Dy fjalë mbi mollën…

suzana_kuqi_fjala_566333871.jpg

Nga Suzana Kuqi

E ndjej si epet, si thyhet, si kërcet, si profumon, si lëngëzohet e ëmbëlson deri në qelizën më të fundit… një mollë…

E kam fjalën për mollët e mira, ato vërtet të mira. E sa herë më bjen në sqep një e tillë, padashur më shkon mendja… e keni marrë vesh më duket… tek molla biblike…

E po padashur, nis e hamendësoj se si do të ish shkruar historia e saj në se do të ish treguar nga një grua… pra nga Eva e pasardhëset e saja…

E zemë se molla nuk ish fryt i ndaluar. Eva dhe Adami që shëtisnin në kopshtin e Edenit… Eva si më e shkathët dhe më e shpejtë që ish… them e shkathët duke u bazuar në ligjin e kompensimit, sepse Adamin, krijuesi e kish bërë më të madh e të kabashëm për të qenë i fuqishëm… e pikasi e para mollën e vrapoi ta këpuste. Por, Adami si më i fortë e më dinak… kush thotë se janë më dinake gratë e kanë gabim, e këtë do ta spjegojë kjo që vjen më poshtë… i vuri stërkëmbësh Evës, e pasi e rrëzoi nxitoi, e nga nxitimi ashtu trupmadh e kaba që ish nuk pa se ku i vuri këmbët, e njëra këmbë shkoi e ra mbi barkun e së shkretës… imagjinoni se ç’putër kish Adami… u turr, e këputi mollën, e nga frika se mos detyrohej ta ndante me shoqen e tij e kullufiti të gjithën e… i mbeti në grykë… Po mbytej i ziu…

- “Le të mbytet”,- tha Krijuesi, i cili u zemërua pa masë me babëzinë e tij. E pse jo, a nuk e ka vënë ai si ligj të parë “të duash tjetrin si vehten…”? E la Adamin në fatin e tij e shkoi të ndihmonte Evën që përpëlitej përdhe nga dhimbjet e barkut.

- “Mos humb kohë me mua! Shpëto atë!- ju lut mes lotësh Eva.

E kë nuk e le zemra para lotëve të një gruaje? Prandaj thonë që perëndia nuk i fal kurrë lotët e grave… sepse nuk mund t’i falë as ajo.

Kështu, krijuesi i shpëtoi jetën Adamit,( sigurisht duke i lënë gungën në fyt që sa herë të përcillej të kujtonte babëzinë e tij, a nuk e kanë ende sot burrat atë gungë në grykë dhe e quajnë “molla e Adamit”), dhe e urdhëroi t’i hiqej menjëherë sysh e të mos vinte më këmbë aty. Kokëulur, Adami u nis të shkonte e kur e pa të katandisur ashtu, Evës ju dhimbs, jo ç’është kjo fjalë sikur nuk shkon, i pikoi në shpirt, e me shpirt ndër dhëmbë u ngrit e i shkoi pas duke shtërguar fort ijet e copëtuara si mos më keq me duar.

- “ Ku shkon në atë gjëndje”!, – i briti Krijuesi, – “eja të të shëroj ndryshe do të lindësh me dhimbje tash e mot e sa të kesh jetën”.

- “Ani”,- i tha Eva, – “mjaft të mos jetoj pa të”!

Mbase ish xhelozi se Eva desh aq shumë Adamin, mbase… mbase sepse ish zemëruar aq shumë me Adamin, e mbase me të dy, sepse sapo dolën prej aty, krijuesi e mbylli portën e kopshtit duke i lënë në mëshirë të fatit. Apo mbase mendoi t’u jipte një mësim të mirë derisa t’i fashitej zemërimi. Por… mbase krijuesi nuk e ka nocionin e kohës e një çast i zemërimit të tij mund të zgjasë miliona vjet njerëzish… kushedi… o mbase i ka harruar të dy me gjithë mollën, edhe se ata të shkretë bënë çmos më pas të mbanin mend e të zbatonin mësimet e tij.

 

Kjo pra qe përralla ime…

 

Por le t’i kthehemi seriozisht…

Nëse molla ishte fryt i ndaluar… përse Adami qe ai që e gëlltiti i pari?

Nëse nuk e hëngri me dëshirën e tij… pra nuk kish dëshirë dhe nuk i pëlqente, përse duhej t’i bindej Evës e të hante me zor diçka që nuk i pëlqente. Në këtë pikë pasardhësit e tij kanë evoluar, nuk ka burrë që të hajë diçka që nuk i pëlqen thjesht për t’i bërë qejfin gruas. E theksoj gruas…

E pastaj marrim rastin se i pëlqente, ja bënte me sy ajo kokërr mollë në majë të degës por e përmbante vehten sepse kështu e kish urdhëruar krijuesi dhe i kish dhënë fjalën, atëherë përse duhej ta linte vehten të tentohej nga Eva… Ku ishte besnikëria e tij karshi krijuesit, e për më tepër ndaj fjalës së dhënë… Atëherë del se nuk ishte besnik, apo… nuk ish aq i zgjuar sa të mos e dëgjonte Evën…

Në se e dinte ç’pasoja do të kish kjo punë… domethënë, nëse krijuesi ja kish bërë të qartë se ç’pasoja do të kish… ose nuk kish marrë seriozisht fjalën e tij, ose… nuk i besonte…

I shkreti Adam, nuk e kish provuar ç’ish uria, e as punën nuk e kish provuar, nuk dinte ç’do të thosh të të bjerë zilja e zgjimit më pesë të mëngjesit… nuk kish faj. Ama… e kam inatin me të sepse kur flitej për dhimbje, e besoj se dhimbje duhej të kish provuar sepse zor të mos ketë ndrydhur ndonjë këmbë apo të mos jetë vrarë duke rënë nga ndonjë pemë në kopshtin e Edenit… i Edenit apo jo, fundja kopsht ishte jo rrugë e shtruar me asfalt… nuk e vrau mendjen fare se dhimbjet e lindjes që nuk kanë të krahasuar me ato që kish provuar ai, do t’i vuante Eva…

E po pastaj, ishin të Evës jo të tij…

Thënë gjithë këto… të kthehemi tek historia e shkruar, treguar nga Adami e pasardhësit e tij…

Ish një gjarpër… që tundoi Evën… e kjo nga anë e saj, tundoi Adamin… e Adami si besnik i madh e i përulur që ish ndaj krijuesit… kullufiti mollën… e i mbeti “molla e Adamit”…

E është kjo mollë e Adamit që më thotë se mëkatin e parë nuk e ka bërë Evë e ngratë, por ç’ti bësh, histori e sotme është shkruar ashtu siç mund ta tregojnë pasardhësit e Adamit …

E ndjej si epet, si thyhet, si kërcet, si profumon, si lëngëzohet e ëmbëlson deri në qelizën më të fundit… një mollë…

GOMARI I POETIT

KONSTANDIN DHAMO  

 

 kostandin_dhamo_copy_341914626.jpg

          Sapo lamë unazën e rrëmujshme të qytetit dhe , makina jonë më në

          fund, u lëshua si e shprangosur mbi asfaltin e përshkënditur nga drita e

          portokalltë e perëndimit , ndalëm përsëri dhe hapëm krahun.

Çfarë na u shpif prapë, dreqi e mori! Ma lër mua timonin , ma lër mua, po qe se të llokoçiten ende trutë.S’do mend; hyr e dil tërë ditën e ditës nëpër kafene…

Çfarë ke me kafenetë ti! Jam më esëll se zotrote, por shih të lutem tek ai shtegu që merr të përpjetën !

Zgjata me mundim kokën kah dritarja e ngushtë e makinës dhe, pashë siluetën e njësuar butësisht të një njeriu mbi gomarin e tij, të cilëve iu përkundeshin kryet ritmikisht, si të përfshirë në një lojë të përbashkët.

E çfarë ka këtu për të vështruar me vëmendje ? Në Shqipëri sheh gomarë sa të duash dhe kur të duash, por ta thashë njëherë ; nuk je në rregull.

Hahaha; o Zot sa për të qeshur! Domethënë, ti ende nuk po kupton gjë prej gjëje?

     -   Jepi , jepi makinës, se vdiqëm ! E çfarë të kuptoj ?

Ai trimi mbi atë gomarin që e çik në ijët përkëdhelisht , është vetë poeti ynë fin dhe delikat Teuton Dilo, me të cilin hëngrëm pimë dhe , kuvenduam sot, gjithë ditën e ditës ; e more vesh tani ?

-   Jo , nuk e mora vesh!

Ndërkohë , gomari me të zonë mbi kurriz humbi papritmas , siç duket në ndonjë rrëzomë të menjëhershme.

Sa me gëzim i hidhte këmbët , i ziu gomar! – shfryva pas pak për t’u tallur haptaz.

Kështu i hedhin këmbët zakonisht të gjithë gomarët e rruzullit , me të marrë shtegun e fshatit të tyre.Këtë karakteristikë sentimentale ua kam mësuar së pari kur lexova Don KIshotin ; gomari i Sanços, sa herë që…

Lere ,aman !

Hahaha, Ton Dilo mbi gomar pas gjithë atij diskutimi të ndezur që zhvilluam sot për poezinë shqiptare dhe botërore! Si nuk ta paskam zënë me gojë këtë episodin e gomarit?

Pa shih , pa shih ! E ku nuk u vete mendja disa njerëzve ! E çfarë kënaqësie mund të shijosh , duke bredhur si i lajthitur majë një gomari të zgjebosur ? Si e quajnë këtë lloj të ri budallallëku , ata modernët aktualë ,trill ekzotik, sfidë mërzisë dhe pandryshueshmërisë ? Me kësi zgjedhjesh besojnë se mund të bëhen trendi? Çudi; Teutoni , ndonëse poet dhe për më tepër lirik , më është dukur përherë korrekt dhe pa shpèrthime manieriste, aq sa , po të mos e njohësh , e merr për ndonjë ekonomist të rreptë dhe pedant! Pash Zotin , përse zgërdhihesh ?

Zgërdhihem , megjithatë po të rrëfej veçse të vërteta .Ja ,Ton Dilo po vete në shtëpi dhe, ti sa nuk po çmendesh nga paraqitja krejt e papritur e alteregos së tij!

Po a nuk u nis ai për në shtëpi , që para dy orësh , atëherë , kur u nda nga ne?

Zoti Teuton po ikën për në shtëpi pikërisht tani dhe, pikërisht me gomar. Banon në një fshat rreth dhjetë kilometra larg që këtej dhe, në qytet zbret zakonisht të shtunave , apo të dielave.Përgatit gomarin që herët në mëngjes; i vë samarin , hahaha,një samar copë e çikë dhe,i hipën me një të kërcyer prej kauboi.

O i ngrati Teuton ! Edhe kur niset me mot të mirë , nuk harron asnjë -herë të marrë me vete ombrellën , një ombrellë të zbërdhylur dhe të stërmadhe sa ato të shitësve ambulantë të akulloreve .Por si nuk e kam pikasur qoftë edhe një herë të vetme me ombrellë të hapur mbi gomar ? Me siguri do të duket si i sapozbritur nga qielli me parashutë së bashku me gomarin .Ja që Toni poet është ; pranohet zbritja nga qielli…

Në një qese celofani fut dosjen e trashë të poezive , pa të cilën nuk e sheh asnjëherë, fut këpucët e pastra dhe elegante , sepse derisa mbërrin në qytet mban një palë çizme llastiku , si të atyre që hapin kanale, që të mundë të përballojë baltën dhe llucën e udhës , ku herë – herë i ngec edhe gomari i devotshëm (betohem , se e di çfarë po ju them !) dhe , kësisoj i lypset të zbresë dhe ta nxjerrë medoemos nga balta.Po, po ashtu thotë edhe ajo fjala e urtë; i zoti e nxjerr gomarin nga balta, por hajde nxirre vërtet , se!

Me t’iu afruar qytetit , troket te porta e një shtëpie në periferi , një shtëpie përdhese përplot pemë frutore dhe, lë aty gomarin e munduar , çizmet e përbaltura , ombrellën…

Ngaqë gjithë udhën e përshkon pothuajse pa folur me njeri, por edhe për t’u treguar i sjellshëm , qëndron disa çaste në këmbë dhe, bisedon me pjesëtarët e familjes, të cilët , në atë orë , që u vete Teutoni , nuk janë shpërndarë ende nëpër punërat e tyre.Ata të uruarit kuvendojnë shtruar dhe me seriozitet , sepse Teutonin e dinë për burrë të traditës, siç edhe iu është shfaqur që në fillim vetë ai…

Pastaj me një mimikë krejtësisht tjetër nga ajo që ka në fytyrë kur është majë gomarit, lëshohet në qytet, ashtu i rruar me kujdes , me këpucët që i ndrijnë dhe kollaren që i valëvitet hareshëm.Si jeni , përshëndet kursyeshëm kë has përpara dhe , peizazhi urban e kënaq dhe, për pasojë shkrihet lehtësisht me të . Duket inteligjent dhe qytetar i dorës së parë, që nuk ka kohë për të humbur kot.

Kështu pra, transformohet Teutoni , teksa gomari e pret dhe e pret me sy të shuar , atje në periferi ,i lidhur pas një peme…

Ti i ke lexuar poezitë e Tonit; edhe kur këndon për një zabel të zverdhur vjeshte , ndanë një lumi , mbetet një estet i mallëngjyer, a thua se, blerimin , ujërat , zogjtë, i sheh me dylbi që nga maja e një grataçiele! Ja , çfarë m’u kujtua t’ju recitoj shpejt e shpejt: si penelata drithëruese era në telajon e qiellit/shelgut gjethet ia përhap…

        Por le t’i kthehemi mimikës qytetare, që e përfton Toni, sapo vendos 

          këmbët mbi asfalt: një reaksion kimik dinamik zhvillohet në të

gjithë organizmin e tij , një reaksion i ngjashëm me atë që i ndodh  edhe një aktori të talentuar , kur nis të gjallojë një rol të ri , që shpesh i ndërhyn edhe në karakter.

Po ore po, por ç’thua sikur t’i kërkoj t’i bëj një vizitë në shtëpi ? Me ç’më rrëfeve ti, më duket se ky , poeti ynë vete e vjen me gomar për të tallur bythën me ne të gjithë ; a i marri , i marri!

