim të dashur, do veçoja dy aspekte nga jeta e përbashkët, që dhe ato flasin  për karakterin e tij human e gazmor:

 

Takoj që aty nga vitet tetëdhjetë, për festimin e një ngjarjeje të veçantë, të ishim mbledhur ne, një grup shokësh fëmijërie, në familjen e Sopiqotëve në lagjen Varosh të qytetit të Vlorës, në një shtëpi tip Elbasançe, afër Kishës së Shën Todrit.  Ishim shokët prej shumë vitesh, bashkëmoshatarët: dr. Engjëll Isaraj, kimisti Yzeir Nona, mësuesi Milto Shuka, gjeologu Sezai Hoxha. Bashkë me ne ishin dhe djemtë tanë Edi, Ani dhe Blendi edhe ata shokë në të njëjtën klasë. Ky fakt i tërhoqi vëmendjen Napolon Sopiqotit, më të moshuarit të shtëpisë. Ai,  burrë i nderuar i familjes së Sopiqotëve dhe financier me emër në qytetin e Vlorës, më thërriti për t’i ndenjur pranë dhe më tha i gëzuar: Sa e çuditshme është jeta e njeriut. Ju shoh juve dhe më behet zemra mal. Shokë dhe miq baballarët tanë, shokë shkolle dhe pune unë me Enver Çipin, vëllain tuaj, shokë  fëmijërie e shkolle ti me Aristidhin dhe po shokë të ngushtë djemtë tuaj, Edi dhe Ani. Kjo shoqëri e pandarë në shumë breza është  traditë vlonjate dhe provë lidhjeje dhe besnikërie që nuk do shuhet kurrë.

 

Djemtë tanë, shokë klase të një shkolle për shumë kohë, për disa vjet mësonin anglisht jashtë shkolle me profesorin poliglot, fort të mirë e të përkushtuar, Nestor Nepravishta. Ata, si tekst bazë kishin 3 metodat klasike, shumë të përdorura nga të gjithë dashamirësit Anglofonë, thuajse klandestinë të asaj kohe. Për çdo përfundim metode, profesori i nderuar, për ti dhënë seriozitet ngjarjes, i merrte rregullisht në provim nxënësit e tij, me teza të përgatitura dhe  me komision. Më kujtohet dr. Aristidhi prezent, kur ai i përjetonte si të ish vet nxënës emocionet e provimit të djemve tanë dhe i gëzuar e “rroftë sebepi” në përfundim shtronte dreka e darka. Ai, shpejt futej në botën e tij të gëzueshme dhe shpërthente në këngë e valle, si  dhe tregonte në ambientin e improvizuar festiv, barsoleta tërheqëse dhe shaka me kripë.

 

Tani im bir, Ani, ka shkuar larg dhe ushtron detyrën e mjekut human në Çikagon e Amerikës, po shoqëria dhe lidhjet me Edin, djalin e madh të dr.Aristidh Sopiqotit, janë të pandara. Kudo ku ka lëvizur Edi, deri emigrant në Greqi, apo së fundi, biznesmen në Picerinë “Aulona” te “UJI i Ftohtë” i Vlorës, jo vetëm nuk ka shterur miqësia, po  ata lidhen thuajse për ditë, duke ndërruar përvoja, përjetuar ngjarje dhe duke përcjellë shaka e batuta të përditshme, nëpërmjet bisedave kompjuterike me internet në  “Messenger” e “skajp”. Kështu im birr, emigrant në “fund të botës” e ndjen veten si të jetë çdo ditë në Vlorë, ndërsa Edi,  qëndron në shoqëri të vazhdueshme me Anin dhe  në njohje  të plotë  për çdo ngjarje, deri në ecurinë e përditshme, në kontakt reciprok edhe me gratë e fëmijët e njeri tjetrit.

 

Duke  i mbyllur këto kujtime, si një qytetar i zakonshëm vlonjat, jam i bindur se nuk arrita lartësinë e duhur, por bashkëqytetarët në të ardhmen do më plotësojnë për të kompletuar si e meriton emri dhe veprimtaria e Dr, Aristidh Sopiqotit.  Ndërkohë jam i qetë se kreva një detyrë që më mundonte prej kohësh dhe diçka shkrova për këtë shokë të dashur dhe mjek të shquar të  gjerdanit të artë të mjekëve të qytetit të Vlorës.

Vlorë,30.09.2011

 

Dy fjalë mbi mollën…

suzana_kuqi_fjala_566333871.jpg

Nga Suzana Kuqi

E ndjej si epet, si thyhet, si kërcet, si profumon, si lëngëzohet e ëmbëlson deri në qelizën më të fundit… një mollë…

E kam fjalën për mollët e mira, ato vërtet të mira. E sa herë më bjen në sqep një e tillë, padashur më shkon mendja… e keni marrë vesh më duket… tek molla biblike…

E po padashur, nis e hamendësoj se si do të ish shkruar historia e saj në se do të ish treguar nga një grua… pra nga Eva e pasardhëset e saja…

E zemë se molla nuk ish fryt i ndaluar. Eva dhe Adami që shëtisnin në kopshtin e Edenit… Eva si më e shkathët dhe më e shpejtë që ish… them e shkathët duke u bazuar në ligjin e kompensimit, sepse Adamin, krijuesi e kish bërë më të madh e të kabashëm për të qenë i fuqishëm… e pikasi e para mollën e vrapoi ta këpuste. Por, Adami si më i fortë e më dinak… kush thotë se janë më dinake gratë e kanë gabim, e këtë do ta spjegojë kjo që vjen më poshtë… i vuri stërkëmbësh Evës, e pasi e rrëzoi nxitoi, e nga nxitimi ashtu trupmadh e kaba që ish nuk pa se ku i vuri këmbët, e njëra këmbë shkoi e ra mbi barkun e së shkretës… imagjinoni se ç’putër kish Adami… u turr, e këputi mollën, e nga frika se mos detyrohej ta ndante me shoqen e tij e kullufiti të gjithën e… i mbeti në grykë… Po mbytej i ziu…

- “Le të mbytet”,- tha Krijuesi, i cili u zemërua pa masë me babëzinë e tij. E pse jo, a nuk e ka vënë ai si ligj të parë “të duash tjetrin si vehten…”? E la Adamin në fatin e tij e shkoi të ndihmonte Evën që përpëlitej përdhe nga dhimbjet e barkut.

