Në Tiranë u promovua libri i poetit Agim Desku, “Dua të i verë Çamërie”


Sejdi BERISHA:

 

POEZI MALLI E DASHURIE PËR ÇAMËRINË

… Këndimi i poetit me zërin e vargut krijon reliev të çmueshëm jete. Gjërat që shtrohen në varg e poezi, grishin e intrigojnë, se, për çdo pëllëmbë toke e grusht dheu, nuk bën fajësuar vetëm historinë, por duhet ngritur zërin, ndërgjegjen dhe vetëdijesimin dhe përgjegjësinë e secilit, ka thënë shkrimtari dhe publicisti nga Kosova, Sejdi BERISHA.

Promovimin e madhështuan edhe artisja e mirënjohur, Margarita Xhepa dhe artisti Vasil Bozo, duke recituar vargje nga libri. 

_______________

Në kuadër të zhvillimeve kulturore dhe letrare në Shqipëri dhe Kosovë, të shtunën në ambientet e Ministrisë së Arsimit dhe të Kulturës të Shqipërisë në Tiranë, u promovua libri me poezi i poetit nga Peja, Agim Desku. Në këtë manifestim letrar dhe kulturor morën pjesë krijues, artistë dhe dashamirë të fjalës së shkruar jo vetëm nga qyteti i Tiranës.

 13.jpg

Nga promovimi i librit “Dua të pi verë Çamërie” në Tiranë: Namik Selmani, Agim Desku, Fatime Sali Kulli dhe Sejdi Berisha(Foto: Kozeta Zavalani)

Duke e hapur këtë ngjarje kulturore, Fatime Kulli, redaktore e librit, tha se promovimi i librit “Dua të pi verë Çamërie” i A. Deskut, jo vetëm se ka peshë dhe rëndësi për zhvillimin e vlerave kulturore por edhe e ka veçantinë e vetë, sepse, vetë titulli i librit tregon për mesazhin poetik. Pastaj, ajo theksoi edhe bashkëpunimin e ndërsjellë kulturor, pra edhe letrar. Vlen theksuar se në kuadër të kësaj nisjative, disa muaj më parë në Pejë u bë promovimi i veprave të krijueses, nga Korça, Rajmonda Moisiu, e cila jeton dhe vepron në SHBA. Kurse, një vit më parë, në Tiranë është promovuar libri me poezi i krijuesit nga Gjakova, Tahir Bezhanit, “Piskamë e heshtur”. Aktivitetet e tilla kanë ndikuar dukshëm në njohjen reciproke të vlerave krijuese por edhe në thellimin e bashkëpunimit i cili ka rëndësi të shumëfishtë në fushën e letërsisë dhe të kulturës në rrafshin kombëtar. Ndërsa, krijuesi çam nga Tirana, Namik Selmani i dha një vështrim estetiko-letrar veprës “Dua të pi verë Çamërie”, duke theksuar edhe peshën historike dhe mesazhin e fortë e të qëlluar të vargjeve jo vetëm për krahinën e Çamërisë.

 21.jpg

Shkrimtarët para promovimit të librit, “Dua të pi verë Çamërie” të fotografuar pranë Ministrisë për Arsim dhe Kulturë të Shqipërisë

Shkrimtari dhe publicisti nga Kosova, Sejdi BERISHA, duke folur për librin “Dua të pi verë Çamërie”, pasi i dha një vështrim rëndësisë së bashkëpunimit kulturor përbrenda kombit, ai tha se: ”Krijuesit, si duket, vetë situatat, rrugëtimi i kombit, i atdheut dhe i vetvetes, ia krijojnë rrugën poetike, e cila, kur merr formën dhe peshën e vet, dot nuk del nga binarët e përplasjeve, meditimeve, ndijimeve, nuk del nga mllefi, etja, malli e dashuria për ta parë e përjetuar ëndrrën e bashkimit, ëndrrën e përbashkët që jeta të merr kahe ashtu siç e meriton njeriu, atdheu dhe kombi”.

Ndërsa, pesha e historisë, siç është edhe ajo e Çamërisë, janë të dhembshme, ka thënë z. S. Berisha. Andaj, ai e çmon zërin dhe rebelimin poetik dhe krijues, për çfarë thotë: “Duke e përcjellë krijimtarinë e autorit të librit “Dua të pi verë Çamërie”, mirë dhe bindshëm mund të dëshmohet, se ai në asnjë moment dot nuk i shkapet atij synimit, asaj rrjedhës së historisë, asaj këngës e cila shndërrohet në lapidar kohe e këndimi për peshën që ka ecja drejtë bashkimit-lidhjes së gjërave, por, edhe të periudhave kohore në një tërësi, pa të cilën kurrë nuk do të jetë rehat as toka, as njeriu i këtij nënqielli, i cili, në mënyrat më të ndryshme u ndrydh, u përplas e u flijua, por, edhe në mënyrat më të ndershme gjithnjë qëndroi vertikalisht”. Shkrimtari dhe publicisti, Sejdi Berisha, e heton edhe dhe e thekson edhe atë (edhe pse në libër nuk është thënë) se, autori: “sikur rreptë qorton, apo, sikur na detyron që çdo gjë ta përkujtojmë për historinë, duke mbërthyer kështu të gjitha për birë të gjilpërës, duke përfshirë këtu edhe vetveten, edhe vargun, sepse, ai shtron pyetjen si përgjigje: “Më thuaj Ti, Atdhe/ç’të shkruaj sonte/për lirinë time,/pa Çamërinë?!”.

41.jpg

 Aktorja e mirënjohur e Shqipërisë, Margarita Xhepa dhe  shkrimtari e publicisti, Sejdi Berisha, fotografuar pas  promovimit të librit

Mirëpo, këndimi i poetit me zërin e vargut krijon reliev të çmueshëm jete, për këtë arsye, Berisha për librin e Deskut na përkujton edhe  këtë: “Gjërat që shtrohen në varg e poezi, grishin e intrigojnë, se, për çdo pëllëmbë toke e grusht dheu, nuk bën fajësuar vetëm historinë, por duhet ngritur zërin, ndërgjegjen dhe vetëdijesimin dhe përgjegjësinë e secilit. Atëherë, edhe muzat krijimtarinë e shndërrojnë në fole pavdekësie dhe ngrohtësi shpirti. Andaj, zgjimi nuk është mollë që ngulet në shtizën e krushkut, por është një fuqi që djegë, që provokon për t’u bërë dritë, kasnec lumturie dhe madhështi dashurie”, ka thënë shkrimtari Sejdi Berisha. Dhe, duke u zënë me vargun e poetit, Agim Desku, njeriu ndjehet mirë, bile, merr guximin që nganjëherë edhe për ta ngritur zërin në vetvete, nganjëherë për ta kafshuar buzën, nganjëherë për t’i ndrydhur gishtat, e nganjëherë për t’i ndezur qirinjtë në të katër anët e tokës për të kaluarën, për të sotmen dhe për të nesërmen, duke përkëdhelur vetëm atë dritën e cila kurrë nuk fiket. Me rastin e promovimit të librit “Dua të pi verë Çamërie” të A. Deskut, folën edhe krijues të tjerë nga Tirana dhe vende të tjera, si Rajmonda Moisiu, Ramiz Mujaj, përfaqësues i Shoqërisë shqiptaro-amerikane “Vatra”, etj. Ndërsa, promovimin e madhështuan artisja e mirënjohur, Margarita Xhepa dhe artisti Vasil Bozo, duke recituar vargje nga libri. 

 

NJE ARRITJE TJETER E POETIT.


 fo.jpg

Ditet e fundit poeti dhe studiuesi nga Gjakova,Tahir Bezhani,doli para lexuesve me librin e tij te fundit me poezi,tashme me nje format dhe botim krejt ndryshe ,ne internet.Libri titullohet “MUREVE TE HESHJTES SIME” dhe perfshin poezi te zgjedhura.

Libri eshte botuar nga Shtepia Botuese prestigjioze LULU PUBLISH Amerike dhe gjendet ne kete adrese:www.lulu.com/browse/seaechphp/tahir bezhani.

Per librin e poetit Bezhani,ku profecia e poetit te madh Din Mehmeti po behet realitet,kur shkruante se Tahir Bezhani eshte nje ze poetik i vecante ne letrat shqipe,po behet realitet,nje ze ttjeter I ritikes kosovare,Ali D.Jasiqi shkruan per librin me poezi “Mureve te heshjtes sime”

 

“ Është ky një shpirt i trazuar kur nga zemra e pëlcitur shperthen kënga e kuqe dhe në të njëjtën kohë edhe kënga e bardhë,si mall i djegur në flakadanin e kaltërsive mallëngjyese. Të shkruash poezi është vërtetë një punë e vështirë,është një mundim qe nuk të lë të qetë asnjëherë.Sepse poeti e ka të rëndë këngën,kur aja pikon gjak,të rëndë e ka barrën e kohës qe e bartë në shpirt Ali Jasiqi, kritik.”

Shpirti i trazuar i poetit Tahir Bezhani eshte ne vlim te perhershem dhe muza e tij poetike skalit vargje papra per lezuesit e shumte ne Kosove,Shqiperi dhe ane e mbane trojeve shqiptare.

Gjon Neçaj

LUNDRA IME

Neki Lulaj

 


 

Lundrova me lundër

Mbi vesën

E petaleve të barit të njomë

Të këtij mëngjesi

Lundra  ime

Me vela e busollë

Lundroi kah gjurmat

E atyre që vdekjen e bëjnë jetë

E mordjen dasmë.

 

E gjurmat më çuan

Gjithandej                                 

Në Odën dhe gjirin e atyre

Që nuk dinë për lodhje e plakje

Në mesin dhe rrethin e atyre

Që prej kohësh kishin ndezur zjarret

Nëpër stacionet e  jetës

Nëpër qendrat e qëndresës

Nëpër stacionet e pritjeve shekullore.

 

 

S’E DI PSE

 

Askush nuk e çoi deri në fund

Vekun e filluar

Vekun e kujtimit

Qilimin e Penelopës

Thurrë e thurrë

Thurrë e çthurrë

Në pritje të Uliksit

E Uliksi i kthyer

Me shigjetën e artë

Zbathë e shqyer

Ai

Që e përbiroi Shigjetën

Nëpër unazat e beqarisë

Deri në zemrën e zhurritur

Të Penelopës besnike.

 

THIRRJA

 

Ne thirrëm që sa shekuj

Nga bregu e lugu

Oh sa shumë ushtonte zëri

E kthente bjeshka e thente lugu

Tingëllonte

Zëri

Por të shurdhërit

Vonë shumë vonë

U zgjuan nga gjumi

Dhe i kthjellën ndërgjegjjet

E fjetura.

 

KUR U TAKUAM

 

Mëngjesin pranveror

Me gjelbrim e lule

U pamë

E ti u pëngjaje të gjithave

Se ishe vetë një Lule e rrallë

I nrydha ndienjat e mia

Nuk ngurrova

E  të thash

Ti qenke vetë mrekullia

Eja ne kështjellën e lirës

Te pavdeksisë

Të jetojmë bashkë.

 

KUR

 

Kur thehen rrezet

E diellit të lirisë

Mbi shtëpinë e lyer

E dashnorët i thurrin ëndrrat

Për një jetë të mirë

 

Kur i bashkon qëllimi

Me sinqeritet

Me besë nderë e dashuri

Lulja lëshon dritë xhevahire

Mbi dritaret në saksi.

 

Kur i puth engjëlli me flatra

Bekimi është një përjetësi

Qielli i mavijosur

Serenadë dashurie vetëm

Për çiftin e ri.

 

KAM LINDUR

 

Kam lindur në dimrin e egër

Në epokën e netëve pa dritë

Në epokën e netëve pa zjarr

Në epokën e netëve pa gjumë

Në epokën e netëve me frikë

Në epokën e netëve  pa liri

Në epokën e netëve  me krismë

Në epokën e netëve plot plagë

Në epokën e netëve  me tradhëti

Në epokën e netëve me dhembje

Në epokën e netëve me plaçkë

Në epokën kur kërkohej mëvehtësi

Në epokën kur u lindën burrat

Që Kosovës i sollën Liri.