Shkoi shkoi…

Ishte një ditë e vrejtur gri, aq e mbyllur , sa të mbështillte me një intimitet emocionues. Por shi nuk kishte rënë kohët e fundit dhe trualli i udhës që spërdridhej në të përpjetat mes drurëve dhe ferrave , ishte ngurtësuar .Toni po më shpinte drejt shtëpisë së tij , përmes po asaj udhe që ndiqte edhe kur e përshkonte mbi gomarin e tij, i cili këtë herë , me siguri kulloste i lirë, atje në kodrën e butë dhe të blertë , ku ngrihej shtëpia.Por Toni nuk e dinte qëllimin e vërtetë të vizitës sime, sepse ia fsheha , duke i thënë se, unë thjesht kisha nevojë të kaloja një ditë ndryshe nga të tjerat.

U lodhe ? – më pyeti ai më shpoti.

Në fakt po çlodhem .O Zot sa shumë këngë zogjsh! Të shkretët ata; nuk qenkan shfarosur , jo !

Ecim ecim …

Një vetëtimë verbuese , që u dogj në qiell si filamenti i një llambe, m’i kreshpëroi qimet e llërëve me elektricitetin shpërthyes dhe , unë iu ktheva Tonit:

Kur shkrepin rrufetë , je më i siguruar , nëse je duke ecur në 

këmbë, pra , jo mbi piedestalin gjithsesi të lartë të gomarit ,apo jo?

Piedestali , në rast se e meriton , të mban fort mbi vete…

Shtëpia e veçuar e Tonit , atje lart, ishte një villa rustica e vërtetë , me toka bujqësore përreth , me një mulli primitiv prej gurësh për të shtypur ullinj , me një baxho të vogël ku përpunohej qumështi i bagëtive të pronës , me një furrë buke etj, por mua më mbetën sytë te ca gjela lafshëzjarr dhe te ca dhi si të mijëvjeçarëve të kaluar , të cilat më trishtuan me ato vigmat e tyre të mbytyra.

U përshëndeta me gruan e Tonit , një fshatare e përkushtuar pas punëve të shtëpisë , siç ta linte menjëherë përshtypjen ; pastaj me babanë dhe t’ëmën , që m’u dukën mjaft të mbajtur dhe, me ca faqe rozë gjithë shëndet si të fëmijëve .

Po gomari ? Aha , ai vërtet po kulloste mes gjëmbaçëve.

Surbim një kafe për qejfin tonë dhe, pastaj dalim dhe shëtisim në pyllin atje tej; dakord ? Kështu edhe dreka kur të kthehemi do të na shijojë së tepërmi – më propozoi Toni.

Ah , çfarë agjende e studiuar…

Tyftajën e trungjeve të kalbur , të frutave të egra të përshenjura dhe të gjetheve që kishin shtruar të parat përtokë , e ndjeva sapo iu afruam pyllit. Degët që po zhvisheshin si me pahir humbisnin tutje në largësitë pa tejdukshmëri atë paradite të britmit të dytë , teksa foletë e zogjve mes lastarëve të epur , lëkundeshin lehtë , mu si ato objektet e vyer dhe të brishtë , që i tregojnë , duke i mbajtur majë gishtave.

Çfarë po shkruan Toni ?

Një poemë për pyllin që po humb dhe, për njerëzit që po shtohen; nuk ka fare frymë maltusiane , jo !

Do të dëshiroja ta lexoj i pari këtë krijim.Sa edhe unë , zor se e do pyllin ndokush tjetër.

Më ngadalë.

Pylli ka hije tempullore me atë vertikalitetin si të kolonadave , me oshëtimat , kumbimet, fshehtësitë si të magjive, rrezet e shtrira të dritës , që herë – herë duket sikur i dërgojnë nga një tjetër planet.Ti futesh shpesh këtu ? E ke ritual frymëzues gati – gati fetar ?

Unë , në atë  poemën time , krejt ndryshe nga ty , që, për pak nuk na u qurravite, më ligsht se një turist i moshuar , jam akuzues i drejtpërdrejtë, i ashpër dhe, i gatshëm çdoherë të ngjishem në radhët e atyre që kanë vullnet dhe energji për ta ndryshuar botën për mirë.

Lavdi Zotit , që ka ende shumë budallenj si puna jote ! Por paske evoluuar ca si tepër;nuk qënkeshe më ai romantiku teveqel, qè humbte rrugën.

Kam evoluuar , por brenda llojit tim ; ta dish . Ky pyll , miku im , është gjithashtu pronë e familjes sime , gjer atje tutje , më të zbritur , te një përrua që e qarkon . Por sa keq; ime bijë që studion në Tiranë , as që do t’ia dijë për këto që kemi ne këtu ! Shitini të gjitha urdhëron prerazi ajo nga celulari dhe, ejani në kryeqytet! Eh, po iu bindëm, mbaruam !

Të kuptoj të kuptoj , megjithatë , ty në atë shtëpinë e madhe , nuk besoj se të ngarkon njeri me ndonjë punë.Ti gëzon statusin e aristokratit , si të thuash.Por ç’aristokrat ; aga ore aga , ku ka si kjo fjalë ! Dhe ajo biblioteka me mijëra libra që ke ti aty , i ka lënë pa mend tërë ata që e kanë parë.

Ashtu është njëfarësoj , ashtu është , por beso edhe këtë tjetrën ; ekuilibrin në këtë mjedis disi të veçuar, ekuilibrin , në kuptimin më të gjërë të mundshëm , që siguron vazhdimësinë e një jete të tillë pa telashe, e mbaj unë.Të shohësh se, sa me vëmendje dhe merak më ndjekin ata të mitë kur qëllon që përgatis gomarin për udhë ! Çdoherë kërkojnë të binden; shtirem unë apo jam i vërtetë në ato që bëj.Fundi i fundit, unë përkujdesem gjithë dhembshuri për atë kafshë, ashtu si çdokush tjetër që përkujdeset për një qen, për një peshk , apo për një zog.Unë jetoj mrekullisht në dy kohë njëherësh; sa e vlerëson ti këtë , sa ? Mbi atë gomarin e dashur , më kaplojnë ca meditime të rralla filozofike, përplot zgjime dhe vegime, të cilat më këndellin duke ma gjetur dhe rrokur ndërgjegjen time. Sa për opinionin as që dua t’ia di fare .Por ama, egoist jam, madje shumë.

Kur do të ma japësh hua atë gomarin tënd, qoftë edhe për një ditë ?

 

                                                                                           2011

 

Shi i shenjtë dashurie …

 

Tregim

Nga Odise Kote
…mëngjezin kur do të martohej, Marjana Kostandini, u zgjua papritur me ankthe e dhembje të fortë koke. Kishte parë një ëndërr të cuditshme. Zogj të panjohur, që fluturonin ultazi përmes kallamave e shelgjishteve, si dhe një varkëz prej ari që shkiste butësisht ujrave të Liqenit, sikur kishte frikë se mos e zgjonte. Në fund të ëndrrës, ishte tmerruar, kur tre burra të veshur me shajakë e kapucë të zinj në kokë, (“rrëmbyes me pagesë” i kishin quajtur më pas thashethemexhinjtë e qytetit), ishin futur brenda dhomës së saj e të mbështjellë me batanije e kishin marrë me vete për ta cuar kushedi se ku.
Në larginë.
E tmeruar, me këmishën e bardhë të natës (u fol gjatë se dhe ajo ishte spërkatur me pikëla të vogla, të zeza, prej balte a kum liqeni) zbriti me vrap tek dhoma e gatimeve ku i rrëfeu nënës më tepër me shenja se sa me zë, ëndrën e sapoparë.  Nuk ka gjë, i foli ngrohtë duke Ae mbështjellë në gjoks Maria Kostandini, mëma e vet, tani është vjeshtë dhe ëndrat nuk zënë… Po nxito se vijnë krushqit dhe erdhi ora për të shkuar në kishë…?!
Ceremonia do të bëhej në Kishën e Kryeëngjëjve. Atë të shtunë, pikërisht atë mëngjes, sic kujtojnë disa prej nesh, shokë klase me Marjanën, (pasi disa thonë se ai nisi në mesditë) ja dha një shi zemërak që s’mbahej mend në atë qytet.
Shi i bardhë.
Shi kokërmadh.
Shi që të merrte frymën.
A thua po përmbysej bota.
Marjana qëndronte futur në gjoksin e mëmës me gishtrinjtë  ngulur në trup të saj. Mbrohej në mëmësi.
Edhe tani pas pesëmbëdhjetë vjetësh, Maria e kujton trishtimin e thellë të së bijës dhe frikën që e kishte mbërthyer. Frikë deri në kocka. Dridhej si purtekë…(ajo ishte ashtu atëherë, e hollë e gjatë si shelgu lotues i Liqerit Lasgushian) dhe cuditërisht lotët rridhnin vetiu nga dy sytë e mëdhenj e të kaltër si liqene.
Nga syckat e saj, se Sycka e thërrisnim atëherë, (ah’ ato sycka që cmendën adoleshencën tonë) bashkë me lotët dukej se rridhte edhe lutja për mëshirë.
Kaq e brishtë dhe e pambrojtur ishte në atë mëngjes të 19 tetorit 1992, ditën e martesës së saj, Marjana Kostandini. Qëndronte strukur në gjirin e së ëmës dhe nuk shqitej prej andej. Si një statujë.
Nuk kishte fuqi të bëhej gati, të përgatiste punët e dasmën e saj. Duart nuk i komandonte dot për asgjë. Nuk donte të vishte as rrobat e bardha. As fustanin që e kishte sjellë një mike e familjes nga Ohri.
Ajo kishte ngrirë.
Ndërsa në një version tjetër që qarkulloi saora, pasi ngjarja tronditi të madh e të vogël, e mua më kujtohet mjaft mirë, flitej se fatthënësja e qytetit, Majnuri e qartësonte gjithë ngjarjen sipas spjegimit të elementëve të ëndrës që kishte parë Marjana jo natën, por sagu kishte nisur të zbriste në atë të shtunë fatale.
Endra sipas saj, jo vetëm që nuk ishte e sajuar sic pëshpërisnin gojët e liga, por ishte më se e vërtetë.
Më e vërtetë se kurrë.
Si gjithë ëndrat e rëndësishme që sjellin ngjarje tronditëse në jetë, ajo jo vetëm që qe ëndër e plotë, por si simotrat e saj, ishte ngjizur në larginë, diku në një vend të fshehtë e të mistershëm aty ku zakonisht ato ngjizen, (pavarësisht se ishte vjeshtë e po binin gjethet). Fathtënësja Majnur këmbëngulte se ajo jo vetëm që nuk qe një gjysëmëndër sic flitej, apo vegull adoleshentësh, por qe një ëndër e plotë.
Ishte nga lloji ëndrave që paralajmëronin.
(Vonë, shumë vonë dashakeqet hapën fjalë se ëndra u nënvleftësua tinëzisht, se po të ishte kuptuar mirë ëndra, e mbi të gjitha po të paralajmërohej dhëndëri ose të paktën njëri prej fisit të tij, tragjedia mund të shmangej).
Fatthënësja Majnur madje shkonte më tej kur e klasifikonte atë si ëndrën më të ndershme që ajo kishte zbërthyer e spjeguar ndonjëherë. Endra kishte paralajmëruar me shenja të qarta, vetë tragjedinë që do të vinte më pas. Fatthënësja, do tu thoshte skeptikëve të ngjarjes se bukuria është burimi i të gjitha dashurive e fatkeqësive të mëdha, ndaj dhe kjo ëndër pritej. Shenjat e dhëna prej ëndrës sipas fatthënëses Majnur ishin, varkëza prej ari që përkthehej në arkivol, dhe tre burrat rrëmbyes me shajak e kapuc të zinj që do të ishin në vitet e ardhme tre burrat e Marjanës.
Marjana ishte vajza më e bukur e Pogradecit, dhe për të gjithë ne djemtë e xhiros buzë Liqenit, dashnorët  latentë, adhuruesit e fshehtë e letrashkruesit anonimë, bukuria e saj ishte frenim për cdo zemërim. Sekush prej nesh, maturantët e viteve nëntëdhjetë, ëndëronte të ishte dhëndëri, ose së paku të meritonte një flirt apo kujtim prej Marjanës. Ngjarja e trishtë sipas fatthënëses ishte paralajmëruar të ndodhte pikërisht atë ditë, ditën e dasmës, ndërsa Maria, mëma e saj, e kujton fare mirë se lajmin e sollën udhëtarët e rastësishëm që u ra rruga të kalonin atyre viseve.
Madje, sipas Maries, bashkë me ta erdhën edhe pulëbardhat e Liqenit.
Në të kundërt të saj, Fatthënësja Majnur, duke e përfunduar misionin spjegues ( pasi më pas u largua nga qyteti e askush nuk e mësoi të vërtetën e këtij largimi), dha një deklaratë, ku betohej se vetura me të cilin po vinte dhëndëri tek nusja fluturoi nga ura e Bushtricës drejt e në ujërat e turbullta të lumit. Fatthënësja nuk haroi të përmendte si fakte, ëndrën, shiun kokërmadh, boritë e gjata, rënien prej lartësisë, disa detaje mbi odet dhe idilet e dashurinë së papërmbushur, duke e mbyllur me sentencën se vetëm e vërteta është e bukur.
Pastaj, sipas dëshmisë së saj, gjithcka e përpiu magjia e ujit, mjegullës, vegimeve dhe  gjethet e vjeshtës. Ajo stërbetohej se kishte parë të gjitha shenjat e aksidentit tragjik dhe besonte se shpirti i dhëndërit shkodran, përmes ujrave, ( flitej nga lumi në detin Adriatik e prej saj në Liqenin e Shkodrës) tani ishte rikthyer si një lejlek krahëthyer, po në liqenin e qytetit të tij të lindjes.
Dy versionet e dhëna, në vend që ta sqaronin ngjarjen e befasishme, e mjegulluan dhe më tepër atë. Madje e veshën me atë mjegullën e dendur liqenore të mëngjesit që vështirë se të lejon të shquash ndonjë detaj a hollësi.
Pogradeci u zhyt në hutim. Në hutimin vjeshtak të një ngjarjeje të pazakontë të ndodhur në një ditë me shi, me shi të bardhë e kokërmadh.
Në Liqen pulëbardhat fluturonin trishtueshëm sa nga lindja në perëndim.
Por pas hutimit të parë, erdhi c’mpirja, ose sic u shprehën më vonë dëshmitarët okularë, shqyrtimi fakteve, i detajeve, dhe rishqyrtimi i ëndrës.
Shqyrtimi ndërgjegjeve të tronditura ndodhi ditën e dytë pas ngjarjes. Pavarësisht kësaj, në fakt që të shtunën në mesditë, dy versionet e dhëna, zunë fillimisht të mernin formë, të pëshpëriteshin heshturazi e sidomos gjatë mbrëmjes të qarkullonin në cdo cep të qytetit. Asnjëra prej tyre nuk fitonte dot avantazh në raport me tjetrën, kësisoj sapo besueshmëria e njërës avanconte, ishte versioni tjetër ai që e përmbyste dhe e rrëzonte këtë gjë, kur një tjetër bashkëbisedues i ri sillte argumente në favor të tij.
Dukej se për qytetin nuk mjaftonte vetëm ngjarja e ndodhur realisht, por edhe versioni i kundërt, ai i mitizimit të saj.
Qe krijuar motërzimi.
Motërzimi dasmës së Marjana Kostandinit.
Por pavarësisht saj, dasma që do të kryhej atë të shtunë në mbrëmje, e ku pritej të harbohej në gëzim gjithë Pogradeci, qe thyer.
Thyer.
Sic thyhen qelqet.
Qelqet e holla kristalore.
Delikate gjer në mërmërimë.
Si vesë e Liqerit.
Krak …krak.
Qe thyer nusërimi.
Fotografët humbën fotot e jetës.
Sycka, vajza më e bukur e Liqenit, Marjana Kostandini nuk do të martohej. Anullimi dasmës kishte ndodhur befasisht, sic ndodhin ndonjëherë po befasisht, pa shkak apo shtysë të vecantë ngjarjet e shenjuara prej fatit.
Në pritje të ardhjes së dhëndërit (ëndërimi kishte vizatuar format e ardhjes së tij që të enjten e nuses, sipas fatthënëses), natën, Marjana kishte parë ëndrën e tmershme fatale. Në mëngjes ajo ra e këputur në oborrin e shtëpisë prej ankthit dhe s’u ngrit më. Në shtrat e cuan ca kushërira të saj. Ndërsa në mesditë udhëtarët e rastësishëm e pulëbardhat e trishtuara sollën lajmin.
Lajmin mort.
Dhëndëri kishte fluturuar nga ura e Bushtricës në ujërat përposh duke u përpirë nga mjegulla e gjethet e vjeshtës Maria Kostandini kishte zënë veshët me duar.
Maria, mëma !
Sic do mëmë, nuk do ta besonte ngjarjen dhe do t’u jepte urdhër mbesave ta vishnin nuse me të bardha Marjana Kostandinin!
Do ti jepte urdhër orkestrantëve tu binin melodi, klarinetave e kitarave, derisa të cahej kupa e qiellit.
Derisa të qeshte Liqeni.
Me Marjanën në trup, Maria nxitonte.
Nxitonte !
Nxitonte mëmësia e saj ta fillonte sa më parë ceremoninë e dasmës.
Duart i kishte ende të ngjyera me miell e brumë  erëmirë.
Aty në obor hollonte petët.
Petë byreku e bakllavaje.
Petët e dasmës.
Nuk është e vërtetë ajo që ka ndodhur, pëshpëriste në jerm, e vërtetë është ajo që unë dua të besoj.
Do ta bëj dasmën e vajzës time!
Të gjithë ne maturantët, shokë të saj, kujtojmë se si rrodhën më pas ngjarjet. Disa prej nesh thanë se shiu i bardhë e kokërmadh nisi pikërisht në atë cast dhe jo në mëngjes sic kishte thënë pjesa tjetër.
Ajo që është më e rëndësishme, mbronin tezën e tyre ata, Marjana nuk ishte rrëzuar. Nuk ishte cuar as në verandën e parme të shtëpisë,atu ku zakonisht pushohej e bëhej qerasja me glikotë tradicionale.
Përkundrazi.
Marjana ishte veshur në të zeza dhe qe nisur drejt qytetit verior, tek shtëpia e dhëndërit. Kishte ikur.
Iku. Askush nuk e pa si iku, në c’orë iku, kush e shoqëroi.
Ajo vetëm iku.
Iku.
Ndërsa Maria, mëma e saj, prej asaj dite e humbi mendjen.
Bërtiste papushim
…Marjana vish rrobat e nusërisë…vishi se erdhi ora… Erdhi ora…
Disa të afërm u munduan ta qetësonin Marie Kostandinin por ajo nuk dëgjonte më.
Të bëhet, të bëhet dasma – bërtiste – të bukurave u falet cdo gjë.
E gjora mëmë !
Me këto fjalë në gojë e mbajnë mend pogradecarët Marie Kostandinin, derisa një mëngjes, të po asaj fundvjeshte, e gjetën trupin e saj buzë Liqenit.
Të ngrirë.
Këtë ngjarje të kohës së adoleshencës edhe mund ta kisha strukur thellë zgafellave të kujtesës, sikur një mëngjes të ftohtë, me shi të imët si gjilpëra, pesëmbëdhjetë vite më pas, në aeroportin Konrad Adenhauer në Këln të Gjermanisë, të mos ishte shfaqur papritur ajo. Sycka, po, po.
Sycka, gati bërtita sapo e pashë.
Gruaja që vinte drejt meje ishte pikërisht Marjana Kostandini.
Bashkë me të ishte dhe një vajzë.
Sic më tregoi më pas, ajo kishte ardhur në jetë nga dashuria e papërmbushur dhe dasma e pakryer me shkodranin. Marin e quanin shkodranin tim, tha ajo duke psherëtirë.
Vajzën ma quajnë Marina.
A nuk është e bukur…?
Tunda kokën.
…Marina është si unë, jetime… Tani e kam dhe shoqe.
Unë e vështrova gjatë. Sytë i kishin mbetur njëlloj…por më të mëdhenj se sa ato ishin rrathët e trishtimit përanash saj.
-Ku u zhduke kaq kohë ?
- U martova, tri herë , por asnjëherë nuk rashë në dashuri. – foli ajo qetë. Në fillim ika në Greqi. U martova atje. Nuk bëra fëmijë. Pastaj ika në Austri e tani jam në Gjermani.
U martova dhe dy herë të tjera por sërish nuk pata fëmijë.
U ndava.
Të tre ishin të huaj.
Tani jetoj vetëm me vajzën time.
Kur ajo po më rrëfente për tre martesat e palumtura e të zgjidhura shpejt, mua sesi më vetëtiu nëpër mend versioni fatthënëses Majnur mbi spjegimin e ëndrës së Marjanës, për tre burrat e veshur me shajak e kapuc të zinj në kokë (ose tre “rrëmbyesit” me pagesë) të cilët vite më pas do të bëheshin burrat e saj.
Fatthënësja Majnur…
-Po tani…po kthehesh ? – dhe zëri pyetjes befas më ngjau se humbi në shkretinë. Më tepër m’u duk se pyeta një të vdekur që kish vendosur të ngrihej nga varri për tu nisur në rrugën e gjatë të takimit me të gjallët.
-…unë asnjëherë nuk ika përfundimisht, por dhe për tu kthyer nuk do të kthehem asnjëherë përfundimisht – m’u bë se dëgjova zërin e saj.
Marjana Kostandini dhe vajza e saj Marina ishin aty, fizikisht dhe jo në ëndër. Prisnin në atë aeroport të largët, linjën e “Lufthansës” që do na sillte në Shqipëri.
Dhe binte shi.
Mua më ngjau si shiu i dikurshëm në Pogradec në 19 tetorin e vitit 1992.
Binte shi.
Shikoja sytë e Marjanës dhe aty binte shi.
Binte shi në atë dashuri gruaje të pafat.
Shi kokërmadh.
Shi i shenjtë.
Dhe mua, sepse m’u kujtua Grahan Grin që thoshte se shiu është i shenjtë… 