- “Mos humb kohë me mua! Shpëto atë!- ju lut mes lotësh Eva.

E kë nuk e le zemra para lotëve të një gruaje? Prandaj thonë që perëndia nuk i fal kurrë lotët e grave… sepse nuk mund t’i falë as ajo.

Kështu, krijuesi i shpëtoi jetën Adamit,( sigurisht duke i lënë gungën në fyt që sa herë të përcillej të kujtonte babëzinë e tij, a nuk e kanë ende sot burrat atë gungë në grykë dhe e quajnë “molla e Adamit”), dhe e urdhëroi t’i hiqej menjëherë sysh e të mos vinte më këmbë aty. Kokëulur, Adami u nis të shkonte e kur e pa të katandisur ashtu, Evës ju dhimbs, jo ç’është kjo fjalë sikur nuk shkon, i pikoi në shpirt, e me shpirt ndër dhëmbë u ngrit e i shkoi pas duke shtërguar fort ijet e copëtuara si mos më keq me duar.

- “ Ku shkon në atë gjëndje”!, – i briti Krijuesi, – “eja të të shëroj ndryshe do të lindësh me dhimbje tash e mot e sa të kesh jetën”.

- “Ani”,- i tha Eva, – “mjaft të mos jetoj pa të”!

Mbase ish xhelozi se Eva desh aq shumë Adamin, mbase… mbase sepse ish zemëruar aq shumë me Adamin, e mbase me të dy, sepse sapo dolën prej aty, krijuesi e mbylli portën e kopshtit duke i lënë në mëshirë të fatit. Apo mbase mendoi t’u jipte një mësim të mirë derisa t’i fashitej zemërimi. Por… mbase krijuesi nuk e ka nocionin e kohës e një çast i zemërimit të tij mund të zgjasë miliona vjet njerëzish… kushedi… o mbase i ka harruar të dy me gjithë mollën, edhe se ata të shkretë bënë çmos më pas të mbanin mend e të zbatonin mësimet e tij.

 

Kjo pra qe përralla ime…

 

Por le t’i kthehemi seriozisht…

Nëse molla ishte fryt i ndaluar… përse Adami qe ai që e gëlltiti i pari?

Nëse nuk e hëngri me dëshirën e tij… pra nuk kish dëshirë dhe nuk i pëlqente, përse duhej t’i bindej Evës e të hante me zor diçka që nuk i pëlqente. Në këtë pikë pasardhësit e tij kanë evoluar, nuk ka burrë që të hajë diçka që nuk i pëlqen thjesht për t’i bërë qejfin gruas. E theksoj gruas…

E pastaj marrim rastin se i pëlqente, ja bënte me sy ajo kokërr mollë në majë të degës por e përmbante vehten sepse kështu e kish urdhëruar krijuesi dhe i kish dhënë fjalën, atëherë përse duhej ta linte vehten të tentohej nga Eva… Ku ishte besnikëria e tij karshi krijuesit, e për më tepër ndaj fjalës së dhënë… Atëherë del se nuk ishte besnik, apo… nuk ish aq i zgjuar sa të mos e dëgjonte Evën…

Në se e dinte ç’pasoja do të kish kjo punë… domethënë, nëse krijuesi ja kish bërë të qartë se ç’pasoja do të kish… ose nuk kish marrë seriozisht fjalën e tij, ose… nuk i besonte…

I shkreti Adam, nuk e kish provuar ç’ish uria, e as punën nuk e kish provuar, nuk dinte ç’do të thosh të të bjerë zilja e zgjimit më pesë të mëngjesit… nuk kish faj. Ama… e kam inatin me të sepse kur flitej për dhimbje, e besoj se dhimbje duhej të kish provuar sepse zor të mos ketë ndrydhur ndonjë këmbë apo të mos jetë vrarë duke rënë nga ndonjë pemë në kopshtin e Edenit… i Edenit apo jo, fundja kopsht ishte jo rrugë e shtruar me asfalt… nuk e vrau mendjen fare se dhimbjet e lindjes që nuk kanë të krahasuar me ato që kish provuar ai, do t’i vuante Eva…

E po pastaj, ishin të Evës jo të tij…

Thënë gjithë këto… të kthehemi tek historia e shkruar, treguar nga Adami e pasardhësit e tij…

Ish një gjarpër… që tundoi Evën… e kjo nga anë e saj, tundoi Adamin… e Adami si besnik i madh e i përulur që ish ndaj krijuesit… kullufiti mollën… e i mbeti “molla e Adamit”…

E është kjo mollë e Adamit që më thotë se mëkatin e parë nuk e ka bërë Evë e ngratë, por ç’ti bësh, histori e sotme është shkruar ashtu siç mund ta tregojnë pasardhësit e Adamit …

E ndjej si epet, si thyhet, si kërcet, si profumon, si lëngëzohet e ëmbëlson deri në qelizën më të fundit… një mollë…