LYPËSJA E LOKARNOS

Heinrich Von Kleist

henrik.jpg

tregim  

 E përktheu nga origjinali; Roland Gjoza

Në këmbë të Alpeve pranë Lokarnos në veri të Italisë ngrihet një kështjellë e moçme, pronë e një markezi, e cila po të këqyret nga poshtë, nga rruga St. Gotthard, duket pothuaj si e gremisur dhe e rrënuar, ajo të trys një mbresë të hidhur shkretie e braktisjeje të dhunshme, ndonëse dikur bënte majë madhërishëm me pohë e bujë dhe tundonte çdo shtegtar që kalonte andej pari të ngjitëj deri atje e të flintë në ato dhoma të mëdha me tavanë të lartë, që, sic rrëfejnë, njëherë e një kohë, zonja e shtëpise, e shtyre nga keqardhja, e më fort prej nje hiri mëshire, i shtroi në një nga ato dhoma, një shtrat kashte, një gruaje të sëmure, një lypseje, që ishtë hequr branë gjer te dera e saj.

Kur markezi u kthye nga gjuetia, fare rastësisht hyri në atë dhomë dhe, duke i drejtuar asaj armën, tejet i nervozuar e me një pezm mbytës, e urdheroi t’ia mbathte që andej, prej asaj qosheje ku kishte zënë vend, e shtrirë, po më tepër e dergjur, si në një gjumë kllapie, prapa stufës që brambullonte me një zjarr të mavijtë. Gruaja e trandur u ngrit me zor duke u dridhur, u mbështet fort mbi paterica që i hoqi zharg mbi lustrën terratisëse të dyshemese që kërciti dhe shkau e ra me shpinë duke u dërrmuar keqas fund e majë, pa lëshuar fije zëri, pastaj sërish u ngrit me mundime të medha duke hequr e vuajtur dhe prej asaj llahtarie e ulurime që ende e mbante përbrenda, nën atë klithje urdheruese aq ngulmuese të markezit, po edhe të një lutjeje të heshtur, ndoshta të fundmes lutje rrëqethëse që i kishtë mbetur prej fuqise e që zoti duhet t’ia dëgjonte gjithsesi, por atje, pikerisht atje prapa stufës ku ishtë ai dysheku prej kashte, ajo u gremis me zhurmë si prej një rrënimi mershor kur kurmi i rraskapitur nuk jep më shenjë kërthnezieje, renkoi, psherëtiu fajshëm, pastaj regëtiu e me një aht të fundit leshoi hjeken e vdiq.

Pas disa vitesh kur lufta dhe të korrat e këqija i sollën markezit gjithfarë shtrëngesash e kokëçarjesh, në kështjellë u shfaq një kalorës fiorentinas, i cili u mahnit me atë ndërtesë madhështore dhe, i ndihmuar nga rrethanat tejet të favorshme, i propozoi për t’ia blerë.

Markezi, që ishtë lakmitar i paskrupullt i parasë, i tha gruas t’i bënte gati kalorësit dhomën lart, atë të pazënën, pa iu kujtuar asnjë grimë ajo historia që kishtë ngjarë atje, po duke përmendur me mburrje ekstravagancën, shkëlqimin mondan që bënte majë në atë dhomë. Por imagjinoni tmerrin që hoqën markezi me të shoqen kur kalorësi zbriti poshtë në mesnatë fare i zbehtë dhe tejet i tronditur duke bërë be e rrufe për shenjtët e tij se në dhomë ishte një fantazmë; dicka e padukshme që s’e shihnin sytë, ngulmonte ai me llahtar, kishte dalë nga një qoshe prej një shtrati kashte që zhurmonte dhe fare qartë duke iu dëgjuar që të gjitha; që nga një psherëtimë e keputur si me të qarë e gjer te trokitjet e forta në dysheme, ajo u soll vërdallë nëper dhomë, pastaj u bë qetësi, këmbët sikur iu lodhën e s’i bindeshin më, u rrëzua me zhurmë atje prapa stufës, u ankua për një kohë me dhimbje, psherëtiu e rënkoi sikur po jepte shpirt.

Markezi përplot frikë, i trembur befas, pa e kuptuar ende shkakun e kësaj ndjenje ndjellazezë, e detyroi vetën qe t’i buzëqeshte kalorësit e me një zë kinse të butë e intim prej miku, i tha ta harrontë atë hije nate, atë alucinacion që rëndom udhëtarëve të lodhur u behet në gjume, dhe plot perkujdesje e perkorje e ftoi ta kalontë gjysmen tjetër të natës në dhomen e tij. Pastaj kaloresi e pyeti nëse ishtë e mundur të flintë në kolltuk, sepse keshtu qe me mire per të dhe kur zbardhi dita ai e falenderoi per kujdesin e treguar, i dha paratë duke perseritur edhe njehere mirenjohjen per mikepritjen dhe iku menjëherë.

Ky incident ngjalli peshtjellim të madh; ai po i mbantë larg bleresit dhe kjo e trishtonte pa masë markezin. Kur fare pashpjegueshëm e çuditshëm filloi të përhapej pëshpërima se në mesnatë në një nga dhomat e kështjellës shëtiste një fantazmë, ai vendosi të merrej seroizisht me këtë punë, të kerkontë arsyen e vertëtë, që t’i jepte fund njëherë e mire kesaj thashethemnaje kobzeze. Kur erdhi ndajnata ai e ngriti shtratin e vet dhe e coi të ajo dhome, qendroi zgjuar me sytë e hapur jashtë mase në atë terr të frikshëm duke pritur afrimin e mesnatës. Perfytyroni tmerrin e tij kur duke ia ngulur sytë fushës se orës ku akrepat kishin ngrirë, dëgjoi një zhurmë misterioze, sikur dikush u ngrit nga një grumbull me kashtë, kaloi nëper dhomë dhe u shemb duke rënkuar prapa stufës. Në mengjes kur ai zbriti poshtë e shoqja e pyeti se si e kishte kaluar natën atje; dhe teksa ai hidhte shikime rreth e rrotull me shqetësim, si i handakosur dhe pasi mbylli derën me lloz, i pëshpëriti asaj se gjithcka ishtë e vërtetë; atje ishtë një fantazmë. Ajo u drodh, jo, kurrë nuk i kishte ndodhur të ndjente një llahtari si kjo, kaq sfilitëse e mbytëse, e luti të mos i tregontë njeriu, përpara se të mblidhte veten e ta gjykonte punën më me gjakftohtësi. Netët e tjera ata u ngjitën lart të dy, kësaj here të shoqëruar dhe nga sherbetori dhe degjuan po atë zhurmë ngjethëse që bënte fantazma. Kishin nje dëshirë të ethshme, që po i torturonte, ta hiqnin qafe sa më parë kështjellën me çfarëdo lloj cmimi që të shpëtonin nga ai terror i përnatshëm, sikur dikush ju vinte duart në grykë për t’i mbytur, nga ai terror që i skapullonte në prani të shërbëtorit dhe kur e kur ia hidhnin fajin ca gjerave të vogla të parëndësishme që sipas tyre mund të ishin shkaktar të ketij aksidenti, gjithashtu qenë të sigurt se shumë shpejt e verteta e thjeshtë do të dilte në dritë. Në ndajnatëherën e ditës se tretë, kur të dy, me zemra të copëtuara, u ngjitën serish lart për te dhoma e bujtësve, të vendosur qe t’i jepnin fund kësaj pune, ata panë një qen roje, të cilit dikush i kishte zgjidhur hallkën dhe e kishte lënë përballë derës dhe, duke mos e vrarë mendjen se si ndodhej ai aty dhe për ç’shkak, të nxitur nga instinkti i një rrethane të tillë të skajshme, për pak më shumë shoqëri, ndoshta, qoftë dhe me një qenie jonjerezore, ata e morën qenin dhe u futën bashkë me të në dhomë

Rreth orës njëmbëdhjetë, dy shandanë me qirinj digjeshin mbi tryezë, ata të dy zunë vend në të ndarën e krevateve, markezi veshur e ngjeshur, me shpatë e pisqollë, të cilat i mori te dollapi nga ana e vet; dhe ndërsa perpiqej të bentë dicka per të kaluar kohen njefaresoj, qeni kaloi në mes të dhomes, u shtri dhe fjeti. Pastaj , kur ra ora dymbedhjetë, nje zhurme e tmerrshme u degjua serish; dikush, qe sytë e njeriut nuk arrinin ta rroknin dot, u ngrit mbi patërica në qoshkun e dhomes, dicka kerciti nën të si nje grumbull kashtë e ngjeshur dhe në hapin e parë qe hodhi; tuk! tuk! qeni u zgjua, u ngrit dhe filloi të ecë me veshët qe iu zgjatën përpjetë të shqetësuar, u kthye andej nga stufa, hunguroi dhe lehu fort, sikur  fantazma të vinte drejt tij. Ajo qe pa markezi ishtë fundi i flokëve të saj që qëndronin në ajër dhe dilnin nga dhoma. Ai nxori shpatën dhe uluriu; “Kush është atje?” duke e perseritur këtë vazhdimisht si nje monoman i krisur pa e patur mendjen në vend, sepse nuk merrtë kurrfare pergjigje, ndersa e shoqja thirri kujdestarin për të shkuar në qytët që të lajmëronte policinë. Para se ajo të dilte me të shpejtë jashtë portave, veshi i kapi dicka të njohur dhe një parandjenjë tronditëse e kaploi, ktheu kokën dhe pa kështjellën të mbuluar nga flakët që po e përpinin nga të katër anët. Markezi, krejt i terrorizuar, kishte mbërthyer  shandanin me qirinj, dhe fare i rraskapitur me gjithsej, si asnjëherë në jetën e tij, i vuri zjarrin cdo qoshku  të dhomës dhe, meqenëse ato ishin veshur me panele druri, morën flakë menjëherë.

Gruaja thirri në ndihme njerëzit që ta shpëtonin atë fatzi të marrosur; por ndërkaq ai kishtë vdekur në mënyrën me të tmerrshme; dhe sot vendasit i kanë grumbulluar kockat e tij të bardha në atë qoshkun e dhomës ku ai dikur dëboi lypësen e Lokarnos.

 

                               E përktheu nga origjinali; Roland Gjoza

Nju Jork 2010

 

 

 

 

Ruga e gjate drejte planetit Mars

 

Pergatiti Hekuran Pashollari


Eksplorimet e shumta sot mbi Planetin e Kuq ,jane rezultat i nje pune 40 vjeçare midis suksesit dhe deshtimit

Njoftim

Mareveshje midis Naza dhe Google: udhetim virtual mbi Henen dhe Marsin

Dje me daten 19 dhjetor 2006 eshte njoftuar se Naza do te lejoje motorin e kerkimit Google te transmentoje nepermjet internetit udhetime virtuale mbi Henen sateletin natyral te Tokes dhe mbi planetin e Marsit si dhe informacione direkte nga Stacioni hapesinor dhe nga misione Shutle.

Marveshja parashikon qe Naza ve ne dispozicion te Google arkivin e saj te pamjeve filmike dhe fotografie, informazione te parashikimeve meteorologjike dhe harten tre dimesioneshe te Henes dhe Marsit.

“Mareveshja  do tìi jape mundesi te gjitheve te kryejne nje udhetim virtual drejt  siperfaqes se Henes dhe kanoneve te Marsit”” – ka thene per Naza, Michael Griffin.

 

Hyrje.