 

 

 

 

 

 

Në bedena të vajtimit


Sprove

Nga Timo Merkuri

 

 

              Ndërsa po punoja për  një përmbledhje me këngë popullore të zonës së Mashkullorës, u ndala pak te një vajtim të cilin po jua citoj. Gruaja vajton burrin e saj dhe domosdo që do e ngrinte në vajtimin e saj, pak më lart nga ç’qe në të vërtetë, qoftë për të shprehur dhimbjen e dashurinë e saj për të ndjerin, për burrin dhe   babanë  e fëmijëve të saj. Po pse jo edhe   për të mbuluar ndonjë grindje të bërë në të gjallë. E cila shtëpi s’ka grindje xhanëm që të mos kishte kjo, po ja që vdekja i fshin gjithë  fajet e gabimet. Ndajë i thotë në vajtim;

      -Burri im gjallë sa qe/S’ja gjëje shokun mbi dhe..

      Në fakt, në fakt për atë grua, mbi atë burrë s’kish tjetër mbi dhe. Qe burri i saj dhe pikë muhabeti. Po të qenë te çezma e fshatit dhe ndonjë grua e fshatit t’i thoshte ndonjë të padëgjuarë  për burrin e saj, moj po pakëz t’ja shante, do lëvonte huri e shamataja që hajde ti ndaje. Dhe po u zunë gratë nga leshrat e kokës, vetëm perëndia e di si do vejë muhabeti.

       Por edhe po të dilte kjo  te çezma e fshatit e të lëvdonte  sheshit të shoqin, se, si ai s’ka të dytë, në daç në fshat e në daç në krahinë, do t’i suleshin gratë e tjera, pse u kishte  përçmuar burrat e tyre, të cilët qenë kapetanë e shkuar kapetanëve, se ua ngrohnin dyshekët që ç’ke me të dhe vetëm të fikët nuk u binte kur i mbanin mbi vete, se qenë të forta vetë….. e se ai ngordhosmenua i saj s’qe për gjë etj etj. Do ndodhte e ç’nuk do ndodhte. Por ja që jemi në vdekje e nuk ndodhi gjë. Vetëm se vajtoret e tjera, tek e shoqëronin me rënkime vajin e gruas të të ndjerit , u panë njëherë sy me sy, dhe njëra,më e moçmia e më e serta, sa mbaroi këto dy vargje, i ndërhyri  gruas burrëvdekur në vajtim, fillimisht me rënkime e me  fillesat me frazat standarte si; o i ziu filan,apo; o të gjorët fëmijë që le etj etj dhe vijoi vajtimin;

                                 -Motëro çfarë më ke/Mos e qaj lart e mbi dhe

                                  Po thuaj sikundër qe/Çoban me dhën e me dhi

                                  Nikoqir sa për shtëpi.

         Ky vajtim më kujtoi edhe rastin e asaj nuses që vate te shtëpia e burrit e sëmurë, dhe më shumë lëngoi sesa nusëroi dhe kur vdiq, se vdiq shpejt e varfëra, një kunatë e vajtonte duke i ngritur lart e më lart vlerat e të ndjerës, të cilat as që qenë çfaqur gjëkundi, se ajo vetëm kish lënguar e kish rënkuar. Një vajtore tjetër , e pranishme nuk ja përtoi kunatës, por në  vaj e me vaj ja ktheu;

         Mos e qaj la e më la/Po thuaj ato që ka.

         Po qaje sikundër qe/E vdekur e përmbi dhe.

   Unë nuk e di se, a u bë ndonjë sher në shtëpinë e  mortit nga ky korigjim i bërë, por  kjo më kujtoi një ngjarje reale në shtëpinë  e tim eti,në fëmijërinë time dhe që mendoj t’ua tregoj sepse lidhet pikërisht me temën.

       Ishte një ditë dhjetori e vitit 1968 dhe në shtëpinë time plasi  si një bombë vaji.Unë  ende nuk kisha marë vesh  se  ç’kishte ndodhur,kur ja, shtëpia u mbush me gra veshur  me të zeza që qanin  me kuje e ulërima dhe çirnin faqet sa u dilte gjak e shkulnin flokët.Unë, i trëmbur isha strukur në guzhinë dhe isha gjithë sy e veshë, të mësoja se çkishin këto plaka  që qanin e ulërinin,dhe pse pikërisht në shtëpinë time.I imët siç isha, as më shihte dhe as ma varte njeri.Kështu unë kisha mundësi të shihja me nge sesi u regulluan dy dhomat e shtëpisë,ose më saktë u nxorën nga shtëpia gjitha plaçkat e pakta që kishim, u shtruan qilima të punuara nga gjyshja ime  në të gjithë shtëpinë,dhe në dhomën e prindërve, se nga u gjetën e u sollën karike që u vendosën  anës mureve retheqark dhe në mes një tavolinë e cila, s’dihet sesi  dhe nga kush,u mbush menjëherë me paketa duhani.Pashë babain që vërtitej i hutuar nëpër dhomë .Ulej pak në karrike,por sikur ta pickonte ndonjë gjë,ngrihej mënjëherë dhe vinte rotull dhomës.Vazhdimisht vinin burra ,përqafonin babanë,diçka i thoshnin.Rinin pak e pastaj dilnin  përsëri.Dyert e dhomave qenë hapur dhe dëgjoheshin qartë  vajtimet e ulërimat të cilat, u ngritën në kupë të qiellit kur në dhomën ku qenë  mbledhur  plaka e gra veshur vetëm me të zeza, sollën një kuti të madhe dhe e vendosën në mes të dhomës.Menjëherë mbi të u hodhën të gjitha plakat  sikur donin ta mbulonin më trupin e tyre, a ta rëmbenin, a ku ta di unë pse.Asgjë s’kuptoja,dhe,mqse asnjë nuk më foli, tani them se  s’më kishin parë.E ku të më shikonin.Jo vetëm dhoma ku qenë gratë që vajtonin ,por edhe koridori dhe hyrja e pallatit qenë mbushur plot me njerëz dhe asnjë se kishte mëndjen te tjetri.Në guzhinë e në banjë,ku qenë çezmat,ca kushërira të miat, pak më të mëdha se unë,vazhdimisht   mbushnin gota e kana me ujë  dhe i shpinin te dhoma e vajtimit,  ku vazhdimisht dikujt i binte të fikët.Pas nja  tre-a katër orësh duket sikur  rëmuja u kanalizua në një shtrat vajtimi.Gjithnjë dallohej  mbi të tjerat një zë vajtimi i shoqëruar  nga vajtimet e grave të tjera,të cilat çuditërisht dukej sikur  ishin më të ulëta qëllimisht që të dallohëj zëri i një gruaje a plake.Pastaj në rend të parë dilte një zë  i një plake a gruaje tjetër,dhe gjithmon i shoqëruar nga zërat e vajet e të tjerave.Unë ende nuk kuptoja ç’kishte ndodhur.Nuk kuptoja edhe pse të gjitha gratë e plakat që vajtonin,përmëndnin një emër të njohur për mua,por që nga hutimi si bija në të që ishte emri i  mamasë sime.Kjo për faktin se unë mamasë i flisja gjithnjë ‘’mama’’ dhe asnjëherë në emër. Bile asnjë nga ne fëmijët  prindërve nuk u fliste në emër. Bile edhe gjyshes i thoshnim thjeshtë ‘’mëm뒒 dhe kur në emër.Pra emri që përmëndej në vajtim asgjë se afronte me mamanë time,po të përjashtojmë faktin se përmëndej në shtëpinë tonë,dhe llogjika aty të çon,që domosdo do ishte mamaja ime.Por ja që në fëmijëri më shumë se llogjika,punon dëshira.

       Arsyeja e dytë ishte se unë nuk kisha asistuar asnjëherë ne ndonjë mort që të kuptoja diçka.Por mbi të gjitha,s’kisha asnjë dëshirë ta pranoja atë që ndodhte,dhe s’mund të pranoja gjë për nënën time e cila një mbrëmje më parë,më pati treguar gjithë ato përalla,të cilat unë të hënën do tua tregoja shokëve në klasë.Prandaj nuk e kuptoja,se nuk doja të qe e vërtetë. Por vajtimi i grave dhe plakave qe tepër kokëfortë.Dhe sidomos vajtimi i gjyshes sime e cila,në një moment, në vaje diçka nisi të thoshte për mardhëniet e ‘’trëndafilta’’ që kishte me nusen e djalit.Ndjeva se u bë një zhurmë atje te dhoma,ca debate plakash e grash nëpër vajtime,ca kundërshtime  e ‘’të cingrisura’’.

      Befas  u ndërpre vajtimi dhe një zë i fortë brisk,që unë e njoha se qe i gjyshes sime, mbuloi gjithëçka.Ai nuk qe zë vajtimi.Ai qe një kërcënim i shoqëruar me disa të shara plakash;

       -Ti moj e këtillë do më thuash mua ashtu për nusen.Ti do ma presësh mua vajin  e do më thuash ato llafe.Jashtë nga shtëpia ime.Larg nga nusia ime moj e tillë e këtillë.

        Zëri qe therës dhe unë  e dija që pas një zëri të tillë qëndronte një inat  i madh dhe gjyshja ime mund të qëllonte dhe me shkopin e saj të thantë këdo që e zëmëronte.Duhej ta kishte një hall gjyshja.Ndoshta duhej ta ndihmoja ,ndajë u afrova te porta e dhomës për të parë.Skena që pakëz e  largët për mua.Gjyshja ime me flokë të bardha të lëshuara,me faqe të çjerra që kullonin gjak,i tregonte grushtin një plake tjetër, dhe ajo flokë lëshuar e faqe çjerë,nga ana tjetër e kutisë.Sdi si më vajtën sytë te kutia dhe në fund të saj pashë një palë këpucë grashë të veshura  te një njeri që qe shtrirë në kuti.U lemerisa;-Bobo,po këtu paska të vdekur thashë me vete.

       Dëgjova gratë e tjera që thoshnin;- ‘’pushoni moj plaka se është turp’’,’’për tu zënë kini ardhur këtu’’ etj etj.Ajo plaka që qe përballë gjyshes dhe që ishte shkaku i sherit,ju drejtuar gjyshes sime;-Pa ri urtë atje ku je.Skemi ardhur për tija këtu ,po për këtë orëzezën që është në kuti.Gjer nashtinë qe tëndia.Ta mbaje e të mbroje.Tani ri se është jona.Qaje nusen e tët biri po deshe,po qaje drejt.Mos na shit goricat për dardha.

         Unë s’kuptova gjë,por atë plakë e njihja.Qe gjyshja e një       vërsnikut, bashkëfshatari im dhe e kishte emrin Gite Q.

         Kjo qe një plakë e famëshme ndër bashkëfshatarët e mi, por dhe ndër ne fëmijët për metodat që përdorte për të arnuar robat e grisura të nipërve e mbesave.Punë e madhe se pantallonat e zeza i qepte me pë të bardhë.Rëndësi ka të qepeshin.Shumë të mira janë-thoshte.Janë prodhim… si i thonë;-‘’Made in atje tej뒒.

        E varfëra,e ç’ju desh që e tha këtë fjalë,se menjëherë ne i ngjitëm llagapin ‘’Made in Mëmë Gite’’.Ky llagap mori dhenë,bile  filluan ta përdornin edhe në Delvinë,jo vetëm në Sarandë,për të treguar ndonjë gjë që s’shkonte me kohën a me modën,ndonjë punë pa cilësi.Me një fjalë,çdo gjë që mund ta tallnim a ta ironizonim  e quanim thjeshtë ‘’Made in Mëmë Gite’’.Bile bile ,puna kishte aritur gjer atje që dhe ndonjë  ushtrim të vështirë me iks e me ypsilon ne e quanim ‘’ushtrim me ‘’Made in Mëmë Gite’’Vetkuptohet që ajo s’dinte gjë nga këto hynere,se hajde dili përpara.Po që të zihej me gjyshen time në shtëpinë time,këtë se kuptoja dot.Të qe puna e llagapit.Kishte ardhur të më rihte mua?Po unë bile kisha nja tre javë pa i thënë ‘’Made in Mëmë Gite’’.Me mua do e zinte ajo.Po sido që të qe,gjyshja ime do më mbronte.Patjetër që do më mbronte edhe nga  ai njeriu që qe shtrirë në kuti dhe që unë i pashë vetëm këpucët e zeza të veshura.Se gjyshja ime qe e fortë dhe s’ja kishte frikën asnjërit në qytet. Me këtë mendim u afrova për te gjyshja duke shtyrë nja dy gra.

         Vetëm atëherë më vunë re.Një grua ja dha ulërimës;-Po ç’bëni moj të shushatura.Po është djali këtu moj kërcure.Qepeni moj të shkretën.

        Të tëra shtangën e më shikonin mua si të zëna në faj.Nja dy gra u zgjatën drejt meje, por unë u tërhoqa i trembur.Çuditërisht, gjyshja ime dukej e mposhtur dhe ,në vend që të më mbronte mua,u hodh mbi atë kutinë në mes të dhomës me ulërima e duke çjerë faqen dhe zuri (apo vazhdoi) vajin me fjalët;

           -Po ç’pate moj zogëlarë/Le ta bëje dhe një djalë

            I le fëmijëtë barrë/Po janë nëntë me radhë

            Si do bëjn’,kush do ti mbajë/Ditë për ditë do qajnë/…

            Po ti këtu të jeshe/Mua le të mos më deshe

            Të roje për djem që keshe.

       Von shumë von e mora vesh se çfarë kishte ndodhur atë ditë në shtëpinë time. Gjyshja ime duke vajtuar ,në ligje u përpoq të thoshte diçka  për mardhëniet nuse-vjehre duke thënë se ajo ishte  një vjehrë shumë e mirë dhe se nuk i bënte sherr nuses etj etj.Por natyra grindavece dhe e sertë e gjyshes sime ishte proverbiale në qytet.Mund të shkonte një vajzë gjimnaziste e panjohur rugës dhe gjyshja ime ti afrohej me shkop në dorë dhe ti ulërinte vajzës së botës;

       -Ku më vete kështu shalëjashtë e sisa jashtë ti moj … bija e satëme.Dashke ti prishësh mëndjen nipit tim ë ë.Po na,kaqë ti hapësh këmbët e kaqë ti bësh dhëmbët,s’ke për ta marë jo...dhe pas fjalëve ta ndiqte vajzën e botës me shkop në dorë.Vajzat kishin marë lemerinë dhe i binin rrugës larg e larg.Ama po të kalonte ndonjë vajzë me fustan gjer ne fund të këmbëve,do duronte të puthurat e gjyshes e do ti  jipte të dhëna të sakta e kuja qe, ku i punonin  babai e mamaja,ku mësonte apo punonte vetë, qe e fejuar apo jo dhe të kish mëndjen nga djemtë e botës,se  mos  e gënjenin,se vetëm nipërit e saj qenë  sagllam,jo të tjerët,etj etj.

       Pastaj qyteti im ishte qytet i vogël dhe njerzit s’kishin si e kalonin kohën veçse duke u marë me hallet e botës.Po e kishim fjalën te vajtimi i gjyshes sime.

        Vajtoret e tjera sja pranuan vajtimin,ndajë dhe Mëmë Gitja,ajo pra ‘’Made in

Mëmë Gite’’i tha,sipas stilit të saj,që të mos gënjente në vajtim,se gjithë  bota e dinin që ajo bënte sher me nusen,ndajë në kish gjë për të thënë ,ta thoshte saktë.

         Gjyshja u prek,  se ndërprerja e vajit mbahet mënd gjithë jetën,ndajë ju kthye me sher e për sher Mëmë Gites.Por gratë e tjera ju kundërvunë gjyshes.Sheri do kishte vazhduar keq.Burrat nuk ndërhynin në këtë sher grash.S’kishin të drejtë.

        Mirpo,krejt papritur isha çfaqur unë dhe gjyshja  haroi krenarinë e saj të kotë( e cila vjehrë nuk ka sher me nusen e djalit).Vetëdija dhe përvoja e saj i tregoi se i dëmtuari i vërtetë isha unë,motrat e vëllezërit e mi,si dhe babai im dhe jo ajo,plakë që zoti e kishte  haruar në ndonjë listë të hedhur diku.

       Ndajë u kthye në vajtim  me atë ndjenjë pendimi duke i thënë vargjet e famëshme ‘’mua le të mos më deshe/të roje për djem që keshe’’që u komentuan shumë kohë e u lëvduan për sinqeritetin e saj.

       Gjyshja e rifitoi autoritetin e saj dhe unë ndonëse i kam kërkuar ,askush s’i mba mënd  që të m’i japë,qoftë edhe për efekt krahasimi vargjet e vajtimit të parë,vargjet që s’ju pranuan nga plakat në mort.Unë e besoj që  pendimi i saj qe më se i sinqertë sepse shpesh herë e kam gjetur në shtëpi,vetëm,duke vajtuar mamanë time dhe disa herë kam dëgjuar që lutej e përgjërohej  të kishte ikur ajo në vënd të nuses,se ajo i ka bërë ditët e perëndisë e tani s’ka më takat të  ritë nëntë fëmijë të djalit,le që edhe s’di si ti ritë se dhe kohët kanë ndryshuar etj etj.

        Ama, për hir të së vërtetës duhet të pranoj se sheret e grindjet e  gjyshes me mamanë ishin edhe të lezetëshme.Ja, një ditë nga gjithë dita,ndërsa mamaja gatuante gjellën në guzhinë dëgjohej grinja e gjyshes;

        -Moj nuse,prapë fasule ke vënë moj e zezë.Prapë ke mbushur tenxheren me ujë në  çezëm dhe e ke vënë të lëvojë.Po  duhet të hidhesh me kukë bërna në tenxhere moj, që të gjëshë ndonjë koqe fasule(apo oriz,apo ndonjë fije makarona sipas rastit).Po mbahetë burri moj, me ujë çezme.Burri do të kafshojë thela të ziera në kusi moj e zezë,jo vetëm të ndukë tule në gji.

Ose në ndonjë rast tjetër;

      -Po që s’mësove të bësh, moj  ditëzezë një byrek me mish moj,që të ngopen te tërë,po vetëm byrek me lakëra.Lakëra në byrek e lakëra në tenxhere.Po  le moj, se do dalim të kullosim vetë malit.Mos harxhojmë  as drutë në sobë kështu.

        Kishim a s’kishim  lekë për mish e oriz,s’donte t’ja dinte gjyshja.-Burri e fëmijët duan te hanë.I bëtë me qefin tuaj fëmijët ë,argaliseshit nëpër dyshekun dopio,tani t’i ushqenin.Ikë gjeni ku të doni para.

         Mamaja nuk i përgjigjej në këto raste,vetëm qeshte nënë buzë.Por hakun ja mirte me këngë.Pasi hanim darkën do këndonim,para se të flinim dhe mamaja shpesh këndonte bashkë me ne këngë të tipit;

          Të xhumanë prëma prëma/Vate plaka për gështënja

           E zu shiu,erti bërna/Hoqi takëmet e rënda

           Vesh ‘ fustanin allafrënga/Pran oxhakut,mbi velënxa

           Hapi këmbët drënga drënga/Që të ngrohej  ja kish ënda

           Tejpërtej n’ato t’ergjënta/Dukej Delvina Sarënda.

           Unë nuk e kuptoja  si e ku dukej Delvina e Saranda,se atëherë isha i vogël dhe Delvinën se kisha parë ende,se kur u rrita dhe e pashë  si qe e ku qe, atëherë s’kisha nge të dëgjoja këngët e gjyshes.Le që kishte vdekur  atëherë e varfëra,po të kthehemi te muhabeti i këngës.Unë,pra këndoja e  qeshja me gjithë shpirt edhe pse shikoja se gjyshja vinte rotull dhomës dhe godiste shkopin në  dysheme.

           Që të prekte nënën në praninë tonë as që bëhej fjalë,se ajo e shihte që ne fëmijët rotull nënës mblidheshim dhe jo më kot.Mamaja jonë ishte gjithnjë e qeshur,ndryshe nga natyra nursëzë e gjyshes.

          Ama kur këndohej kënga’’ Kur dalin plakat në lëm뒒 ishte vërtet konkurs sepse ndërhynte dhe gjyshja në këngë duke krijuar një farë dueti.

         Ja vini re dhe ju vetë.Ja mirte këngës mamaja dhe natyrisht që e shoqëronim ne fëmijët si gjithnjë;

         -Kur dalin plakat në lëmë/Qaj nëno qaj moj nënë

           Me shoshoqe duke thënë

    Këtu ndërhynte gjyshja e cila më shumë se  e këndonte e recitonte vargun,bile dhe me inat,duke treguar me shkop mamanë;                              

            -Këto nuse nuk na bëjnë/Me fustanin dy pëllëmbë/Tu themi djelme ti lënë                                  

    Vazhdonte mamaja gjithnjë duke qeshur;

Po të tjera ku të gjëjmë/Të tëra njësoj jan bërë.