Duke filluar nga gjysma e shekullit te XIX , ne fillim letersia fantastiko – shkencore dhe me pas kinemaja kane qene te pushtuare nga hipoteza e nje udhetimi drejt nje planeti tjeter, ku natyrisht Marsi ka qene me i preferuari.Ne fillim te viteve nentedhjete te shekullit XIX, perfytyrimin reth nje planeti te banuar e ka dhene astronomi amerikan Percival Lowell, i cili ka sherbyer si nje stimul dhe frymezim per daljen ne drite te librave te famshem si :”Lufte e boteve” te.G.Wells, apo “Cikli i Marsit”te  Edgar Rice Burrough , te cilat kane qene libra fantasiko shkencor. Me vone keto libra kane sherbyer si baze per nje prodhim te gjere te letersise artistike dhe qe vazhdojne akoma edhe ne ditet e sotme me motive te udhetimeve nder hapesinore. Edhe kineastet e pare kane dhene filma te inspiruar nga e njejta ide , ajo e udhetimit drejt nje planeti, ku mund te permendim:filmin e prodhimit anglez”Nje mesazh nga “Marsi” te vitit 1913, apo ate te prodhimit sovjetik “Mbreteresha e Marsit” me 1924.

Midis viteve 1952 dhe 1953, Wemher von Braun do te publikonte nje seri artikujsh fantastiko shkencor ne revisten prestigjioze amerikane “Colliers”, ku ilustronte udhetimet e njeriut ne hapesire, te cilet ndertonin stacione hapesinore qe sherbenin si “ura” lidhese per te vajtur ne Hene, Mars dhe te tjera planete.Keto artikuj interesante sherbyen si nje  frymezim per kineastin Walt Disney i cili vendos  te realizoje nje serial filmash me karton animati per TV. Nga ky moment nuk flitet me per fantazi dhe kenaqesi enderimtare, por per nje vizion te  mrekullueshem dhe bindes per te bere realitet udhetimet ne hapesire.Ne fund te viteve gjashtedhjete qeniet njerezore do te shkonin me te vertete ne Hene. Me vone jane bere udhetime edhe drejt planetit Mars , por ne bordine e anijeve kozmike nuk ka patur njerez por robot te cilet kane dhene nje eksplorim te mrekullueshem te Planetit te Kuq.

 

Dhjetra misione hapesinore te deshtuara

Pushtimi i hapesires ne realitet eshte e lidhur me garen teknologjike te dominimit midis dy superfuqive, ku ne te njejten kohe njeriu i pare qe do te udhetonte ne orbiten hapesinore reth Tokes ishte Yuri Gagarini, sovjetik, kurse njeriu i pare qe do te zbriste ne Hene ka qene Neil Armstrong, amerikan

Na pelqen apo jo, ruga e gjate drejt Marsit, deri ne zbulimet me sensancionale te diteve tona, eshte pershkruar per ironi nga nje progres teknollogjik per ndertimin e armeve te demtimit ne mase, e kushtzuar kjo nga “lufta e ftohte” pas luftes se dyte boterore.Dy pioneret e zhvillimit te teknologjive te leshimit te anijeve hapesinore kane qene – Sergej Korolov i Bashkimit Sovjetik dhe Wernher von Brau i SH.B.A -se – te dy se bashku kane qene te frymezuar nga e njejta deshire: donin te shkonin ne Hene dhe te eksploronin planetet e sistemit diellor, por duke qene te detyruar qe te zhvillonin te njejtat teknolloji dhe per qellime ushtarake. Te dy keta kollose te teknologjive hapesinore do te bindnin qeverite perkatese per te perdorur raketat ushtarake per te leshuar satelitet artifiziale ne orbita reth Tokes dhe me vone ne Hene dhe mbi planete te tjera, duke demostruar keshtu kapacitetin e kombeve te tyre ne kete fushe.

Nga pikpamja politike te dy superfuqive pak u interesonte se çfare do te istaloheshin ne bordin dhe tipi i sateliteve qe do t’i mbarte ato. Objektive ishte te provonin teknollojine e leshimeve hapesinore per te demostruar epersine ne garen e eksplorimeve hapesinore, dhe gjate kesaj”lufte” teknologjike per dekada te tera do te shoqerohen me aventura, dyshime dhe tragjedi. Nuk do te mungojne kurajua dhe durimi per te mposhtur pengesat e falimentimit, sukseset fantastike por dhe deshtimet jo te pakta, ku sukseset do te shoqeroheshim me vezullimin e fitores, kurse deshtimet me ankthin e humbjes.

Rugen e pare drejt Marsit fillon ne tetorin e vitit 1960 , kur nje grup shkencetaresh te Bashkimit Sovjetik, ne menyre sekrete do te tentonin per dy here radhazi te leshonin nje satelit drejt planetit te Kuq, por qe ne te dyja provat do te deshtonin. Kurse nje grup tjeter shkencetaresh amerikan kontrollonin dhe monotironin ne menyre sekrete nga Turqia keto prova te  kolegeve sovjetike. Ne kete periudhe askush nuk dinte gje reth ketyre tentativave.

Satelitet vendoseshim mbi trupin e nje rakete balestike nderkontinentale , te projektuara nga Korolev qysh me 1957 dhe qe ishin perdorur per leshimin e tre sondava “henore” drejt satelitit tone natyral nga dhe ku kishin mare emrin.

Pas dy deshtimeve te para te leshimit te sateliteve drejt Marsit ne tetor te 1960 ,me 12 shkurt 1961 regjistrohet suksesi i pare i leshimit te sateliteve, por jo drejt Marsit por drejt nje planetit tjeter, atij  te Veneres (Aferdites). Pas ketij suksesi , shkencetaret sovjetike vendosen te kryenin edhe gjashte leshime te tjera satelitore, tre ne Venera dhe tre ne Mars, ku dy prej atyre te destinuara per ne Planetin e Kuq do te deshtonin pa u nisur mire , kerse njera qe permbante sonden Marsi 1 , sapo kishte pershkruar gjysmen e ruges do te nderpriste komunikimin me Token.

Ne baze te eksperiences te pasur te fituar nga misioni Marsi 1, shkencetaret sovjetike do te pemiresonin teknologjte e aparaturve pekatese dhe ne 1963 do te leshonin nje tjeter mision me qellim te eksperimentimit te sistemit te nje fluturimi drejt  Marsit

Per fat te keq ky mision deshtoi dhe sateliti i leshuar nuk mundi te kalonte dot ate te orbites tokesore. Ne vitin 1964 Bashkimit Sovjetik leshojne tre satelite te tjere ku dy te paret deshtojne pa u nisur mire nga toka, dhe vetem njeri pati sukses, te cilin per supesticiosizitet nuk e quajten Marsi 1 por i vune emrin misioni Zond , per te mos patur fatin e misionit Marsi 1 . Por edhe ky mision pas gjashte muajsh nga leshimi humbet komunikimin me Token

Nderkohe ne SH.B.A ishin te pakte ata qe njihnin synimet dhe tentativat e sovjetikeve reth misioneve hapesinore, dhe me nje pregatitje ne kete fushe  me te pakte se ata rivalet sovjetike, ne fillim te nentorit te vitit 1964 leshojne drejt Marsit te paren sonde Marine 3 i cili deshtoi per shkak te nje difekti. Ne fund te nentorit te po atij viti leshojne me sukses nje teter sateletit identik me te parin drejt Marsit te quajtur Marine 4. Ky mision do te arije Planetin e Kuq me 14  korik te 1965 dhe nga nje lartesi prej 10000 km lartesie do te dergoje ne Toke 22 pamje fotografike te kryera mbi nje siperfaqe te vogel te planetit  duke deshmuar mbi egzistencen e kratereve dhe te nje atmosfere te holle te gazit karbonik me nje trysni siperfaqesore sa 1/100 e trysnise atmosferike tokesore. Megjithese te pakta , keto informìacione te mara nga misioni Marine 4 , do te krijonin bindjen qe Marsi ishte nje planet me nje perberje shume te ngjashme me Henen, ashtu siç ishte parashikuar dhe shpresuar

Deri ne fund te viteve 1965 bilançi i fluturimeve kozmike drejte planeteve Mars dhe Venera, pa permendur ato drejt Henes eshte ky:

Bashkimi Sovjetik. Nga tete misione hapesinore drejt Marsit dhe tete drejt Veneres, vetem njeri mision ai i koduar Zound  3 ishte leshuar me sukses por eshe ky pas gjashte muajsh fluturimi, ndersa ishte duke aritur Marsin humbet komunikimin me Token. Ndersa drejt Veneres vetem misionet Venera 2 dhe Venera 3 do te mund te arinin saktesisht drejt Veneres, por qe edhe keto do te falimentonin pothuaj ne fund te misionit

Amerika. Nga kater misione te koduar Marine kishin goditur ne shenje me Marine 2 drejt Veners dhe Marine 4 drejt Marsit. Ne kete gare midis dy super te medhenjve, per momentin kishin fituar amerikanet, te cilet me pak misione hapesinore kishin ralizuar me teper sukses ne mbritjen e tyre ne destinacion.

Ne periudhen nga 1967 deri me 1975, amerikanet do te perqendroheshin ne mundesine per te zbritur ne Mars dhe te plotesonin harten gjeollogjike te tij. Per kete qellim me 1969 leshon dy misione Marine 6 dhe  Marine 7 i pari drejt ekuadorit dhe idytei drejt Polit sud te mbuluar me akull te thate. Te dy keto misione konfirmonin rezultatet e dhena nga Marine 4: Marsi ishte nje planet i thate, i ngjashem me nje shkretetire pa jete.

Ne fotografine e meposhtem jepet nje pamje e sipefaqes po thuaj te shkrete dhe te thate te Planetit Mars

 

 

 

 

 

Sfida sovjetike

Sovjetiket nga ana e tyre qysh nga 1966 deri 1973 synonin ne permiresimin e teknologjise se sondave hapesinore  me komplekse me qellim per te mundesuar zbritjen direkt te tyre ne siperfaqen e Marsit nga ku do te dergonin nepermjet roboteve te instaluara ne keto misione fotografi panoramatike, informacione per atmosferen e Marsit si dhe karakteristika te tjera te perberies gjeologjike te Marsit. Te gjitha keto ishin ne funksion te kerkimit te provave mbi egzistencen e formave te jetes ne Panetin e Kuq. Me 1969 u leshuan dy satelite orbitale , te cilet edhe munden te afroheshin ne dy satelitet natyrale te Marsit, Deimos dhe Phobos. Por pak muaj nga leshimi i tyre ne hapesire ato nderpresin programin per nje sere problemesh teknike te lidhura me masen dhe qe do te shkaktonin shperthimin e tyre

Me gjithe deshtimin , sovjetiket nuk ndalen dhe kerkojne te fitojne ne kohe kunder rivaleve te tyre amerikane, te cilet nder kohe me misionet Mariner 4, 6, dhe 7 kishin siguruar nje sere informacionesh te dobishme reth Planetit te Kuq.

Sovjetiket me 10 maj te 1972 , nje dite  pas falimantimit te misionit Marina 8 te amerikaneve , leshojne nje satelit te “shpejte”, por qe nuk kaloi dot orbiten tokesore pa mundur te behet nje satelit i Marsit. Por ata do te shkojne perpare duke leshuar ne te njejtin muaj satelite te tjere , ku me ne fund njeri prej tyre Mars 2 do te arinte ne orbiten e Marsit por pas dy javeve te mbritjes te satelitit Mariner 9 te amerikaneve.

Sistemi i udhetimit do te funksiononte siç ishte parashikuar, duke matur pozicionin relativ te satelitit ne lidhje me planetin, duke drejtuar ate drejt orbites se Marsit  dhe per te kalibruar  manovren e sondes pas  ndarjes nga sateliti per te bere uljen ne siperfaqen e Marsit. Por programi (software) i istaluar per nje gabim te paparishikua beri qe kur sateliti kishte hyre ne orbiten eliptike te Marsit, , te shkeputej afer atmosferes se tij duke u reshqitur pamundur te posicionohej sakte ne siperfaqen e Marsit. Me gjithate ajo ka vleren e vete sepse ishte i objekt i konstruktuar nga njeriu ne kontakt me siperfaqen e Marsit. Me 2 dhjetor 1971 misioni Mars 3 i leshuar po nga sovjetiket, do te bent nje udhetim perfekt nga saktesia dhe te zbriste ne siperfaqen e Planetit te Kuq, dhe pas dy sekondave te mbritjes te dergonte vetem nje pamje por pa ndonje informacin interesant

 

Ne orbite rreth Marsit

Sonda amerikane Mariner 9 e leshuar ne te njejtin muaj te falimentimit te misionit Mariner 8, me 14 nendor 1971 do te behet sateliti i pare ne orbiten marsiale me aktivitet te gjate. Gjate nje viti te aktvitetit te saj, do te fotografonte pothuaj te gjithe siperfaqen e Marsit, duke zbuluar nje planet te papritur dhe te paparashikueshem, te ndryshme nga ato pak te dhenash qe ishin mare nga tre misionet parardhese.

Informacionet e mara nga Marina 9 do te bente te mundur te ndertohej harta e 100% te siperfaqes te Marsit, duke zbuluar male gjigande me orgjine vullkanore ,vargmale te tera,  gjurme te nje aktiviteti tektonik dhe valezime sinusoidale te ngjashme me shtratin e nje lumi te thare tokesor. U zbuluan mjajt kratere te perplasjeve te ngjashme me krateret e Henes. Edhe pse nuk u gjeten uje te lengshem ne siperfaqe, u zbuluan qarte gjurme te nje proçesi idrologjik, qe indirekt do te thote qe ka patur ose mund te kete uje. Te gjitha keto te mara se bashku te bejne te mendosh qe Planeti i Kuq fillon te fitoje nje imagjinate gjithmone e me te ngjashme me ate te Tokes

Amerikanet nuk u mjatuan me misionin Mariner 9 dhe po pregatiteshin per leshimin e nje tjetri mision hapesinor me 1973 te koduar misioni Viking

 Nderkohe sovetiket ne periudhen qershor – gusht 1973 do te leshonin kater misione hapesinore te koduar Marsi 4, Marsi 5, Marsi 6 dhe Marsi 7. Nje fakt interesant eshte qe kur misioni Mars 6 pasi mbrin ne orbien e Marsit humbet komunikimin dhe komandimin nga toka ,duke qene i detyruar te veproje ne menyre autonome leshimin me parashyte te robotit per ne siperfaqen e marsit. E gjithe manovra automatike pa komandim nga toka eshte realizuar ne perpikmeri dhe te dhenat jane transmentuar mbi Toke nepermjet pajisjes kompjuterike te instaluar ne trupin e satelitit.Pas zbritjes ne siperfaqen e Marsit, roboti do te nderpriste transmentimin per shkak te difekteve te paparashikuara.

Me gjithe nderprerjen e transmentimeve , misioni Mars 6 konsiderohet i suksesshem sepse qe i pari qe kreu matjet mbi perberjen e atmosferes se Marsit

 

 

 

Fushe lirie misionit Viking

Me gjithe se sovjetiket ne vitet 1960 deri 1973 kane qene te paret qe kane leshar ne hapesiren reth planetit te Marsit, satelite artificiale dhe njekohesisht nje numer te madh te tyre, ne krahasim me amerikanet , keta te fundit kane qene me te sukseshem dhe me racional si ne dergimin e sateliteve artificiale ,ashtu dhe ne grumullimin e informacineve mbi Planetin e Kuq.

Ne  fund te vitit 1973, me qene se amerikanet nisen nje program te koduar Viking drejt Marsit, sovjetiket vendosen perfundimisht ta braktisnin Marsin dhe t’i drejtoheshin nje tjetri planet ,ati te Veneres ose ndryshe te Aferdites, per tju rikthyer Marsit pas 12 vitesh me vone por tashme jo si ravale te amerikaneve por si bashkepunues ne shkembimin e eksperiences midis tyre..

Misionet marsiale te quajtura Viking  1 dhe 2 do te leshoheshin nga amerikanet ne veren e vitit 1975. te dy keta satelite se bashku me pajisjen qe do te zbiste ne siperfaqene Marsit, do te arinin orbiten e Marsit 10 muaj pas leshimit te tyre dhe per muaj te tera do te fotografonin siperfaqen e Marsit me qellim te seleksionimit te nyjeve te zbritjes. E para fotograi vjen nga Viking 1 me 20 qershor 1976 dhe e dyta nga Viking 2 me 3 shtator. Mbas zbritjes ne siperfaqe de dyja pajisjet, ose robetet do te matnin perberjen e atmosferes marsiale dhe analizonin terenin e Marsit me ane te pajisjev  teknologjike speciale. Objektive kryesor i tyre ishte te kerkonin perberje organike dhe aktivitete biologjike ne nivel mikroskopik. Asnje lende organike, asnje gjurme te nje forme jete ne nivel mikroskopik, megjithe aktivitetin e tyre te gjate, ndersa satelite ne orbite vazhdonin te dergonin fotografi duke realizuar harten komplete te siperfaqes se planetit. Me gjithe se nuk ariten te zbulonin egzistencen e jetes mbi Mars, misionet Viking konsiderohen shume te sukseshem per informcionin e gjere dhe te hollesishem qe mblodhen per Planetin e Kuq.

 

Flota internacionale

Me 7 Prill te vitit 2001 niset drejt Marsit sonda Mars Odysseye pajisur me nje aparature me kompleksedhe me te sofistikuar, ku mund te permendim spektroskopin infraroze dhe nje gjurmues te neutroneve ku dhe rezultatet nuk munguan. U zbulua nje sasi e bollshme akulli ne disa metra ne thellesi te siperfaqes ne pjesen me te madhe te planetit dhe ne veçanti ne polet e tij. Sonda eshte ende ne aktivitet dhe ka kryer reth 1100 rotullime per reth Marsit dhe se bashku me misionin MGS zhvillon nje rol kyç ne mbajtjen ne kontakt me mjetet levizese te leshuare ne vitin 2003 si Spirit dhe Opportunity

Viti 2003 eshte konsideruar si viti i pare i nje bashkepunimi te vertete internacional ne eksplorimin e Marsit. Per here te pare, reth Planetit te Kuq nuk jane vetem misionet amerikane dhe Ruse, por funksionon ne menyre perfekte dhe nje satelit europian i koduar Mars Express,i cili transportoi pjesen me te madhe te instrumenteve shkencore te humbura ne misionin Mars, si dhe misioni japones me emrin Nozomi i cili u fut ne orbiten e Marsit ne  25 Dhjetor te vitit 2003 por qe me vone humbi gjurmet e komunikimit

Sot reth Marsit ndodhen pese misione hapesinore aktive: satelitet orbital Mars Global Surveyer, Mars Odyssey dhe Mars Express si dhe dy mjete levizese Spirit dhe Opporunity

Kjo flote internacionale eshte nje tregues per interesin qe ka hapur eksplorimi i Marsit.

Marsi eshte nje planet i veshtire dhe njekohesisht i jashtezakonshem. Çdo zbulim i ri te bind per faktin qe ne nje te kaluar do te kete patur uje mbi siperfaqen e planetit. Marsi ka nje rezerve te madhe akulli dhe ndoshta dhe ndonje rezerve te vogel uji mbi siperfaqe. Megjithate kerkimi i gjurmeve te mundshme te formes se jetes ka zgjuar nje pershpejtim te ri. Nje dite, ndoshta jo e larget do te gjendet. Do te jete dita kur misionet robotike do te zvendesohen me misione njerezore. Eksplorimi i marsit ne 40 vitet e fundit ka qene e shoqeruar me drama dhe emocione nga me te ndryshme por te jystifikuara.

Hekuran Pashollari

 

 

ZEQIR LUSHAJ, DHE VEPRAT LETRARE.

 

 1.jpg

5.jpg

2.jpg

3.jpg

4.jpg

6.jpg

7.jpg

10.jpg

11.jpg

12.jpg

14.jpg

15.jpg

 

     Nga  Dr.Zef Mulaj

KUJTOJMË DR.ARISTIDH SOPIQOTIN

v-0.jpg  

KUJTOJMË DR.ARISTIDH SOPIQOTIN

                                                                        Nga Luan Çipi

 

Sot shfletova Ditarin tim të Viteve të Fëmijërisë dhe aty u ndesha me disa ngjarje dhe emra shokësh protagonistë, disa prej të cilave më ngjallën dëshirën për të shkruar më gjatë.

Kjo më kujtoi Dr. Aristidh Spiro Sopiqotin, shokun tim, që tani nuk rron më. Kështu, unë qëndrova te kjo fletë e ditarit tim dhe meditova fluturimthi për shokun e vjetër…

 

 

Ai mu shfaq në të gjitha përmasat dhe me madhështinë e tij të dikurshme dhe vetvetiu, padashur më rrodhën dy pika lot. Duket vitet e pleqërisë më kanë dobësuar aqsa nuk i vetkontrolloj dot më emocionet. Aty për aty mendova: Sa e padrejtë është kjo botë!?

Ai, thuajse moshatari im, doktor në mjekësi e radiolog në zë, që ka shpëtuar nga vdekja dhe u ka zgjatur jetën dhjetëra qytetarëve, deri shokë e bashkëmoshatarë, ka afro 4 vjet që nuk rron më. Ai, njeriu i mirë, i qeshur e i gëzuar, fjalë ëmbël e gojë mjaltë, që  edhe pse ti ishe i drobitur e i sëmurë, të “ngrinte më këmbë” e të shëronte me diagnozën e saktë, me mjekimet dhe medikamentet e përzgjedhura, me kujdesin e pandarë dhe me buzëqeshjen e përhershme, tani është i ngurosur dhe i heshtur.

Ai, shoku i dashur, që për ne gjithnjë ngjallte shpresë e optimizëm dhe që nuk të linte për asnjë çast në shqetësim e depresion. Ai, që dhe në raste dëshpërimi e mërzitje, kur ti, si çdokush në jetë në momente të caktuara, ishe i sëmurë, apo i mposhtur nga hallet dhe vështirësitë e jetës, se ndjeje varfërinë dhe boshllëkun jetësor, dinte të shihte dritë  edhe në fund të tunelit, ta ndriçonte plotësisht atë dhe të të kthente sërish në jetë.

Ai, njeriu që dinte të shfrytëzonte gëzimet e çastit dhe të përfitonte të mirat shoqërore rastësore, njeriu i këngës dhe i valles, i rakisë, duhanit dhe i ahengut. Pse pikërisht ai, më i miri, më i afti, më i dashuri,  iku  nga kjo botë para nesh? Ky largim dëshpërues e i parakohshme është një keqardhje dhe dëm e mungesë e madhe për të gjithë ne, që nuk e mendonim dhe nuk e kishim në dorë, për shokët, gruan e tij  më të re, të dhembshur dhe aq shumë e lidhur me të dhe për të dy djemtë e  tij të dashur. Këtë gjëmë nuk e zhbënim ne dhe as që e ndalnim dot. Në se do mundemi, le ta kujtojmë dhe nderojmë atë,  siç e meriton:

Aristidh Sopiqoti lindi në qytetin e Vlorës, më 13 dhjetor 1932, në një familje të ardhur këtu 200 vjet përpara,  nga Sopiku i Gjirokastrës.

Takimet e para  të afërta e miqësore me Aristidhin i kam regjistruar në “Ditar” në shtator të vitit 1945, menjëherë pas çlirimit të vendit, si bashkënxënës në ciklin e ultë të Shkollës  së Mesme Tregtare në Vlorë. Kjo, e vetmja  shkollë e  mesme e qytetit, ishte vendosur në godinat me dy kate të ish Hipodromit të Qytetit të Vlorës, pranë Varrezave Ortodokse, aty ku më pas u vendos Shkolla e Mesme Mjekësore dhe Shkolla Pedagogjike. Ajo, pozicionohej në krahun e majtë të rrugës Vlorë- Skelë,  në një sipërfaqe të konsiderueshme toke, me palestër e terrene sportive, si dhe me klasa dhe salla të bollshme.