Unë shkrihesha në këngë dhe s’kisha sy të shikoja se më shumë se ‘’duet’’

ishte një duel nuse- vjehrë.Vetkuptohet që në praninë tonë gjithnjë më bukur këndonte mamaja

     

      Po edhe gjyshja s’e linte hakun pa marë.Të nesërmen  ja niste këngës vetë e para dhe ne kapardisur e shoqëronim;

         Byrekun me lakëra/ǒe gatoi e varfëra

          Ca e poq e ca e dogj/Ca e hëngri me gjithë zogj.

      Prapë drejtonte shkopin nga mamaja te vargu ‘’e gatoi e varfëra’’por unë kënaqesha, bile shkrihesha gazit sepse parafytyroja disa zogj të vegjël,si ata që na vinin në dritare,të cilët hanin byrekun e djegur.Vetkuptohet që ata desh mbyteshin, por unë si gjithnjë e si të gjithë,i shpëtoja edhe zogjtë dhe e dija se dikur do ma shpërblenin duke më sjellë ‘’ndonjë lajm a ndonjë letër’’.Dhe nuk më vente ndër mënd se unë vetë isha  një nga ata zogj të vegjël që hanin byrekun e djegur.

       .

       Këto qenë sheret që bëheshin në praninë tonë,por ne e dinim se kur ne dilnim të loznim ose ishim në shkollë,gjyshja  diktonte autoritetin në shtëpi.Si çdo plakë pilurjote mbi nusen e të birit.

          Përsa i përket ‘’Made in Mëmë Gites’’ unë ja mbajta ‘’inatin’’ shumë kohë gjersa një ditë,më gjeti me nipin e saj duke lozur dhe më pyeti i kujt isha.Unë e pashë me vëmëndje.Qe dobësuar shume.Më shumë kishte kocka se mish  në faqe e në duar.Ngjante si ato tabelat ‘’Rrezik vdekje’’.Dhe dukej si e përgjumur,si e përhumbur.

        Ndryshoi krejtësisht kur i thashë emrin e babait.

       -I asaj orëzezës je a të keqenë-dhe ndërsa tentonte të me puthte,nxori nga xhepi një llokume dhe ma zgjati.

       Plakat pilurjote gjithmon do mbanin në xhep një llokume ose karamele,për nipërit e mbesat e shumtë që kishin.Bile qe bërë si traditë që kur shkonin për vizitë,e zonja e shtëpisë për ti qerasur do nxirte veçë kafes apo gotës  me raki edhe një llokume a karamele,të cilën plaka mysafire krejt natyrshëm e fuste në xhep për  t’ua çuar nipërve e mbesave.Ndaj edhe Mëmë Gitja,ashtu si gjyshja ime,kishte gjithmon në xhepa llokume apo karamele.

       Por mua më vetëtiu në mëndje ajo përalla që më kishte treguar mamaja, për atë shtrigën, që kishte kapur Gishton e vogël me vëllezërit e motrat.Donte ti hante shtriga por fëmijët qenë të dobët,ndajë i futi në një sënduk dhe i ushqente që të shëndosheshin.Për të parë se sa qenë shëndoshur u thoshte të nxirnin gishtin nga vrima e çelësit.

      Por Gishtua i zgjuar e shtyu dënimin,gjersa një ditë shpëtoi, se i tregonte  shtrigës një bisht miu në vënd të gishtit.

      -Do të më shëndoshë ‘’Made in Mëmë Gitja’’ para se të më hajë –mendova.

       Thashë t’ja mbath me vrap,por më vinte keq ta lija pa marë atë gjysëm llokume ‘’që ma bënte më sy’’  nga dora e reshkur e plakës.Pastaj se mos do shëndoshem me një llokume unë.Le që s’jam i mbyllur në sënduk dhe ja mbath kur të dua po e nuhata rezikun.Kështu e mora llokumen nga Mëmë Gitja dhe jo vetëm atëherë.

        Por habia ime më e madhe qe kur e gjej një ditë duke bërë muhabet me gjyshen time.Unë  mendoja se po të takohej ndonjëherë me gjyshen pas atij sheri në mort,të riheshin me shkopinj,se edhe ajo,’’Made in Mëmë Gite’’ mbante shkop kur ecte,pra të riheshin do qe më e pakta.Por ja qe ja kishin shtruar muhabetit plakërishte që çke me të.

        Muhabeti  duhej të qe i ëmbël vërtet se atë ditë mora dy llokume,një nga gjyshja dhe një nga Mëmë Gitja .Kështu fillova ti dal përpara Made in Mëmë Gites ,gjoja si rastësisht shpesh e më shpesh,gjersa një ditë,më i ritur,ndërsa kisha dalur  nëpër lagje jo për llokume me arra por për llokume të gjalla, përfundova duke ecur pas kortezhit të saj.

        Po ju them se atë ditë kam qarë vërtet.

        Nga praktika vetiake,qoftë në familje,qytet apo krahinë , kam vënë re se nëpër vajtime ,vajtoret janë tepër të kujdesëshme në profilizimin e  të ndjerit.As me superlativa dhe domosdo as me nënvleftësime.Kush qe trim vajtohej si trim,(Çeço rovolja me dhjetë).Pa le të kishte bërë dhe ndonjë paudhësi në rini a më pas.Do vinin të nëntat e të dyzetat,do vinte viti e i treti vit dhe do ja përmëndnin dhe ato.Mos të kishte merak njeri.Vajtoret nuk harojnë asnjëgjë.Kush qe nikoqir ,i ditur e i mësuar si i tillë do vajtohej.(I mbaje kyçetë  mesit/Si trimi armët e brezit)Për ndonjë që s’kish dalë nga fshati e s’dinte të bënte as muhabet, do e vajtonin si atë që i thanë në vajtim;

                     -Xhamadani tirqe tirqe/O veqil more

                      Te arra përtej në ilqe/Bëje fjal’ për gjera hiçe

                       Për rrush e për koqe fiqe/Keshe gjezdisur dinjanë

                       Nga mulliri gjer më arrë.

 

       Sepse njeriu mbahet mënd më shumë nga vajtimi që i  bëhet  ditën e ikjes nga kjo botë dhe jo nga trimëritë që ka bërë në jetë.Bile nga anët tona në Bregdet edhe sot  kur duam të flasim për vlerat apo antivlerat e dikujt që nuk ron më,i përmëndim vajtimin  më të cilin u përcoll për në atë botë.Jo më kot Noli kishte dëshirë që ta përcillnin me vajtime labe.Tregojnë se  Jorgj Bollani,personalitet i Himarës,i pushkatuar  në vitet e para të çlirimit ,kur e pa se po plakej dhe koha po ridhte pak më ndryshe nga sa kish dëshiruar  ai,e ndjeu se do  vdiste,ndoshta dhe i pushkatuar me të padrejtë.Ndajë një ditë  kur takoi në një ksodh vajtoren e famëshme pilurjote Marë Priften i tha;

       -Po mua mëmë Marë, a do më qash  me ligje kur të vdes.Si këtë të ziun që iku sot.

      Të pranishmit shtangën.Jorgj Bollani,burrë me nam, lutej,se tamam si lutje tingëlloi  fjala e tij, që ta vajtonte një vajtore kur të vdiste.

        Dhe Marë Priftja ,plakë e zgjuar,për tja rivënë në dukje vlerat që ai kishte ja kthen me bejte;

                        Jorgj Bollani,çish më thoshe

                        Ti nuk do llafe këshoshe

                        Po ustallarë për qoshe.

    Që do të thotë se vajtimet për tij o Jorgj Bollani, do jenë  nga vajtore ‘’ustallar뒒 dhe do ti vënë fjalët në vajtim si gurrë të gdhëndur, që vendosen në një qoshe  muri që lartësohet i fortë dhe i bukur.Sepse muret lezetin tek qoshet e kanë.

       Pra nëpër vajtime ,dhe të doje të lartësoje me të padrejtë apo të ulje po me të padrejtë të ndjerin që përcillej apo përkujtohej,me marifet ,si rastësisht të ndërhynin vajtoret e tjera dhe të korigjonin ne moment.Kokfortësia  e vajtores së ‘’padrejt뒒,le ta quajmë kështu momentalisht,për të qëndruar në të sajën,s’kishte  gjasa të qëndronte sepse ;-do të kujtohej debati i bërë ne vajtim dhe do mirej vesh e vërteta dhe se- në të nëntat a të dyzetat vajtoret e tjera do e vajtonin me vargjet e korigjuara,bile bile do ti ricitonin  cilësimet e sakta nëpër disa vajtime,gjer sa të ngulitej mirë në kujtesën e kujtdo portretizimi i saktë.

         Vajtoret e njihnin forcën e korigjimit,ndaj nuk këmbngulnin shumë por gabimin e tyre përpiqeshin ta kalonin si rastësisht,si një ngatëresë të rastit,shkaktuar nga dhimbja etj etj.

          Të sqarojmë diçka.Ky korigjim që u bëhej disa vajtimeve s’ka të bëjë me figuracionin artistik,apo nivelin e të shprehurit të dhimbjes.Është e kuptueshmë që,psh, gruaja për burrin  do gjejë figurat më të bukura artistikë,morpo edhe melodinë më të dhimbëshme të vajtimit.Këtu s’ka asgjë që duhet korigjuar.

          Pra se kemi fjalën për ‘’veshjen’’ e portretizimit,por për vetë portretin që na jipet.Ky portret do jetë tepër i saktë gjer në hollësi.Si psh ‘’O Zerbin sofërjeshillt뒒 ose ‘’filani mandileziu’’ ose ‘’Sokrat Lekë drëri’’ etj etj.

          Të duket sikur i ke përpara të pikturuar a të gdhëndur  këta njerëz.Dhe ato vajtoret janë aty,roje,që të mos lënë që te portreti i tyre të kalojë ndonjë penelatë  e tepërt a me ngjyrë jo të saktë,që te monumenti i tyre dalta të mos u gërvishë diçka  në fytyrë.Dhe ato janë gati të të ‘’hidhen në fyt’’ po të tentosh

të shtrëmbërosh diçka te ai portret a te ai monument.Ai duhet të dalë i saktë nga vaji i tyre,me qëllim që koha ta mbajë ashtu të pandryshuar.Thua se ato e balsamosin të ndjerin dhe ja përcjellin  kohrave që vijnë.Prandaj janë kaqë të sakta vajet tona e këngët që burojnë prej tyre.Nuk heq dot asnjë varg,nuk shton dot asnjë figurë.Prandaj janë kaqë jetëgjata.Bile bile duhet thënë që saktësia u ka dhenë jetëgjatësi.

         Të duket sikur janë  monumente të gdhëndura që lëvizin nëpër kohë.

         As u heq dhe as u shton dot gjë.

         Vetëm  i admiron.

 

 

Sokol Demaku Flasë me ty


 

TË FLASË TY

 

Të flasë ty nga larg,

Por si duket nuk më dëgjon.

Është një monolog zemre

Që vetëm ti e kupton.

E dua vetmin,

Si mikun më të mirë.

Heshtja më shoqëron,

Dhe në qetësi pyes,

Athua kush me mua,

Monolog kërkon.

Flas me veten time,

Askush s`më dëgjon,

Por je ti ajo,

Që mrekulli krijon.

Nuk është çudi,

Monologu im,

Ty të kërkon.

Janë si një pemë,

Që ka shumë degë,

Dhe jetën hijeshon.

Ky  monolog ka kënaqësi,

Shëron plagë zemre,

Më sjellë lumturi.

 

 

 

NJË NATË E QETË

 

Një natë e qetë,

Për shpirtin  lodhur.

Jam vetëm me vargun tim,

E rima ka humbur,

Kohë duhet ta gjejë,

Shkronjat janë lodhur,

Vargu nuk ka formë.

Një buzëqeshje nga larg,

Në shpirt e ndje,

E zemra ime ritëm ka.

Në syrin e kaltër,

Shoh lotin e kthjelltë,

Që shndritë si kandil,

E ky më jep shpresë,

Për të ardhmen në jetë.

Është inspirim vargu,

Për të bukurën dashuri.

Për pëllumbin krah larmë,

Që fluturon në gjithësi.

Eja pëllumb dua të porosisë,

Dua të rrugëtosh,

Fushë e male të kalosh,

Shumë të fala vendlindjes t`mi qosh

Zemrën time ta qetësosh.

Shko pra fluturim në këtë rrugëtim,

Merr me vete mallin tim,

Shko gjej sytë e shkruar,

Ata të qetësosh,

Porosinë e zemrës sime,

Atyre tu dërgosh.

 

 

 

ILUZION

 

 

Unë e thirri në emër,

E ndjejë se e kam afër,

E shohë afër dritares,
Por nuk e prekë dot.

E ndjejë se nuk do të më takon,
Edhe pse e di se është e vërtetë,

Dhe e besoj se ajo është,

Vetëm një iluzion për mua.

Eja  këtu të lutëm,
Iluzionin bërë realitet,
Të ju takoj këtu,

Që vuajtjen ta lehtësoj.

 

E sheh si jam bërë,

E ndjejë se jam tharë,

Dua të kem afër,

Plagën të shërojë.

 

 

 

KUSH JAM UNË

 

Unë jam përvoja yte,
Unë jam në mendimet tua,

Jam lumturia dhe ardhmëria.

Nuk  kam frikë nga jeta,

Jam adhurues i saj,
Unë jam i lumtur me ëndrrat e mia

I buzëqeshë jetës, ardhmërinë kujtoj,
Gjithmonë i buzëqeshur,

Jetën sfidojë.

 

 

 

 

 

DO TË TAKOJ KËTU

 

Në ëndërr të prita,

Si gjithmonë me gëzim,

E ndjeja në shpirt,

Se do kemi takim.

 

Erdhe si në  ëndërr,

Sikur të sjellë tufani,

Erdhe me nam,

Si  është zakoni.

 

Erdhe me buzëqeshje,

Si lule behari,

Në kopsht të lulëzuar,

  aromë kundërmon.

 

Do të takoj këtu,

Jo atje larg në dallgë deti,

Në horizont të ëndërroj,

Ku takohen muzgu e agimi.