Shkolla Tregtare e Vlorës ishte me tetë vjet. Tre vitet e para ishin ato që quheshin unike dhe pas përfundimit të tyre merrje “semimaturën”. Drejtor shkolle qysh në fillim, u caktua Harilla Kuçuli, një bregas energjik, autoritar, simpatik e patriot, i shkolluar në Itali, me aftësi të shquara pedagogjike dhe administrative. Gjuhën shqipe dhe letërsinë e jepte nartjoti pasionant, studjusi i thelluar i gramatikës shqipe, Jorgo Ceko; mësues matematike kishim fterjotin Xhevdet Kofina, metodist i mirë dhe filozof popullor, si dhe Ilia Gumën, nga Qeparoi i Vlorës; në frëngjisht ishin Jorgo Pilika dhe Jani Ziguri; në gjeografi shkodrani Kel Gashi dhe korçari Kostaq Balldadori; në biologji Marika Bezhani. Ishin tre paralele të klasave të para. Veç shokëve të vjetër, që kishim në shkollën fillore 5 vjeçare të Skelës, na u shtuan dhe shumë shokë të rinj, ardhur  nga shkollat fillore të lagjes Muradije, Vrenez e Varosh.

 

Më shumë shokë u bëmë me Aristidh Sopiqotin në Shtëpinë e Pionierit të Qytetit të Vlorës, në grupin e korit dhe të veglave muzikore, ku ishim nën drejtimin dhe kujdesin e mësuesit tonë të muzikës, të riun e talentuar shkodran Tish Daija, që më vonë u bë kompozitor i shquar dhe drejtuesi shume vjeçar i Ansamblit të Madh të Këngëve dhe Valleve Popullore Shqiptare dhe Anëtar i Akademisë Shqiptare të Shkencave.

Edhe në kryeqytet, kur ai me shokun e tij të pandarë Engjëll Isaraj vazhduan Shkollën e Mesme Mjekësore, me ta ne takoheshim shpesh edhe pse unë isha në Teknikumin Financiar, po shkollat  e konviktet i kishim afër njeri tjetrit. Politeknikumin Mjekësor Aristidhi e mbaroi me rezultate te  mira    muajin korrik te vitit 1952. Na u desh secilit të ndaheshim për disa vjet për të kryer Shërbimin e Detyruar Ushtarak, për t’u takuar sërish në Tiranë, në Universitet dhe më pas në qytetin e lindjes, në Vlorë.

 

 Aristidhi e përfundoi Fakultetin e Mjekësisë të Universitetit Shtetëror të Tiranës në vitin 1961. Ai, menjëherë fillon punën si mjek patolog dhe shpejt specializohet nga Fakulteti i Mjekësisë i U.Sh. Tiranë si mjek ftiziatër, duke u vendosur për gjithnjë në Dispanserinë Antituberkulare të qytetit të Vlorës.

I dalluar për aftësi profesionale dhe drejtuese, në vitin 1969 emërohet Drejtor i Shërbimit Antituberkular i Rrethit të Vlorës. Gjatë kësaj kohe evidentohen aftësitë e tij të veçanta si radiolog i aftë dhe njohës i mirë i specialitetit të ftiziatrisë, si klinicist  i talentuar, sidomos i sëmundjeve të mushkërive, duke kontribuar për diagnostikimin, parandalimin dhe luftimin e sëmundjeve të TBC, që në ato viti kishin përhapje masive.

Komunikimi i tij i ngrohtë me pacientët dhe marrëdhëniet e shkëlqyera me mjekët e njohur të kohës si Hasan Shehi dhe Ylvi Pustina, më të vjetër në moshë e  më me emër në profesion,  marrëdhënia e afërta e tepër e kujdesshme  me mjekët e rinj të sapo ardhur nga shkollat si dhe aftësitë e tij drejtuese dhe organizative, tërhoqën vëmendjen e autoriteteve të shëndetësisë në kryeqytet, që propozuan  dhe realizuan shpejt vlerësimin e dr. Aristidh Sopiqotit për shpërblimin nga Kuvendi Popullor me dekoratën “Për Shërbim të mirë të Popullit”.

 

 

Qytetarët Vlonjatë kujtojnë me mirënjohje jo vetëm aftësinë  dhe sjelljen njerëzore të buzagazit Aristidh Sopiqoti,  Drejtor shumëvjeçar i Dispanserisë Antituberkulare, por dhe gjithë atë plejadë mjekësh, vlonjatë dhe të ardhur nga mbarë Shqipëria, që shërbyen me devotshmëri e humanizëm të thellë në rrethin e Vlorës në Spitalet e Vlorës, Selenicës, Himarës, Llakatundit, Bratit, Kuçit dhe Sevasterit, si dhe në të gjitha Qendrat e tjera Mjekësore, Farmacitë, Ambulancat, Maternitetet dhe Klinikat e shumta të Shërbimit Mjekësor, pa përjashtuar Klinikat Dentare, deri te ato në Qendrat e Punës e të Prodhimit, në Spitalin Neuropsikiatrik, si qendër të specializuar mbarëkombëtare, apo në Degën e Institutit të Kontrollit Shëndetësor dhe Laboratorin Obstetrikë dhe Epidemiologjik, në Seksionin e Shëndetësisë pranë Komitetit Ekzekutiv të Rrethit, etj.  

Nuk gjen se cilin të vendosësh të parin në radhë, nga mjekët e famshëm që kanë shërbyer në Vlorë, po pa u trembur se gabojmë, le të përmendim  me këtë rast me nderim emrat e  Petraq Popës, që qysh në vitin 1920 vullnetarisht u largua nga Turqia për të ndihmuar luftëtarët vlonjat të Luftës  heroike të Vlorës në ekipin e Spitalit të Llakatundit; apo Sezai Çomon, që krijoi qysh në vitin 1921 Spitalin  e Parë Psikiatrik të Vlorës; të famshmin Ali Mihali dhe pasuesit e tij emërmëdhenj Azduriani, Dhimitri, Agalliu, Dervishi, Flloku, Kauri, Hysenbegasi, Kallfa, Shyti, Ashiku, Angjeli, Myrzabegu, Kutulla, Mehmet Mihali, Isaraj, Beltoja,  çifti Andoni, Osmani, Pavli, Gjidede, Gjoka, Nekiu, Iljazi, Konomi, Jazaj, Çela, Harizi, Papajani, Bisholla, Tetova, Gjodede, Gega, Dredha, Kapo, Kojdheli, Koçi, Muhameti, Islami, Mati, Hysi dhe dhjetëra të tjerë.

 

Përveç kontributit profesional si mjek si rrallë kush, gjatë 41 vjetëve, Aristidh Sopiqoti, ishte dhe një njeri me botë të madhe shpirtërore, që e shprehte në punë, në kontaktet me kolegët dhe pacientët, ku ishte gjithnjë human e i papërtuar, për të ndihmuar në çdo kohë me qetësi, shaka e buzëqeshje. Edhe në shoqëri, midis nesh, ishte gjithnjë në humor, i afruar dhe i gatshëm për çfarëdolloj ndihme dhe pa me të voglin interes.

 

               

 

Dr. Aristidhi ka grua Dedin, financiere në profesion, grua e kulturuar dhe bashkëshorte e denjë për gjithë jetën dhe që u shqua për virtytet e saj të rralla me shërbimet e treguara edhe më shumë, në vitet e fundit të jetës së tij,  kujdes që i largonte dhimbjet dhe lehtësonte vuajtjet. Të dy djemtë e çiftit Sopiqoti, Eduardi dhe Rudini janë djem të mbarë dhe që, për korrektësi e ndershmëri ndjekin shembullin e babait të vetë të nderuar.

 

Në kujtim të shokut tim të dashur, do veçoja dy aspekte nga jeta e përbashkët, që dhe ato flasin  për karakterin e tij human e gazmor:

 

Takoj që aty nga vitet tetëdhjetë, për festimin e një ngjarjeje të veçantë, të ishim mbledhur ne, një grup shokësh fëmijërie, në familjen e Sopiqotëve në lagjen Varosh të qytetit të Vlorës, në një shtëpi tip Elbasançe, afër Kishës së Shën Todrit.  Ishim shokët prej shumë vitesh, bashkëmoshatarët: dr. Engjëll Isaraj, kimisti Yzeir Nona, mësuesi Milto Shuka, gjeologu Sezai Hoxha. Bashkë me ne ishin dhe djemtë tanë Edi, Ani dhe Blendi edhe ata shokë në të njëjtën klasë. Ky fakt i tërhoqi vëmendjen Napolon Sopiqotit, më të moshuarit të shtëpisë. Ai,  burrë i nderuar i familjes së Sopiqotëve dhe financier me emër në qytetin e Vlorës, më thërriti për t’i ndenjur pranë dhe më tha i gëzuar: Sa e çuditshme është jeta e njeriut. Ju shoh juve dhe më behet zemra mal. Shokë dhe miq baballarët tanë, shokë shkolle dhe pune unë me Enver Çipin, vëllain tuaj, shokë  fëmijërie e shkolle ti me Aristidhin dhe po shokë të ngushtë djemtë tuaj, Edi dhe Ani. Kjo shoqëri e pandarë në shumë breza është  traditë vlonjate dhe provë lidhjeje dhe besnikërie që nuk do shuhet kurrë.

 

Djemtë tanë, shokë klase të një shkolle për shumë kohë, për disa vjet mësonin anglisht jashtë shkolle me profesorin poliglot, fort të mirë e të përkushtuar, Nestor Nepravishta. Ata, si tekst bazë kishin 3 metodat klasike, shumë të përdorura nga të gjithë dashamirësit Anglofonë, thuajse klandestinë të asaj kohe. Për çdo përfundim metode, profesori i nderuar, për ti dhënë seriozitet ngjarjes, i merrte rregullisht në provim nxënësit e tij, me teza të përgatitura dhe  me komision. Më kujtohet dr. Aristidhi prezent, kur ai i përjetonte si të ish vet nxënës emocionet e provimit të djemve tanë dhe i gëzuar e “rroftë sebepi” në përfundim shtronte dreka e darka. Ai, shpejt futej në botën e tij të gëzueshme dhe shpërthente në këngë e valle, si  dhe tregonte në ambientin e improvizuar festiv, barsoleta tërheqëse dhe shaka me kripë.

 

Tani im bir, Ani, ka shkuar larg dhe ushtron detyrën e mjekut human në Çikagon e Amerikës, po shoqëria dhe lidhjet me Edin, djalin e madh të dr.Aristidh Sopiqotit, janë të pandara. Kudo ku ka lëvizur Edi, deri emigrant në Greqi, apo së fundi, biznesmen në Picerinë “Aulona” te “UJI i Ftohtë” i Vlorës, jo vetëm nuk ka shterur miqësia, po  ata lidhen thuajse për ditë, duke ndërruar përvoja, përjetuar ngjarje dhe duke përcjellë shaka e batuta të përditshme, nëpërmjet bisedave kompjuterike me internet në  “Messenger” e “skajp”. Kështu im birr, emigrant në “fund të botës” e ndjen veten si të jetë çdo ditë në Vlorë, ndërsa Edi,  qëndron në shoqëri të vazhdueshme me Anin dhe  në njohje  të plotë  për çdo ngjarje, deri në ecurinë e përditshme, në kontakt reciprok edhe me gratë e fëmijët e njeri tjetrit.

 

Duke  i mbyllur këto kujtime, si një qytetar i zakonshëm vlonjat, jam i bindur se nuk arrita lartësinë e duhur, por bashkëqytetarët në të ardhmen do më plotësojnë për të kompletuar si e meriton emri dhe veprimtaria e Dr, Aristidh Sopiqotit.  Ndërkohë jam i qetë se kreva një detyrë që më mundonte prej kohësh dhe diçka shkrova për këtë shokë të dashur dhe mjek të shquar të  gjerdanit të artë të mjekëve të qytetit të Vlorës.