 

Dua ta dëgjojë këngën tende,

Vargut tendë ritmin dua ti marrë,

Dua ta kap bardhësinë në horizont,

Atë yll që lakmoj kah mot.

 

Këtu do gjesh strehën,

Në kaltërsinë qiellore,

Do realizosh ëndërron,

Do kapemi për dore.

 

 

 

 

 

BUZËQESHJA

Ti kur buzëqeshje,

Në fytyrën time,
Më krijohej gëzimi,
Dhe dashuria për ty,
Më shtohej në shpirt.
Tani dielli po ndriçon,

Në zemrën time,
Ti je jetë për mua,
Ti je dielli, qielli, deti,

Ti je ajri qe thithë.
Ti je dhurata më bukur për mua.
Të dua çdo ditë,
Çdo minutë.
Ti je gjithçka për mua.
Unë e falënderoj Perëndinë
Sepse buzëqeshja jote,

Më shëron mua.

 

 

SYRI I RITES KAPITULLI NJËZET E TRE Vërtet beson në moralin e pështirë..?

KRISTAQ TURTULLI
syri-i-rites.jpg

 Eli Begolli i kërkoi Rezeartes të vinte e te takohej me të. 

Rrezearta porsa kapërceu derën e mesit që të çonte në korridor, dëgjoi Elin që bërtiste dhe lëvizte krahët e bëshme, si e prishur nga mendtë. Ajo qëndronte në mes të korridorit të katit të parë me këmishë nate. Një fëmijë, vajzë e vogël, disa muajsh i volli në përparëse. E vjella e saj ishte lumë vreri. Femijën e gjetën të braktisur në stacionin  e trenit. Eli shkoi në dhomën e saj, tërhoqi nga dollapi i vjetër përparëse tjetër, e veshi me bezdi pa ndërprerë ulërimat dhe të sharat.  Rrezearta kishte qëndruar mbështetur mbas murit. Eli bariti drejt saj, e vështroi një copë herë me habi, si ti thoshte, ‘çdo ti këtu.’ U kujtua, i ra ballit me pëllëmbë dhe pa përshëndetur i tha:

‘- Dy ankesa kundër teje kanë shkuar në komitet të qytetit, prej simotrat e shtëpisë së fëmijës. E lezetshme është se ato shushka të mjera, nuk kërkojnë tu jepet secilës dhomë më vete, të sistemohen si të gjithë bota, ngulmojnë pa kompromis ti hiqet dhoma Rrezeartës. Uh, kurvickat e gjora, dinë vetëm të pallohen. U ka marrë koka erë.’

Rrezearta mblodhi buzët dhe luajti kokën me trishtim:

‘-Para disa javësh ishte tek unë Valiu, shefi i strehimit,’- foli Rrezearta me zë të ulët duke vështruar mënjanë.

Eli Begolli tundi kryet me nervozizëm dhe shtroi përparësen e zhubrosur, mbërtheu tre kopsat e para dhe i a pat:

‘-Dhe ti nuk ja le, përzure me bisht në shalë goxha shef strehimi qyteti. Ai të dha një dhomë të mrekullueshme si fole pëllumbash. Ti pa u menduar gjatë i dhe duart!’

Rrezearta i nguli sytë me vëmendje fytyrës së mbufatur të Elit, ngriti supet.

‘-Eli,’- foli me zë të ulët: ‘-Nuk mund të veproja ndryshe.’

‘-Ashtu posi,’- ia pat Eli dhe vazhdoi të shtronte përparësen e zhubrosur: ‘-Ajo strehës e kërkon një çmim, ndryshe do mbash gjithë putanat e qytetit mbi shpinë.’

Vajza fërkoi me inat syrin e majtë, derisa e skuqi dhe mërmëriti:

‘-Eli, ti e dije?’

‘-Sigurisht që e dija,’- u përgjigj Eli me moskokëçarje. ‘-ǒmë di mua, shushkë, femër koti e prishur nga mendtë,hë!  Qe di të pastroj vetëm mutra e të vjella te dobicerve!’

‘-Nuk më lajmërove?’-e pyeti vajza e indinjuar.

‘-Të lajmëroja,’- bërtiti Eli e fyer, kësaj vajza kish filluat ti hynte vetja në qejf: ‘-ǒështë kjo pyetje idiote! Kush je ti, kush jam unë. Hiç. Sa për dijeni nuk jam jot ëmë, dhe as shoqja jote, gjithashtu nuk jam as postiere e broçkullave dhe epsheve të shkrehura njerëzore.’

‘-Eli të  lutem,’-ia bëri Rrezearta e zverdhur ne fytyrë.

Eli e vështroi pjerrët, me mundim mbuloi shkëndijimin e keq në sy dhe nënqeshi lehtë. Nuk e përkrahu dhe e inkurajoi Rrezeartën për mëshirë kristiane, si nënë Tereza që jetonte diku në Kalkutë të Indisë së largët, por ngaqë pëlqehej dhe lakmohej prej meshkujve; trupi, gjoksi, këmbët, mbi të gjitha fytyra ekspresive i bënte shefat tu binin jargët. Me marifet ajo donte ta fuste vajzën në çetë, ku bënin pjesë më të zgjedhurat dhe më të ndezurat e femrave të qytetit. Eli Begolli kish vite që luante rolin e madamës, afronte femra të reja të hijshme, të zjarrta. Zyrtarët e shtetit të lodhur prej detyrave të mëdha dhe streseve kishin nevojë për një strehë të ngrohtë ku të çlodheshin, të shfrynin epshet. Della me kompani e pranuan pa kompromis ofertën e Eli Begollit, por u flakën shumë shpejt tutje si kafshëza të vogla, të cilat u binin teneqesë, të linin në mes të rrugës, fshanin marrëzi dhe mendjeshkurtri të konceptueshme. Ato nuk ishin të denja të qëndronin në elitën e seksit qytetar. Në çetë merrte pjesë dhe nusja e plakut Pal Dograja, ishte energjike e papërmbajtshme në seks. Shef Valiu njihte mirë vrimë dhe vërushkë të asaj shtëpie.

Rrezearta ish tjetër brumë e bukur e zjarrtë e kujdesshme, si panterë e vogël, mbarsur dhe dështuar në moshë shumë të re e fshikulluar prej jetës, nëpërkëmbur, por jo e plandosur përtokë për tu bërë kleçkë në dhembët e të tjerëve. Eli Begolli mendoi se ndërhyri në kohë kur pa vajzën të dekurajuar.

‘-Rrezearta,’- nisi të fliste me kujdes dhe maturi Eli Begolli: ‘-Ti je fill e vetme në këtë botë, pa njeri të afërt, pa përkrahje. Jo pa qëllim të kam thënë: Njeriu në jetë duhet një mik të fuqishëm ti mbarojë punë dhe një armik ta vrasë. Të kujtohet?’

‘-Po..!’

‘-E pra, Valiu është padyshim mik i fuqishëm të mbaron punë, të mbështet në çdo hap të jetës…

‘-Eli, ti thua të bëhem dashnorja e tij?’ -e ndërpreu zëngjirur Rrezearta.

Eli mblodhi supet me moskokëçarje dhe i foli me ton të akullt:

            ‘-ǒtë keqe ka të bëhesh dashnorja e një personi me rëndësi në qytet, është një shans i rrallë. Po ju përsërit, një vajzë në moshën tuaj e do një pikë ku të mbështetet.’

            ‘-Eli me gjithë mend e ke? Të lutem mos më çmend, ti kërkon të bëhem kurvë?’ bërtiti Rrezearta me sa zë kishte në kokë. Ajo dridhej shkumëzonte prej inatit. Disa fëmijë jetimë zgjatën kokat të trembur.

            Eli hiqej tmerrësisht indiferente, ngriti dhe uli me përbuzje krahun e majtë dhe foli me ton të bezdisur:

            ‘-Kush thotë të bëhesh kurvë! Sa larg qëndron kurvëria! Vajzë kujdes, mos kalo në ekstrem të lutem, të dashurosh dikë, cilido qoftë ai nuk do të thotë kurvëri. Ti e di mirë unë bëra sa munda për ty.’

            ‘-Unë të jam mirënjohëse për sa keni bërë’- foli ultazi Rrezearta por pa shumë dëshirë.

            ‘-Atëherë përse nuk do të dëgjosh deri në fund  këshillat e mia të vyera? Kush të ka ndihmuar më shumë se unë në këtë botë të poshtër, hë fol kush?’- e pyeti drejtpërdrejt Eli Begolli: ‘-Rrezearta, dëgjomë mua që jam e rrahur me vaj dhe me uthull prej jetës, je në lule të moshës, mban erë trëndelinë, mos e lërë veten të shkosh për dhjamë qeni. Ti moj vajzë akoma nuk e kupton sa e pushtetshme do jesh mbi burrat, mbi të gjithë, po të kesh marrëdhënie me një person me pozitë. I madhi Zot këtë vrimë të shkretë, që gjendet në mes të shalëve të femrës, nuk krijoi vetëm për të bërë shurrën, por më shumë e krijoi si prag prehjeje seksuale të mrekullueshme, çmendurake, ndezëtare, që ngre dhe përplas përtokë një botë të tërë. Rrezeartë  të lutem mos i bjer të mirës me këmbë, një vajzë jetime askujt nuk i hyn në pjesë. Shijoje jetën ashtu siç të jepet pa kokëçarje…’

            Fytyra e Rrezeartës ish zverdhur, trupi i dridhej, goja po i bëhej e hidhur farmak, figura e edukatores Eli po humbiste nëpër pështjellime:

            ‘-Eli,’- e ndërpreu ajo me ton të rëndë: ‘-Mos më detyro të urrej. Për të dëgjuar lumin e turbulluar të fjalëve më thirre?’

‘-Për këtë thirra! Lumin e turbulluar të fjalëve! Kështu i quan ti këshillat e vyera?’ u grind Eli e nervozuar dhe kroi gjoksin me thonj derisa e gjakosi: ‘-Hëm! Nuk doje të thërrisja, nuk doje të vija në dijeni për letrat tendencioze, të poshtra të jetimeve të mjera kundër teje? Shumë keq e shpërdoron ndihmesën time të sinqertë. Mirë, mirë, mos u mërzit nuk të thërres më. Edhe nëse  kthehesh përsëri këtu të jetosh, nuk do të flas me gojë.’

‘-Eli të lutem, mos e tepro,’- ia bëri Rrezearta dhembështrënguar: ‘-Unë më mirë të mbytem dhe këtu nuk kthehem më.’

‘- Ha, ha, ha,’-ia pat Eli Begolli ajo dukej si e shkapërderdhur: ‘-Bëra shaka. Budallaqe e vogël, nuk të braktis ty Eli jo. Uf! Jam femër e rëndomtë. Femrat kur mplaken pështirosen, gjepurojnë pak si tepër. Sidoqoftë ti vajzë akoma beson në moralin e pështirë, askush nuk ka të drejtë të gjykojë ty. Ti i përket vetvetes, qysh kur erdhe këtu e mbështjellë lurek dhe deri tani. Flasim gjithnjë me idiotësi për moralin dhe ndershmërinë. Bah! Rrezeartë, ky moral që kujton ti ka shkuar si vapa me gushtin. Hëm, nuk ka përse të jesh më e mirë nga ç’duhet, mirësi të tilla shërbejnë vetëm në vendet e kultit, por edhe atje myku i kohës së vjetër të tërbon prej pervesitetit, ta sjell mendjen vërdallë. Kështu epshe të çartura, gjepura, marrëzira idealizma…

‘-Eli të besoj që jeni ajo që njoh unë, apo dikush tjetër? Më mirë më thuaj që jam shumë e lodhur,’- foli të ulët Rrezearta duke e vështruar ngulët, me dyshim dhe shtoi: ‘Ndoshta duhet të bëni pak pushim.’

‘-E jam, ca e lodhur, jam, ndoshta mund të bëj dhe pak pushim,’- mërmëriti Eli dhe fshiu me inat qafën e trashë që i kruhej prej djersës.

Eli Begolli ndjehej e nxehur me veten, rrëgjimi po e shkundte prej themeleve, nuk diti ti hidhte siç duhej me zgjuarsi kësaj bushtre të vogël. Mbase e inkurajoi më tepër nga ç’ishte e nevojshme, Ta kish lënë më gjatë nën kthetrat e Dellës dhe të nevojtores, shtëpisë së fëmijës. Idhnake e ndyrë kjo femër, harroi që hodhi një doç në plehra, qysh kur ish spurdhjake, hëm! ǒe gjeti atë që bëri pallë, u shkërdhe si desh dhe me kë desh, me shefa dhe drejtorë. Eli Begolli kish qenë e plotfuqishme, vendimmarrëse e kudogjendur, ndoshta më shumë se Sekretari i parë i rrethit ose Kryetari i degës së punëve të brendshme. Të gjitha ata vinin në qytet me zulmë dhe bujë, iknin me bisht në shalë, disa prej tyre arrestoheshin në mesnatë dhe pushkatoheshin anës lumit me nga një plumb prapa kokës. Ndërsa Madama e respektuar qëndronte në pozicion, në krye të çetës, syri veshi, mendja e qytetit. Mbase ish koha të tërhiqej mënjanë…

 Për të davaritur mendimet e mugëta, Eli i a plasi të qeshurës me të madhe, ngriti sisët dhe rregulloi sutjenat e përdredhura. Kopsat e përparëses i kishte mbërthyer shtrembër, e zbërtheu. Duke tundur kokën lart e poshtë, filloi ti mbërthente kopsat nga e para. Ajo ishte nervoze e paduruar, xheloze e mjerë.

‘-U plake, harraqe e ndyrë,’- ulëriti me sa zë kishte në kokë: ‘-Po shkon për lesh Eli Begolli.’

‘-Eli të lutem, mjaft,’- foli ultas Rrezearta.

Gruaja e vështroi pjerrët:

‘-Mjaft thua, të vjen keq për matufen Eli? U ndjeva e zhgënjyer’- ajo dukej e shkërmoqur.

Rrezearta e vështroi pa folur, sytë e saj ishin të vëmendshëm shpues. Ajo u pendua që u kthye në shtëpinë e fëmijës. Lëvizi shpatullat e bezdisur dhe hodhi shikimin drejt derës. Eli u tremb, ndoshta vajza i a bleu mendimet.

‘-Nuk dua tu vijë keq,’- gërhiti: ‘-As ty e as një njeriu.’

‘-Jo nuk më vjen keq,’- u përgjigj vajza ftohtë: ‘-Eli, ti sigurisht nuk e do mëshirën?’

‘-E urrej keqardhjen, edhe ti gjithashtu?’

‘-Po.’

Eli u kollit, kërkoi gëlbazën në fyt me zhurmë, e gjeti, e vërtiti nëpër gojë, bëri buzët rrotullak, e flaku, pështyu përdhe, u kthye dhe vështroi buzagaz drejt vajzës:

‘-Rrezeartë mirë bëre që nuk ja le dhe e zbove me hosten atë steril muti. Përherë një lepur i shpifur, këf- këf dhe asgjë. Do ta neveriste atë punë.’

Eli donte ti thoshte gjithashtu se Valiu ishte i frymë me një mllef të madh të hidhur, por heshti. Vajza po shkiste larg, ndjehej e përgjegjshme se kish bërë mjaft. Kjo teveqele kujtonte se dhuratat falen pa interes dhe bota ish lesh arapi. Tani le ti bënte vetë ballë furisë dhe hakmarrjes së shef Valiut.

Rrezearta e dëgjonte pa folur. Eli ishte si gjithnjë e mirinformuar, fjalë ndyrë, pa dallime të veçanta nga banorët, punonjësit e shtëpisë së fëmijës.

Diku matanë u dëgjua zhurmë e madhe, thyerje xhamash. Vajza ishte në pritje të ndonjë këshille të saj, ndërsa Eli zë grindur befas i tha:

‘-Ikë tani Rrezeartë, mbushu, e ndjej, po më kërcejnë përsëri nervat. Ky azil muti po më ha të gjallë, se sheh po më bluan kockat.’

Vështrimi i Elit ishte i errët, i egër, kroi grykën me nervozizëm, mblodhi gëlbazën  e rrotulloi një copë herë nëpër gojë e bëri lëmsh të lagësht dhe e flaku në qoshe të korridorit me forcë. Me shumë mundim e kish përmbajtur vrerin të derdhej nëpër korridor, gëlbaza ish një pako gjë, duhej të flakte shumë të tilla, ndryshe do plandosej në shtrat e shpartalluar.  Eli nuk i durohej sa ti kthente shpinën, por jo ta harronte. Nuk mund të falte dhe të hidhte mbi shpinë me moskokëçarje një gjë që e gatoi me kujdes. Ujkonjave të vjetra plagët dhe dhembjet nuk u shërohen shpejt, u kollit me zhurmë dhe u drejtua me shpejtësi, duke u tundur, ngjitur shkallët si patë e shqyer.

Rrezearta vështroi një copë herë e menduar, muret, dyert e deformuara nga lagështia dhe dyshemenë e pistë të katit të parë. Në katin e dytë, ndoshta e në të tretin u dëgjuan të bërtiturat e Elit dhe dyert që përplaseshin.

‘-Mbani qetësi dreqi e morri,’- u dëgjuan të bërtiturat e Elit.

Rrënimi po trokiste zhurmshëm në shtëpinë e fëmijëve ‘Meri’ Qindra fëmijë të vobektë kishin lënë nëpër mure gjurmët e tyre, pikëllimin, trishtimin , ngashërimin, shpresën e vakët, ëndrrat e shurdhëta, ngazëllimin e beftë. Të gjitha po thërrmoheshin ngadalë, me neps prej lagështirës…

Vajza iu mblodh një lëmsh në fyt, doli me hapa të shpejtë…

 

Familja agronomike Xhomo dhe gruri shqiptar

 untitled2.png

ILLO FOTO

 ( Specialist )

             (Refleksion mbi librin “Gruri”2)

untitled3.png

 

   

      Per njëmijë e një arsye, bujqesia e çdo vëndi, fillon me drithin dhe posaçërisht me grurin. Në Shqiperi, kultura e grurit,historikisht ka qene aspiratë e popullsisë së varfër, sepse më së shumti është ushqyer me bukë misri.

Shkencëtarët, që bënë emër në themelimin e shkencës për kulturën e grurit janë shumë, sepse Instituti i grurit është më i vjetri dhe më i mirë organizuari, në tërësine e instituteve bujqësore të kohës së monizmit.

        Meritë e veçantë,për zhvillimin e shkencës së grurit, në Shqipëri pa mëdyshje , i takon familjes Xhomo, posaçërisht Profesor Dr.Alfredit,bashkëshortes së tij, Dr.Zhanetës dhe Babait, Agronom Nadër Xhomos. Kjo familje, për rreth 70 vite në, dy breza agronomësh, përcolli me koseguencë të tëra etapat historike të zhvillimit të kulturës së grurit në Shqipëri. Çifti Alfred Dhe

Zhaneta gjithë veprimtarinë jetësore, ia kushtuan shkencës së grurit, duke e ngritur atë në stad të ri, të pa dëgjuar më parë në Shqipëri. Për veprimtarinë shkencore të çiftit Xhomo, flet libri “Gruri” 2, të shkruar nga vetë çifti dhe të botuar në vitin 2010 nga Dr.Zhaneta Xhomo.

        Profesor Doktor Alfred Xhomo, më 13 mars 2008 u nda nga jeta, duke qënë në gjendje të mirë fizike dhe mendore dhe duke lënë në pikëllim familjen, miq dhe të afërt. U krijua një boshllëk i pa zëvëndësueshëm në radhët e shkencëtarëve të shquar të vëndit.Libri”Gruri”2, përveç homazh, për kujtim të Alfredit, është vlerë e re në literaturën shkencore shqiptare. Si veteran i

prodhimit bujqësor, si autor librash bujqësor dhe si koleg,e falenderoj Dr.Zhaneten, për nismën që mori, punën voluminoze dhe të kushtueshme, që përballoi, për botimin e këtij libri me vlera të mëdha për bujqësine shqiptare. Në

libër përmblidhet në mënyrë kronollogjike gjithë veprimtaria e mirfilltë shkencore eksperimentale e realizuar në teren, nga të dy shkencëtarët e grurit.

Jepen të tëra rezultatet e provave, rekomandimeve si dhe është përmbledhur e gjithë veprimtaria e shkruar dhe publicitare si dhe shumë fotografi, që e afrojnë lexuesin me subjektin.

          Libri më ra në dorë, në fund të majit 2011 dhe me një herë u ula, për të shfaqur mendimet e mia, për personalitetin shkencor të prof.dr.Alfred Xhomos, këtij shkencëtari të famshëm, që do ti mungojë gjatë shkencës bujqësore shqiptare. Shkrimi im aktual është requiem, për veprën e ndritur të këtij burri, që i fali fshatarësisë shqiptare intelektin, pasionin dhe përkushtimin

e një atdhetari të devotshëm. Është sakrificë sublime, t’i falësh jetën Atdheut dhe popullit tënd. Alfred Xhomo i fali jetën e tij shkencore, që është pasuri e madhe kombëtare, për brezat, që do të vinë në pafundësi.

         Nuk pretendoj se gjithçka shkencore, për grurin, është kryer nga Alfred Xhomo , por plejada e shkencëtarëve të grurit dhe e tërë bujqësisë shqiptare, pa kontributin

e Alfredit, do ishte shumë e mangët. Aktualisht shkenca e grurit shqiptar rezulton më e arrira kualitativisht dhe më rezultativja në prodhimin e gjerë fshatar. Alfred Xhomo është kalliri më me bukë në kurorën, që i është thurur Shqipërisë nga kultivuesit e grurit. Në 30

vite të debutimit të Alfred Xhomos, në shkencën e grurit, rendimenti i kesaj kulture bujqesore është rritur 3 herë, në shkallë vëndi. Në shifër absolute rritja arrin në 23 kv/ha., në rreth

190 mije ha. Vërtet gruri shqiptar nuk identifikohet me Alfred Xhomon, por shkencëtari Xhomo identifikohet me grurin.Nuk gjejmë ndonjë kulturë tjetër bujqësore, që të ketë kapërxim në rendiment, ashtu si duhet të pranojmë se është shumë i kufizuar numri i shqiptarëve, qe kanë shkëmbyer jetën me të tilla vlera, për popullin.

         Shkencëtari Xhomo, kurrë nuk u lëvdua, për atë, qe kreu mendërisht dhe fizikisht. Ai i kishte shokët të rrallë, për modesti dhe llogjikë. E merrte shumë seriozisht bisedën me cilindo fshatar dhe me cilindo akademik. Edhe sot, që shkruaj unë,

shumica e njrëzve nuk e dinë, se kanë pasë të bëjnë me një shkencëtar të rangut kaq të lartë.Shikoni shkrimet e tij, që i keni ne librin”Gruri 2”.Tabela pa fund, vrojtime pa fund, konkluzione pa fund ! Për sejcilën shifër, vrojtim dhe konkluzion, janë dashur vite pune

skrupuloze, që të tëra bashkë bëjnë një jetë njerëzore.jeta e Alfred Xhomos, mjaftoi për t’i mbuluar të tëra, sepse ishte jetë e ndritshme dhe madhështore sa madhështia e shifrës,

që lart përmërdëm.

     untitled5.png

        Alfred Xhomon e kam njohur, si koleg dhe si fqinj, në vitin 1970. Në këtë vit, fal përkujdesjes së mikut tim Ali Butka, mora një apartament në pallatin e agronomëve, që ndodhet afër urës,në hyrje të qytetit të Lushnjës, kur vjen nga Rrogozhina. Në këtë pallat banonte, prej kohësh familja Xhomo. Mjafton të shkruaje “Pallati i agronomëve” dhe adresa ishte e plotë. Brezi i tretë, në pallatintonë, përfaqësohej nga prindërit e Alfredit, brezi i mesit ishte brezi i punës dhe fëmijtë.Të tërë

kishin respekt të veçantë për brezin e moshuar dhe vetë ata të dy,ishin shembull i edukatës së shkëlqyer kristjane.Xha Naderi, si agronom në pension, kurrë nuk e paraqiti veten si specialist me përvojë dhe të diktonte ndonjë ide agronomike,veç sugjeronte me takt. Nënë

Arzija vazhdimisht ishte në kërkim të një sjellje model për fëmijtë, fqinjët dhe shoqërinë.

Të dy bashkë ishin një çift,që gjenin pozicionin e duhur, për të qënë sa më të dobishëm.Unë kam shumë kohë,që jam në moshën, që ishin ata, kur unë po flas. E ndjej veten shumë inferior, në mekanizmin e tyre të të jetuarit, në raport me mjedisin rrethues aktual.

         Në një prej ditëve, kur po hyja në shkallë, ndjeva se diçka e pazakontë kish ndodhur te fqinjët e mi, Xhomo. Hyj pa trokitur dhe gjeta njerëz që veç e veç, qanin me dënesë. Xha Naderi kishte vdekur. Nderhyra t’i qësoja dhe t’i ngushëlloja.Armandi, nipi i Xha Naderit, ishte i papërmbajtshëm: djalë trupmadh dhe i fuqishëm, kish rënë përmbys dhe qante me ngashërim. E pata shumë merak, që s’mundja ta qetësoja dhe u ktheva përsëri, pas një kohe dhe ishte e njëjta gjendje. Armandi e përjetoi shmë rëndë vdekjen e gjyshit, sepse ishte i ri, i fuqishëm, i dashur dhe me shpirt artisti që vuan më shumë për pjesën njerëzore jashtë vetes.

        Vitet në emigracion, më larguan shumë nga kolegu, miku,bashkëbanori i Lushnjes,fqinji i pallatit, Alfred Xhomo.Përditë e më shume e ndjeja nevojën ta takoja nga afër atë fytyrë të dashur që të bënte për vete me shikimin miqësor dhe fijen e hollë të buzëqeshjes së ëmbël. Më duhej të konsultohesha, për punët e mija të shkrimeve, për bujqësinë. Nga distancat oqeanike, gjithnje e më shpesh, programoja takimet e ardhme dhe shumë të mundshme.Lushnja, si një makineri e rëndë bujqësore e asaj kohe, pak na jepte mundësi të takoheshim dhe të bisedonim shtruar dhe gjatë, qoftë edhe me kolegët e një pallati. Shumica e specialistëvë të Lushnjes, nuk kishin kohe as për pushime as për dëfrime. Alfredin e kam takuar më shpesh kur banoja në Tiranë, se sa kur banoja në pallatin e agronomëve.Ndihesha i lumtur, kur e takoja, jo për faktin e thjeshtë se ishte i ditur, por dinte ta përdorte me modesti diturinë dhe gjithnjë biseda me të nuk përfundonte. Alfredi e dominonte shoqërinë dhe debatin, me nje autoritet të padukshëm, por pothuaj absolut.Nuk dihet ndonjë rast, që Alfredi të të imponohej, qoftë edhe me stërhollime, ai dinte vetëm të këshillonte dhe të ishte i barabartë me biseduesin, por vetë bashkbiseduesi, këmbëngulte që Alfredin ta bënte imponus, sepse nuk e donte interesi i çështjes në diskutim. Fshatarësia shqiptare, mbajti në gjirin e saj, për më shumë se tre dekada, shkencëtarin Alfred Xhomo,njeriun e pajisur me edukatë të lartë qytetare.

Erudicioni i Alfred Xhomos, nuk ishte karakteristika më e dallueshme e këtij burri të urtë dhe racjonal. Alfredi ishte njeri, që i përkiste të ardhmes, në çdo kohë dhe kudo, që ndodhej.Në ndryshimet demokratike ai u pozicionua në sindikatën bujqësore, një vend i merituar dhe shumë i dobishëm, për të siguruar vazhdimësinë shkencore në kushte të reja. Lëvizja e fundit, përbënte një element të ri për kompletimin e staturrës publike të shkencëtarit. Alfredi dinte t’u jepte zgjidhje të buta problemeve të vështira dhe komplekse.Kolegët dhe bashkpunëtorët e brezave, do ta kenë pikë referimi shkencëtarin e grurit,që do t’u flasi përjetësisht, nëpërmjet trashëgimisë së tij shkencore.

Këto isha duke menduar kur telefonata e Manjolës, nga Athina, na njoftoi vdekjen e papritur të dajës së saj Alfredit. Familjarisht u hidhëruam pa masë, por më shumë u hidhërova unë.Alfredi ishte më i ri se unë dhe kurrë nuk e ka treguar moshën që kishte realisht. Isha  në një fazë, që thurja shumë programe bashkëpunimi me të, në fushën e shkrimeve bujqësore si testament i brezit tone, ndaj fermerve shqiptaro-europianë.