Vlorë,30.09.2011

 

Dy fjalë mbi mollën…

suzana_kuqi_fjala_566333871.jpg

Nga Suzana Kuqi

E ndjej si epet, si thyhet, si kërcet, si profumon, si lëngëzohet e ëmbëlson deri në qelizën më të fundit… një mollë…

E kam fjalën për mollët e mira, ato vërtet të mira. E sa herë më bjen në sqep një e tillë, padashur më shkon mendja… e keni marrë vesh më duket… tek molla biblike…

E po padashur, nis e hamendësoj se si do të ish shkruar historia e saj në se do të ish treguar nga një grua… pra nga Eva e pasardhëset e saja…

E zemë se molla nuk ish fryt i ndaluar. Eva dhe Adami që shëtisnin në kopshtin e Edenit… Eva si më e shkathët dhe më e shpejtë që ish… them e shkathët duke u bazuar në ligjin e kompensimit, sepse Adamin, krijuesi e kish bërë më të madh e të kabashëm për të qenë i fuqishëm… e pikasi e para mollën e vrapoi ta këpuste. Por, Adami si më i fortë e më dinak… kush thotë se janë më dinake gratë e kanë gabim, e këtë do ta spjegojë kjo që vjen më poshtë… i vuri stërkëmbësh Evës, e pasi e rrëzoi nxitoi, e nga nxitimi ashtu trupmadh e kaba që ish nuk pa se ku i vuri këmbët, e njëra këmbë shkoi e ra mbi barkun e së shkretës… imagjinoni se ç’putër kish Adami… u turr, e këputi mollën, e nga frika se mos detyrohej ta ndante me shoqen e tij e kullufiti të gjithën e… i mbeti në grykë… Po mbytej i ziu…

- “Le të mbytet”,- tha Krijuesi, i cili u zemërua pa masë me babëzinë e tij. E pse jo, a nuk e ka vënë ai si ligj të parë “të duash tjetrin si vehten…”? E la Adamin në fatin e tij e shkoi të ndihmonte Evën që përpëlitej përdhe nga dhimbjet e barkut.

- “Mos humb kohë me mua! Shpëto atë!- ju lut mes lotësh Eva.

E kë nuk e le zemra para lotëve të një gruaje? Prandaj thonë që perëndia nuk i fal kurrë lotët e grave… sepse nuk mund t’i falë as ajo.

Kështu, krijuesi i shpëtoi jetën Adamit,( sigurisht duke i lënë gungën në fyt që sa herë të përcillej të kujtonte babëzinë e tij, a nuk e kanë ende sot burrat atë gungë në grykë dhe e quajnë “molla e Adamit”), dhe e urdhëroi t’i hiqej menjëherë sysh e të mos vinte më këmbë aty. Kokëulur, Adami u nis të shkonte e kur e pa të katandisur ashtu, Evës ju dhimbs, jo ç’është kjo fjalë sikur nuk shkon, i pikoi në shpirt, e me shpirt ndër dhëmbë u ngrit e i shkoi pas duke shtërguar fort ijet e copëtuara si mos më keq me duar.

- “ Ku shkon në atë gjëndje”!, – i briti Krijuesi, – “eja të të shëroj ndryshe do të lindësh me dhimbje tash e mot e sa të kesh jetën”.

- “Ani”,- i tha Eva, – “mjaft të mos jetoj pa të”!

Mbase ish xhelozi se Eva desh aq shumë Adamin, mbase… mbase sepse ish zemëruar aq shumë me Adamin, e mbase me të dy, sepse sapo dolën prej aty, krijuesi e mbylli portën e kopshtit duke i lënë në mëshirë të fatit. Apo mbase mendoi t’u jipte një mësim të mirë derisa t’i fashitej zemërimi. Por… mbase krijuesi nuk e ka nocionin e kohës e një çast i zemërimit të tij mund të zgjasë miliona vjet njerëzish… kushedi… o mbase i ka harruar të dy me gjithë mollën, edhe se ata të shkretë bënë çmos më pas të mbanin mend e të zbatonin mësimet e tij.

 

Kjo pra qe përralla ime…

 

Por le t’i kthehemi seriozisht…

Nëse molla ishte fryt i ndaluar… përse Adami qe ai që e gëlltiti i pari?

Nëse nuk e hëngri me dëshirën e tij… pra nuk kish dëshirë dhe nuk i pëlqente, përse duhej t’i bindej Evës e të hante me zor diçka që nuk i pëlqente. Në këtë pikë pasardhësit e tij kanë evoluar, nuk ka burrë që të hajë diçka që nuk i pëlqen thjesht për t’i bërë qejfin gruas. E theksoj gruas…

E pastaj marrim rastin se i pëlqente, ja bënte me sy ajo kokërr mollë në majë të degës por e përmbante vehten sepse kështu e kish urdhëruar krijuesi dhe i kish dhënë fjalën, atëherë përse duhej ta linte vehten të tentohej nga Eva… Ku ishte besnikëria e tij karshi krijuesit, e për më tepër ndaj fjalës së dhënë… Atëherë del se nuk ishte besnik, apo… nuk ish aq i zgjuar sa të mos e dëgjonte Evën…

Në se e dinte ç’pasoja do të kish kjo punë… domethënë, nëse krijuesi ja kish bërë të qartë se ç’pasoja do të kish… ose nuk kish marrë seriozisht fjalën e tij, ose… nuk i besonte…

I shkreti Adam, nuk e kish provuar ç’ish uria, e as punën nuk e kish provuar, nuk dinte ç’do të thosh të të bjerë zilja e zgjimit më pesë të mëngjesit… nuk kish faj. Ama… e kam inatin me të sepse kur flitej për dhimbje, e besoj se dhimbje duhej të kish provuar sepse zor të mos ketë ndrydhur ndonjë këmbë apo të mos jetë vrarë duke rënë nga ndonjë pemë në kopshtin e Edenit… i Edenit apo jo, fundja kopsht ishte jo rrugë e shtruar me asfalt… nuk e vrau mendjen fare se dhimbjet e lindjes që nuk kanë të krahasuar me ato që kish provuar ai, do t’i vuante Eva…

E po pastaj, ishin të Evës jo të tij…

Thënë gjithë këto… të kthehemi tek historia e shkruar, treguar nga Adami e pasardhësit e tij…

Ish një gjarpër… që tundoi Evën… e kjo nga anë e saj, tundoi Adamin… e Adami si besnik i madh e i përulur që ish ndaj krijuesit… kullufiti mollën… e i mbeti “molla e Adamit”…

E është kjo mollë e Adamit që më thotë se mëkatin e parë nuk e ka bërë Evë e ngratë, por ç’ti bësh, histori e sotme është shkruar ashtu siç mund ta tregojnë pasardhësit e Adamit …

E ndjej si epet, si thyhet, si kërcet, si profumon, si lëngëzohet e ëmbëlson deri në qelizën më të fundit… një mollë…

GOMARI I POETIT

KONSTANDIN DHAMO  

 

 kostandin_dhamo_copy_341914626.jpg

          Sapo lamë unazën e rrëmujshme të qytetit dhe , makina jonë më në

          fund, u lëshua si e shprangosur mbi asfaltin e përshkënditur nga drita e

          portokalltë e perëndimit , ndalëm përsëri dhe hapëm krahun.

Çfarë na u shpif prapë, dreqi e mori! Ma lër mua timonin , ma lër mua, po qe se të llokoçiten ende trutë.S’do mend; hyr e dil tërë ditën e ditës nëpër kafene…

Çfarë ke me kafenetë ti! Jam më esëll se zotrote, por shih të lutem tek ai shtegu që merr të përpjetën !

Zgjata me mundim kokën kah dritarja e ngushtë e makinës dhe, pashë siluetën e njësuar butësisht të një njeriu mbi gomarin e tij, të cilëve iu përkundeshin kryet ritmikisht, si të përfshirë në një lojë të përbashkët.

E çfarë ka këtu për të vështruar me vëmendje ? Në Shqipëri sheh gomarë sa të duash dhe kur të duash, por ta thashë njëherë ; nuk je në rregull.

Hahaha; o Zot sa për të qeshur! Domethënë, ti ende nuk po kupton gjë prej gjëje?

     -   Jepi , jepi makinës, se vdiqëm ! E çfarë të kuptoj ?

Ai trimi mbi atë gomarin që e çik në ijët përkëdhelisht , është vetë poeti ynë fin dhe delikat Teuton Dilo, me të cilin hëngrëm pimë dhe , kuvenduam sot, gjithë ditën e ditës ; e more vesh tani ?

-   Jo , nuk e mora vesh!

Ndërkohë , gomari me të zonë mbi kurriz humbi papritmas , siç duket në ndonjë rrëzomë të menjëhershme.

Sa me gëzim i hidhte këmbët , i ziu gomar! – shfryva pas pak për t’u tallur haptaz.

Kështu i hedhin këmbët zakonisht të gjithë gomarët e rruzullit , me të marrë shtegun e fshatit të tyre.Këtë karakteristikë sentimentale ua kam mësuar së pari kur lexova Don KIshotin ; gomari i Sanços, sa herë që…

Lere ,aman !

Hahaha, Ton Dilo mbi gomar pas gjithë atij diskutimi të ndezur që zhvilluam sot për poezinë shqiptare dhe botërore! Si nuk ta paskam zënë me gojë këtë episodin e gomarit?

Pa shih , pa shih ! E ku nuk u vete mendja disa njerëzve ! E çfarë kënaqësie mund të shijosh , duke bredhur si i lajthitur majë një gomari të zgjebosur ? Si e quajnë këtë lloj të ri budallallëku , ata modernët aktualë ,trill ekzotik, sfidë mërzisë dhe pandryshueshmërisë ? Me kësi zgjedhjesh besojnë se mund të bëhen trendi? Çudi; Teutoni , ndonëse poet dhe për më tepër lirik , më është dukur përherë korrekt dhe pa shpèrthime manieriste, aq sa , po të mos e njohësh , e merr për ndonjë ekonomist të rreptë dhe pedant! Pash Zotin , përse zgërdhihesh ?

Zgërdhihem , megjithatë po të rrëfej veçse të vërteta .Ja ,Ton Dilo po vete në shtëpi dhe, ti sa nuk po çmendesh nga paraqitja krejt e papritur e alteregos së tij!

Po a nuk u nis ai për në shtëpi , që para dy orësh , atëherë , kur u nda nga ne?

Zoti Teuton po ikën për në shtëpi pikërisht tani dhe, pikërisht me gomar. Banon në një fshat rreth dhjetë kilometra larg që këtej dhe, në qytet zbret zakonisht të shtunave , apo të dielave.Përgatit gomarin që herët në mëngjes; i vë samarin , hahaha,një samar copë e çikë dhe,i hipën me një të kërcyer prej kauboi.

O i ngrati Teuton ! Edhe kur niset me mot të mirë , nuk harron asnjë -herë të marrë me vete ombrellën , një ombrellë të zbërdhylur dhe të stërmadhe sa ato të shitësve ambulantë të akulloreve .Por si nuk e kam pikasur qoftë edhe një herë të vetme me ombrellë të hapur mbi gomar ? Me siguri do të duket si i sapozbritur nga qielli me parashutë së bashku me gomarin .Ja që Toni poet është ; pranohet zbritja nga qielli…

Në një qese celofani fut dosjen e trashë të poezive , pa të cilën nuk e sheh asnjëherë, fut këpucët e pastra dhe elegante , sepse derisa mbërrin në qytet mban një palë çizme llastiku , si të atyre që hapin kanale, që të mundë të përballojë baltën dhe llucën e udhës , ku herë – herë i ngec edhe gomari i devotshëm (betohem , se e di çfarë po ju them !) dhe , kësisoj i lypset të zbresë dhe ta nxjerrë medoemos nga balta.Po, po ashtu thotë edhe ajo fjala e urtë; i zoti e nxjerr gomarin nga balta, por hajde nxirre vërtet , se!

Me t’iu afruar qytetit , troket te porta e një shtëpie në periferi , një shtëpie përdhese përplot pemë frutore dhe, lë aty gomarin e munduar , çizmet e përbaltura , ombrellën…

Ngaqë gjithë udhën e përshkon pothuajse pa folur me njeri, por edhe për t’u treguar i sjellshëm , qëndron disa çaste në këmbë dhe, bisedon me pjesëtarët e familjes, të cilët , në atë orë , që u vete Teutoni , nuk janë shpërndarë ende nëpër punërat e tyre.Ata të uruarit kuvendojnë shtruar dhe me seriozitet , sepse Teutonin e dinë për burrë të traditës, siç edhe iu është shfaqur që në fillim vetë ai…

Pastaj me një mimikë krejtësisht tjetër nga ajo që ka në fytyrë kur është majë gomarit, lëshohet në qytet, ashtu i rruar me kujdes , me këpucët që i ndrijnë dhe kollaren që i valëvitet hareshëm.Si jeni , përshëndet kursyeshëm kë has përpara dhe , peizazhi urban e kënaq dhe, për pasojë shkrihet lehtësisht me të . Duket inteligjent dhe qytetar i dorës së parë, që nuk ka kohë për të humbur kot.

Kështu pra, transformohet Teutoni , teksa gomari e pret dhe e pret me sy të shuar , atje në periferi ,i lidhur pas një peme…

Ti i ke lexuar poezitë e Tonit; edhe kur këndon për një zabel të zverdhur vjeshte , ndanë një lumi , mbetet një estet i mallëngjyer, a thua se, blerimin , ujërat , zogjtë, i sheh me dylbi që nga maja e një grataçiele! Ja , çfarë m’u kujtua t’ju recitoj shpejt e shpejt: si penelata drithëruese era në telajon e qiellit/shelgut gjethet ia përhap…

        Por le t’i kthehemi mimikës qytetare, që e përfton Toni, sapo vendos 

          këmbët mbi asfalt: një reaksion kimik dinamik zhvillohet në të

gjithë organizmin e tij , një reaksion i ngjashëm me atë që i ndodh  edhe një aktori të talentuar , kur nis të gjallojë një rol të ri , që shpesh i ndërhyn edhe në karakter.

Po ore po, por ç’thua sikur t’i kërkoj t’i bëj një vizitë në shtëpi ? Me ç’më rrëfeve ti, më duket se ky , poeti ynë vete e vjen me gomar për të tallur bythën me ne të gjithë ; a i marri , i marri!

Shkoi shkoi…

Ishte një ditë e vrejtur gri, aq e mbyllur , sa të mbështillte me një intimitet emocionues. Por shi nuk kishte rënë kohët e fundit dhe trualli i udhës që spërdridhej në të përpjetat mes drurëve dhe ferrave , ishte ngurtësuar .Toni po më shpinte drejt shtëpisë së tij , përmes po asaj udhe që ndiqte edhe kur e përshkonte mbi gomarin e tij, i cili këtë herë , me siguri kulloste i lirë, atje në kodrën e butë dhe të blertë , ku ngrihej shtëpia.Por Toni nuk e dinte qëllimin e vërtetë të vizitës sime, sepse ia fsheha , duke i thënë se, unë thjesht kisha nevojë të kaloja një ditë ndryshe nga të tjerat.

U lodhe ? – më pyeti ai më shpoti.

Në fakt po çlodhem .O Zot sa shumë këngë zogjsh! Të shkretët ata; nuk qenkan shfarosur , jo !

Ecim ecim …

Një vetëtimë verbuese , që u dogj në qiell si filamenti i një llambe, m’i kreshpëroi qimet e llërëve me elektricitetin shpërthyes dhe , unë iu ktheva Tonit:

Kur shkrepin rrufetë , je më i siguruar , nëse je duke ecur në 

këmbë, pra , jo mbi piedestalin gjithsesi të lartë të gomarit ,apo jo?

Piedestali , në rast se e meriton , të mban fort mbi vete…

Shtëpia e veçuar e Tonit , atje lart, ishte një villa rustica e vërtetë , me toka bujqësore përreth , me një mulli primitiv prej gurësh për të shtypur ullinj , me një baxho të vogël ku përpunohej qumështi i bagëtive të pronës , me një furrë buke etj, por mua më mbetën sytë te ca gjela lafshëzjarr dhe te ca dhi si të mijëvjeçarëve të kaluar , të cilat më trishtuan me ato vigmat e tyre të mbytyra.

U përshëndeta me gruan e Tonit , një fshatare e përkushtuar pas punëve të shtëpisë , siç ta linte menjëherë përshtypjen ; pastaj me babanë dhe t’ëmën , që m’u dukën mjaft të mbajtur dhe, me ca faqe rozë gjithë shëndet si të fëmijëve .

Po gomari ? Aha , ai vërtet po kulloste mes gjëmbaçëve.

Surbim një kafe për qejfin tonë dhe, pastaj dalim dhe shëtisim në pyllin atje tej; dakord ? Kështu edhe dreka kur të kthehemi do të na shijojë së tepërmi – më propozoi Toni.

Ah , çfarë agjende e studiuar…

Tyftajën e trungjeve të kalbur , të frutave të egra të përshenjura dhe të gjetheve që kishin shtruar të parat përtokë , e ndjeva sapo iu afruam pyllit. Degët që po zhvisheshin si me pahir humbisnin tutje në largësitë pa tejdukshmëri atë paradite të britmit të dytë , teksa foletë e zogjve mes lastarëve të epur , lëkundeshin lehtë , mu si ato objektet e vyer dhe të brishtë , që i tregojnë , duke i mbajtur majë gishtave.

Çfarë po shkruan Toni ?

Një poemë për pyllin që po humb dhe, për njerëzit që po shtohen; nuk ka fare frymë maltusiane , jo !

Do të dëshiroja ta lexoj i pari këtë krijim.Sa edhe unë , zor se e do pyllin ndokush tjetër.

Më ngadalë.

Pylli ka hije tempullore me atë vertikalitetin si të kolonadave , me oshëtimat , kumbimet, fshehtësitë si të magjive, rrezet e shtrira të dritës , që herë – herë duket sikur i dërgojnë nga një tjetër planet.Ti futesh shpesh këtu ? E ke ritual frymëzues gati – gati fetar ?

Unë , në atë  poemën time , krejt ndryshe nga ty , që, për pak nuk na u qurravite, më ligsht se një turist i moshuar , jam akuzues i drejtpërdrejtë, i ashpër dhe, i gatshëm çdoherë të ngjishem në radhët e atyre që kanë vullnet dhe energji për ta ndryshuar botën për mirë.

Lavdi Zotit , që ka ende shumë budallenj si puna jote ! Por paske evoluuar ca si tepër;nuk qënkeshe më ai romantiku teveqel, qè humbte rrugën.

Kam evoluuar , por brenda llojit tim ; ta dish . Ky pyll , miku im , është gjithashtu pronë e familjes sime , gjer atje tutje , më të zbritur , te një përrua që e qarkon . Por sa keq; ime bijë që studion në Tiranë , as që do t’ia dijë për këto që kemi ne këtu ! Shitini të gjitha urdhëron prerazi ajo nga celulari dhe, ejani në kryeqytet! Eh, po iu bindëm, mbaruam !

Të kuptoj të kuptoj , megjithatë , ty në atë shtëpinë e madhe , nuk besoj se të ngarkon njeri me ndonjë punë.Ti gëzon statusin e aristokratit , si të thuash.Por ç’aristokrat ; aga ore aga , ku ka si kjo fjalë ! Dhe ajo biblioteka me mijëra libra që ke ti aty , i ka lënë pa mend tërë ata që e kanë parë.

Ashtu është njëfarësoj , ashtu është , por beso edhe këtë tjetrën ; ekuilibrin në këtë mjedis disi të veçuar, ekuilibrin , në kuptimin më të gjërë të mundshëm , që siguron vazhdimësinë e një jete të tillë pa telashe, e mbaj unë.Të shohësh se, sa me vëmendje dhe merak më ndjekin ata të mitë kur qëllon që përgatis gomarin për udhë ! Çdoherë kërkojnë të binden; shtirem unë apo jam i vërtetë në ato që bëj.Fundi i fundit, unë përkujdesem gjithë dhembshuri për atë kafshë, ashtu si çdokush tjetër që përkujdeset për një qen, për një peshk , apo për një zog.Unë jetoj mrekullisht në dy kohë njëherësh; sa e vlerëson ti këtë , sa ? Mbi atë gomarin e dashur , më kaplojnë ca meditime të rralla filozofike, përplot zgjime dhe vegime, të cilat më këndellin duke ma gjetur dhe rrokur ndërgjegjen time. Sa për opinionin as që dua t’ia di fare .Por ama, egoist jam, madje shumë.

Kur do të ma japësh hua atë gomarin tënd, qoftë edhe për një ditë ?

 

                                                                                           2011

 

Shi i shenjtë dashurie …

 