Bujqësisë së sotme të braktisur, i duhet më shumë se kurrë shëmbuj të ndritshëm, siç është vepra e Alfred Xhomos, për të dalë nga tuneli, ku aktualisht vegjeton.

Profesor Alfredin e keni aty,tek”Gruri”2, si gjithnjë i gatshëm për të qënë pranë njerzve të punës.

                                                                             

                                                                                              NEW YORK,  2011

***

DY POEZI NGA SHOKU I TIJ FASLLI HALITI       

   untitled4.png       

               Alfred Xhomo, në të djathtë (1964)

1. AGRONOMI

                          agronomit të ri A.XH.

Prill,

Baltra,

Shira,

Zbath këpucët e reja,

Var prapa derës rrobat e mira.

Mushama meshini vesh,

Ve në kokë kasketë,

Çisme vendi mbath,

Fushave, arave zbret,

Mëngjesi akoma pa zbardhur

Dhe ecën mbi barin, mbi tokën e ardhur.

 

Përpara, ja, dualën parcelat.

Ti po afrohesh, po mbrrin,

Grunjat të presin me gazin jeshil,

Në thirrjeshushurimash pastaj shpërthejnë,

Kur duke ardhur ty të vërejnë.  

 

1964, gazeta «Drita»

 

 

 

2. IKU FREDI

                            Prof. dr Alfred Xhomos

 

Iku Fredi.

Ku ?

Fushave,

Grunjave?

Fusha ka lagështirë.

Grunjat janë zverdhur.

Lutje të verdha grunjash për pak blerim

Lagështira ka kalbur rrënjët.

Toka ka nevojë për kullim.

 

Duhet ushqyer gruri,

Duhet shëruar,

T’i iki verdhimi

T’i çelet grurit fytyra

T’i harbojë në faqe blerimi…

 

Që grunjat

Të marrin patjetër

Ngjyrën e blertë

Dotkor Xhomo

U rri mi kokë ditë dhe natë

Gjer në mëngjes

Ngryset  e gëthihet përjetësisht

Fushave të dashura të Myzeqesë.

 

:

Iku doktori i grunjave Xhomo,

Po kur do të vijë vallë prapë?

Vërtetë çdo pranverë

Do të na vijë,

Atëherë kur grunjat të jenë në blerim

Dhe kërcelli të ketë çuar kalli…?

 

14 mars, 2008  

Presidentja e Kosovës, znj. Jahjaga e ftuara e nderit nga APEN

Nga Kozeta Keze Zylo

            Disa dite me pare, Organizata shqiptaro-amerikane e profesionistëve dhe sipërmarrësve ose APEN dha një pritje madhështore për presidenten e Kosovës, znj. Atifete Jahjaga. Organizata shqiptaro-amerikane e profesionistëve dhe sipërmarrësve është një organizatë që promovon arritjet e shqiptarëve në fusha të ndryshme dhe njëkohësisht lidh energjikisht shoqata të ndryshme dhe çmon punën e shkëlqyer që bëjnë forumet dhe individët në të mirë të Kombit. Përvjetori i tretë i Apenit u mbajt në “Russian Tea Room” në Manhattan, në një sallë lluksoze ku ëmbëlsisht dëgjoheshin tingujt e muzikës që interpretoheshin mjeshtërisht nga shqiptarja Gilberta Gelaj dhe dy amerikanet Min Kyung Lee dhe Suji Kim.

dsc08541.JPG

Zoti Ken Biberaj, ZV/ Presidenti i “Russian Tea Room” në hyrje të sallës priste me një mirësjellje dhe plot kulturë gjithë të ftuarit, gjithashtu i ka uruar përzemërsisht mirëseardhjen znj.Atifete Jahjaga. 

Mbrëmjen e hapi znj. Etrita Ibroci e cila lexoi shkurtimisht biografinë rreth portretit të zonjës Atifete Jahjaga, dhe njëkohësisht foli me emocion që një grua shqiptare arrin për herë të parë në historinë kombëtare të ulet në kolltokun e presidentit.

Zonja Jahjaga u prit me duartrokiktje të stuhishme nga të pranishmit.  Ajo çmoi lart  rolin e Organizatës shqiptaro-amerikane të profesionistëve dhe sipërmarrësve dhe njëkohesisht ftoi gjithë biznesmenët që të vijnë të investojnë në Kosovë pasi kështu do të ndihmohet dhe më shumë Kosova dhe do të forcohet shteti i saj. Me mirënjohje të thellë përshkroi punën e Diasporës e cila ka pasur një rol kyç në Pavarësinë dhe formimin e shtetit të Kosovës.  Gjithashtu ajo foli për sfidat që e presin përpara shtetin e Kosovës për ta ndërkombëtarizuar pavarësinë e saj si dhe për t’u integruar në Perëndim dhe në strukturat botërore.

Zoti Nik Markola presidenti i Apenit dhe një aktivist i shquar, ka falënderuar gjithë të pranishmit për pjesëmarrjen e tyre në këtë mbrëmje për të nderuar presidenten e Kosovës z.Jahjaga dhe ka ftuar të pranishmit në se kanë pyetje për Presidenten e Kosovës. 

Zonja presidente u pyet në lidhje me Preshevën, Mitrovicën po ashtu dhe në lidhje me mësimin e gjuhës shqipe për fëmijët e Diasporës.

Mbrëmja e organizuar nga Apeni ku e ftuara e nderit ishte zonja presidente e Kosovës kaloi në një atmosferë të ngrohtë, miqësore dhe mjedis tepër elegant. Të gjithë pjesëmarrësit i uruan zonjës presidente punë të mbarë në çështjet e mëdha që e presin Kosovën dhe Kombin përpara.

Shtator, 2011

Manhattan, New York

 dsc08543.JPG

dsc08545.JPG

dsc08546.JPG

dsc08549.JPG

dsc08551.JPG

dsc08558.JPG

dsc08562.JPGdsc08564.JPG 

Puthmë

Vaso Papaj

vaso-papaj.jpg

  

 

Për ne sonte, nata e fundit

Sonte zgjat gjer në mëngjes

Sekondi i ngjaka minutit            

Ora me një ditë, për besë.

 

Sonte puthmë që të ngopesh

Nesër  iki s’do t’ më kesh

Nuk të le që të dremitesh

S’ di ç’do mbetet midis nesh.

 

Syt’ e tu do t’ marr me vete

Kush e di në ç’ breg do t’dal

Nuk harroj që vetëm mbete

Porositë i kam një mal.

 

Puthmë sonte që t’ më ngopësh

Mos më ler që të dremitem

Në mengjes më s’do t’ më shohësh

Kushedi ku do t’ çapitem.

 

Dita e ndarjes, ja, do të gdhij’

Dashuria jonë pa fat

Do të derdhësh lot të zi

Do të mbetesh fillikat.


Meditim udhësh

 

Udhë me dredha, kthesat druaj

Zemra rreh si ky motor

Rradhë cigaret ndiz e shuaj

Radio, nuk pushon, ka orë

Në timon me vete flas

Qiellin gati e përqas.

 

Unë e di dhe ti e di

Mendja ime fluturon

Edhe pse afron stuhi

Jasht trupit e kohës shkon

S’ don të bëhet robëreshë 

Në k’të ditë pa sy që ndesh.

 

Brenda meje ti qëndron

Me baticën sa më ngjan

Nuk e di se çfarë kërkon

Je e thelle si oqean

Herë më zhdukesh, herë të ndesh

Të jet’ lojë kjo midis nesh?!…

 

Ne të dyve ëndrrimtarë

Koha po na fluturon

Kemi udhë për të ripare

Krenaria na dëmton

Hapmu, të hapem dhe unë

Çdo ditë duhemi më shumë.

 

Brenda meje ti qëndron

Por  batica dhe të nxjerr

Herë më vjen, e herë më shkon

Je e thellë si një minierë

Je pasioni i pafund

Këtë mister s’e gjej kërkund.

 

 

     Aroma e detit tim

 

Sapo zbuloi agimi të bardhën shkum’ pluskuar

Tër’ lulet ndër ballkone më mbetën si kujtim

Spërkatur pika vese ca pleq’ me grep në duar

Rreqethur krejt nga vesa, tër’  kripë nga deti im.

 

Në banga shkoj, tek Gjergji, i jap revan poetit

Pran’ emrit tënd të gdhendur po fle dhe emri im

Përtej dritaresh, mes shakave dhe seriozitetit

S’më ndahet që s’më ndahet, kjo ngjyr’ e detit tim.

 

Jam një motor pa shfryerje, zhurmues i mëngjesit

I mbaj un’ syt’ nga lindja, po trupin në perëndim

K’të tallavi pafund s’e desha për të sotmen

Të sotmen e kam gjetur: aroma e detit tim.

 

Ja, vallen karuzeli e dredh si i dalldisur

Im biri një kukurisje shoqëron me regëtim

Përmbi kazane plehrash nga mbrëmja boshatisur

ǒ dremitka i përhumbur rënkimi i detit tim.

MIRËMBRËMA PEANI ( Peja e sotme)

PILO  ZYBA

Nga libri ” Trojet dhe Trojat tona” qe pergatitet per shtyp

Mbrëmja, prushëruar yjet
Hëna si limoni zverdhet,
Malet kanë ulur kryet
Mbi supe blerimi derdhet.

Mirëmbrëma, Dardania ime,
U deshën miliona vjet,
Të të flas, të them… urime…
Me dorë pragun të ta prek.

Në preher kokën të vendos
Të shikoj endrra të bardha,
Kur Lumbardhi shkon teposht
Mbushur me ëndrra – pulbardha.

Ja dëgjoj tingujt e ëmbël
Shushurimën nëpër brigje,
Shoqëruar, vallet, këngët,
Që rendin dhe kërkojnë shtigje.

Ja kuptoj gjuhën e lashtë,
Ja njoh notat e melodisë,
Nga hoteli shpejt dal jashtë,
I them: – të lutem mos lëviz!

Buzagaz përgjigjet vala:
-Shekuj, shekuj që vrapojmë,
Herë lumë dhe herë stërkala
Historinë në det ta çojmë.

Duart vë përmbi parmak
Harku i hënës flet me mua,
Varkë përkundet mbi park ,
Parku me yje i mbuluar.

Bubullin tejëëë nga mali
Shpellë e thellë po gjëmon,
Lumi frymëmarrjen ndali
Thonë Azemi po kalon…

Thonë Azemi bashkë me trimat
Po zbret poshtë në Gradinë,
Shkon e lëshon vetëtimat
Mbi koshadh bën historinë…

Po ushton gryke e Rugovës
Dridhet majë e Rusalisë,
Krismat thirrjet e Kosovës
Në koncertin e lirisë.

Çelen lulet në lëndina
Bjeshk’ e Lumbardhit mbushur plot,
Lulet Peja rrit për trimat,
Barin ushqim për kullotë.

Ah! Tronditje po dëgjoj,
Luhatet i tërë hoteli
Ngjet sikur karvani shkoi,
Zë dëgjoj posht’ nga themeli:

-Këtu thellë, thellë në tokë,
Vite na kanë tradhëtuar,
Gurë dhe baltë me okë
Na kanë hedhur dhe mbuluar.

Mbi supe kishim kalanë
E gremisën e sheshuan,
Për Dardanët nuk e lanë
Në shekuj për ta trashëguar.

Nëpër supe si një vig
Deri këtu përmbi bedenë,
Pejanët këtë “çiflik”,
Shekujve me lart e ngrejnë.

Supet shkundin, baltën hedhin,
Doli trupi, syri, floku,
Vështrimin Dardan e derdhin
Me zë të lartë drejt botës…

Shikoj mbretin e Pejonit
Taulantin dhe Thesprotin,
Nipin, djalin e Kaonit
Sytë lehtë po me mbush loti.

Ejani vellezër trima
Në tryezë të Shqipërisë,
Mbushur flakë e vetëtima
Në dasmën e Dardanisë…

Rjedhë e lumit ëmbël, qetë
Herë këndon dhe herë ushton…
Fjalë e tij rend për në det
Botës të drejtën i kërkon.

Mbi Lumbardh harku i urës
Hark ylberi mbi dy supe,
Ku vetë pesha e kulturë
Shkon dhe ulet pak më tutje.

Përmbi sup të saj të gurte
Nga mulliri i Haxhi Zekës,

Kalon mielli i bardhë, i butë,
Për ushqimin e vetë jetës.

Hark i urës që lidh malet
Me lirinë hark bashkimi,
Ku dhe trimi vetë falet
Për çdo ditë nga lind agimi.

Haxhi Zeka, Haxhi Zeka,
O skifter mbi sytë e globit,
S’paska vlerë për ty jeta
Për bashkimin e gjith’ kombit…

Përplas krahët përmbi Pejë

Folenë ngren në Prizëren,

Në Kacanik bën një betejë

Jetën shkruan, por pa kalem.

Jetën shkruan nëpër shtigje

Me një pushkë dhe me një thikë,

Monoment ngritur mbi brigje

Hero i kthyer në dritë…

Lumbardhi rrjedh e ligjëron

Vjen me pranë në ditët tona,

Herë shushurin, dhe herë këndon

Kudo dëgjohet jehona…

Ardian Krasniqi po ban zaaaaa..

Si flamur përmbi llogore,

Trupin plumba mbushur e ka

Flet, qëndron si përmendore.

Trimi ikën, por monomentin

E bën muze të Dardanisë,

Jehonat zërin ia tretin

Nëpër pyjet e lirisë.

Bien Krasniqët, Harejdinat,

Dhe lirinë shtërngojnë në dorë,

Me heronj mbushen lëndinat,

Kudo një lule e një kurorë.

Oooo, Lumbardh, oo mik i lashtë

Që rrjedh brigjeve të tua,

Eja sot të rrimë bashkë

Këngën të ta dëgjoj dua!

Kënga jote nëpër shtigje,

Në gjoksin e Dardanisë,

Është për mua një përgjigje

Për rrugën e historisë…

Rridh, o mik, nga gjiri i tokës,

Zërin lësho tatëpjetë…

Vepra jote i tregon botës

Të gjithë historinë e vet…

Që lumë ka qënë për jetë…