Tregim

Nga Odise Kote
…mëngjezin kur do të martohej, Marjana Kostandini, u zgjua papritur me ankthe e dhembje të fortë koke. Kishte parë një ëndërr të cuditshme. Zogj të panjohur, që fluturonin ultazi përmes kallamave e shelgjishteve, si dhe një varkëz prej ari që shkiste butësisht ujrave të Liqenit, sikur kishte frikë se mos e zgjonte. Në fund të ëndrrës, ishte tmerruar, kur tre burra të veshur me shajakë e kapucë të zinj në kokë, (“rrëmbyes me pagesë” i kishin quajtur më pas thashethemexhinjtë e qytetit), ishin futur brenda dhomës së saj e të mbështjellë me batanije e kishin marrë me vete për ta cuar kushedi se ku.
Në larginë.
E tmeruar, me këmishën e bardhë të natës (u fol gjatë se dhe ajo ishte spërkatur me pikëla të vogla, të zeza, prej balte a kum liqeni) zbriti me vrap tek dhoma e gatimeve ku i rrëfeu nënës më tepër me shenja se sa me zë, ëndrën e sapoparë.  Nuk ka gjë, i foli ngrohtë duke Ae mbështjellë në gjoks Maria Kostandini, mëma e vet, tani është vjeshtë dhe ëndrat nuk zënë… Po nxito se vijnë krushqit dhe erdhi ora për të shkuar në kishë…?!
Ceremonia do të bëhej në Kishën e Kryeëngjëjve. Atë të shtunë, pikërisht atë mëngjes, sic kujtojnë disa prej nesh, shokë klase me Marjanën, (pasi disa thonë se ai nisi në mesditë) ja dha një shi zemërak që s’mbahej mend në atë qytet.
Shi i bardhë.
Shi kokërmadh.
Shi që të merrte frymën.
A thua po përmbysej bota.
Marjana qëndronte futur në gjoksin e mëmës me gishtrinjtë  ngulur në trup të saj. Mbrohej në mëmësi.
Edhe tani pas pesëmbëdhjetë vjetësh, Maria e kujton trishtimin e thellë të së bijës dhe frikën që e kishte mbërthyer. Frikë deri në kocka. Dridhej si purtekë…(ajo ishte ashtu atëherë, e hollë e gjatë si shelgu lotues i Liqerit Lasgushian) dhe cuditërisht lotët rridhnin vetiu nga dy sytë e mëdhenj e të kaltër si liqene.
Nga syckat e saj, se Sycka e thërrisnim atëherë, (ah’ ato sycka që cmendën adoleshencën tonë) bashkë me lotët dukej se rridhte edhe lutja për mëshirë.
Kaq e brishtë dhe e pambrojtur ishte në atë mëngjes të 19 tetorit 1992, ditën e martesës së saj, Marjana Kostandini. Qëndronte strukur në gjirin e së ëmës dhe nuk shqitej prej andej. Si një statujë.
Nuk kishte fuqi të bëhej gati, të përgatiste punët e dasmën e saj. Duart nuk i komandonte dot për asgjë. Nuk donte të vishte as rrobat e bardha. As fustanin që e kishte sjellë një mike e familjes nga Ohri.
Ajo kishte ngrirë.
Ndërsa në një version tjetër që qarkulloi saora, pasi ngjarja tronditi të madh e të vogël, e mua më kujtohet mjaft mirë, flitej se fatthënësja e qytetit, Majnuri e qartësonte gjithë ngjarjen sipas spjegimit të elementëve të ëndrës që kishte parë Marjana jo natën, por sagu kishte nisur të zbriste në atë të shtunë fatale.
Endra sipas saj, jo vetëm që nuk ishte e sajuar sic pëshpërisnin gojët e liga, por ishte më se e vërtetë.
Më e vërtetë se kurrë.
Si gjithë ëndrat e rëndësishme që sjellin ngjarje tronditëse në jetë, ajo jo vetëm që qe ëndër e plotë, por si simotrat e saj, ishte ngjizur në larginë, diku në një vend të fshehtë e të mistershëm aty ku zakonisht ato ngjizen, (pavarësisht se ishte vjeshtë e po binin gjethet). Fathtënësja Majnur këmbëngulte se ajo jo vetëm që nuk qe një gjysëmëndër sic flitej, apo vegull adoleshentësh, por qe një ëndër e plotë.
Ishte nga lloji ëndrave që paralajmëronin.
(Vonë, shumë vonë dashakeqet hapën fjalë se ëndra u nënvleftësua tinëzisht, se po të ishte kuptuar mirë ëndra, e mbi të gjitha po të paralajmërohej dhëndëri ose të paktën njëri prej fisit të tij, tragjedia mund të shmangej).
Fatthënësja Majnur madje shkonte më tej kur e klasifikonte atë si ëndrën më të ndershme që ajo kishte zbërthyer e spjeguar ndonjëherë. Endra kishte paralajmëruar me shenja të qarta, vetë tragjedinë që do të vinte më pas. Fatthënësja, do tu thoshte skeptikëve të ngjarjes se bukuria është burimi i të gjitha dashurive e fatkeqësive të mëdha, ndaj dhe kjo ëndër pritej. Shenjat e dhëna prej ëndrës sipas fatthënëses Majnur ishin, varkëza prej ari që përkthehej në arkivol, dhe tre burrat rrëmbyes me shajak e kapuc të zinj që do të ishin në vitet e ardhme tre burrat e Marjanës.
Marjana ishte vajza më e bukur e Pogradecit, dhe për të gjithë ne djemtë e xhiros buzë Liqenit, dashnorët  latentë, adhuruesit e fshehtë e letrashkruesit anonimë, bukuria e saj ishte frenim për cdo zemërim. Sekush prej nesh, maturantët e viteve nëntëdhjetë, ëndëronte të ishte dhëndëri, ose së paku të meritonte një flirt apo kujtim prej Marjanës. Ngjarja e trishtë sipas fatthënëses ishte paralajmëruar të ndodhte pikërisht atë ditë, ditën e dasmës, ndërsa Maria, mëma e saj, e kujton fare mirë se lajmin e sollën udhëtarët e rastësishëm që u ra rruga të kalonin atyre viseve.
Madje, sipas Maries, bashkë me ta erdhën edhe pulëbardhat e Liqenit.
Në të kundërt të saj, Fatthënësja Majnur, duke e përfunduar misionin spjegues ( pasi më pas u largua nga qyteti e askush nuk e mësoi të vërtetën e këtij largimi), dha një deklaratë, ku betohej se vetura me të cilin po vinte dhëndëri tek nusja fluturoi nga ura e Bushtricës drejt e në ujërat e turbullta të lumit. Fatthënësja nuk haroi të përmendte si fakte, ëndrën, shiun kokërmadh, boritë e gjata, rënien prej lartësisë, disa detaje mbi odet dhe idilet e dashurinë së papërmbushur, duke e mbyllur me sentencën se vetëm e vërteta është e bukur.
Pastaj, sipas dëshmisë së saj, gjithcka e përpiu magjia e ujit, mjegullës, vegimeve dhe  gjethet e vjeshtës. Ajo stërbetohej se kishte parë të gjitha shenjat e aksidentit tragjik dhe besonte se shpirti i dhëndërit shkodran, përmes ujrave, ( flitej nga lumi në detin Adriatik e prej saj në Liqenin e Shkodrës) tani ishte rikthyer si një lejlek krahëthyer, po në liqenin e qytetit të tij të lindjes.
Dy versionet e dhëna, në vend që ta sqaronin ngjarjen e befasishme, e mjegulluan dhe më tepër atë. Madje e veshën me atë mjegullën e dendur liqenore të mëngjesit që vështirë se të lejon të shquash ndonjë detaj a hollësi.
Pogradeci u zhyt në hutim. Në hutimin vjeshtak të një ngjarjeje të pazakontë të ndodhur në një ditë me shi, me shi të bardhë e kokërmadh.
Në Liqen pulëbardhat fluturonin trishtueshëm sa nga lindja në perëndim.
Por pas hutimit të parë, erdhi c’mpirja, ose sic u shprehën më vonë dëshmitarët okularë, shqyrtimi fakteve, i detajeve, dhe rishqyrtimi i ëndrës.
Shqyrtimi ndërgjegjeve të tronditura ndodhi ditën e dytë pas ngjarjes. Pavarësisht kësaj, në fakt që të shtunën në mesditë, dy versionet e dhëna, zunë fillimisht të mernin formë, të pëshpëriteshin heshturazi e sidomos gjatë mbrëmjes të qarkullonin në cdo cep të qytetit. Asnjëra prej tyre nuk fitonte dot avantazh në raport me tjetrën, kësisoj sapo besueshmëria e njërës avanconte, ishte versioni tjetër ai që e përmbyste dhe e rrëzonte këtë gjë, kur një tjetër bashkëbisedues i ri sillte argumente në favor të tij.
Dukej se për qytetin nuk mjaftonte vetëm ngjarja e ndodhur realisht, por edhe versioni i kundërt, ai i mitizimit të saj.
Qe krijuar motërzimi.
Motërzimi dasmës së Marjana Kostandinit.
Por pavarësisht saj, dasma që do të kryhej atë të shtunë në mbrëmje, e ku pritej të harbohej në gëzim gjithë Pogradeci, qe thyer.
Thyer.
Sic thyhen qelqet.
Qelqet e holla kristalore.
Delikate gjer në mërmërimë.
Si vesë e Liqerit.
Krak …krak.
Qe thyer nusërimi.
Fotografët humbën fotot e jetës.
Sycka, vajza më e bukur e Liqenit, Marjana Kostandini nuk do të martohej. Anullimi dasmës kishte ndodhur befasisht, sic ndodhin ndonjëherë po befasisht, pa shkak apo shtysë të vecantë ngjarjet e shenjuara prej fatit.
Në pritje të ardhjes së dhëndërit (ëndërimi kishte vizatuar format e ardhjes së tij që të enjten e nuses, sipas fatthënëses), natën, Marjana kishte parë ëndrën e tmershme fatale. Në mëngjes ajo ra e këputur në oborrin e shtëpisë prej ankthit dhe s’u ngrit më. Në shtrat e cuan ca kushërira të saj. Ndërsa në mesditë udhëtarët e rastësishëm e pulëbardhat e trishtuara sollën lajmin.
Lajmin mort.
Dhëndëri kishte fluturuar nga ura e Bushtricës në ujërat përposh duke u përpirë nga mjegulla e gjethet e vjeshtës Maria Kostandini kishte zënë veshët me duar.
Maria, mëma !
Sic do mëmë, nuk do ta besonte ngjarjen dhe do t’u jepte urdhër mbesave ta vishnin nuse me të bardha Marjana Kostandinin!
Do ti jepte urdhër orkestrantëve tu binin melodi, klarinetave e kitarave, derisa të cahej kupa e qiellit.
Derisa të qeshte Liqeni.
Me Marjanën në trup, Maria nxitonte.
Nxitonte !
Nxitonte mëmësia e saj ta fillonte sa më parë ceremoninë e dasmës.
Duart i kishte ende të ngjyera me miell e brumë  erëmirë.
Aty në obor hollonte petët.
Petë byreku e bakllavaje.
Petët e dasmës.
Nuk është e vërtetë ajo që ka ndodhur, pëshpëriste në jerm, e vërtetë është ajo që unë dua të besoj.
Do ta bëj dasmën e vajzës time!
Të gjithë ne maturantët, shokë të saj, kujtojmë se si rrodhën më pas ngjarjet. Disa prej nesh thanë se shiu i bardhë e kokërmadh nisi pikërisht në atë cast dhe jo në mëngjes sic kishte thënë pjesa tjetër.
Ajo që është më e rëndësishme, mbronin tezën e tyre ata, Marjana nuk ishte rrëzuar. Nuk ishte cuar as në verandën e parme të shtëpisë,atu ku zakonisht pushohej e bëhej qerasja me glikotë tradicionale.
Përkundrazi.
Marjana ishte veshur në të zeza dhe qe nisur drejt qytetit verior, tek shtëpia e dhëndërit. Kishte ikur.
Iku. Askush nuk e pa si iku, në c’orë iku, kush e shoqëroi.
Ajo vetëm iku.
Iku.
Ndërsa Maria, mëma e saj, prej asaj dite e humbi mendjen.
Bërtiste papushim
…Marjana vish rrobat e nusërisë…vishi se erdhi ora… Erdhi ora…
Disa të afërm u munduan ta qetësonin Marie Kostandinin por ajo nuk dëgjonte më.
Të bëhet, të bëhet dasma – bërtiste – të bukurave u falet cdo gjë.
E gjora mëmë !
Me këto fjalë në gojë e mbajnë mend pogradecarët Marie Kostandinin, derisa një mëngjes, të po asaj fundvjeshte, e gjetën trupin e saj buzë Liqenit.
Të ngrirë.
Këtë ngjarje të kohës së adoleshencës edhe mund ta kisha strukur thellë zgafellave të kujtesës, sikur një mëngjes të ftohtë, me shi të imët si gjilpëra, pesëmbëdhjetë vite më pas, në aeroportin Konrad Adenhauer në Këln të Gjermanisë, të mos ishte shfaqur papritur ajo. Sycka, po, po.
Sycka, gati bërtita sapo e pashë.
Gruaja që vinte drejt meje ishte pikërisht Marjana Kostandini.
Bashkë me të ishte dhe një vajzë.
Sic më tregoi më pas, ajo kishte ardhur në jetë nga dashuria e papërmbushur dhe dasma e pakryer me shkodranin. Marin e quanin shkodranin tim, tha ajo duke psherëtirë.
Vajzën ma quajnë Marina.
A nuk është e bukur…?
Tunda kokën.
…Marina është si unë, jetime… Tani e kam dhe shoqe.
Unë e vështrova gjatë. Sytë i kishin mbetur njëlloj…por më të mëdhenj se sa ato ishin rrathët e trishtimit përanash saj.
-Ku u zhduke kaq kohë ?
- U martova, tri herë , por asnjëherë nuk rashë në dashuri. – foli ajo qetë. Në fillim ika në Greqi. U martova atje. Nuk bëra fëmijë. Pastaj ika në Austri e tani jam në Gjermani.
U martova dhe dy herë të tjera por sërish nuk pata fëmijë.
U ndava.
Të tre ishin të huaj.
Tani jetoj vetëm me vajzën time.
Kur ajo po më rrëfente për tre martesat e palumtura e të zgjidhura shpejt, mua sesi më vetëtiu nëpër mend versioni fatthënëses Majnur mbi spjegimin e ëndrës së Marjanës, për tre burrat e veshur me shajak e kapuc të zinj në kokë (ose tre “rrëmbyesit” me pagesë) të cilët vite më pas do të bëheshin burrat e saj.
Fatthënësja Majnur…
-Po tani…po kthehesh ? – dhe zëri pyetjes befas më ngjau se humbi në shkretinë. Më tepër m’u duk se pyeta një të vdekur që kish vendosur të ngrihej nga varri për tu nisur në rrugën e gjatë të takimit me të gjallët.
-…unë asnjëherë nuk ika përfundimisht, por dhe për tu kthyer nuk do të kthehem asnjëherë përfundimisht – m’u bë se dëgjova zërin e saj.
Marjana Kostandini dhe vajza e saj Marina ishin aty, fizikisht dhe jo në ëndër. Prisnin në atë aeroport të largët, linjën e “Lufthansës” që do na sillte në Shqipëri.
Dhe binte shi.
Mua më ngjau si shiu i dikurshëm në Pogradec në 19 tetorin e vitit 1992.
Binte shi.
Shikoja sytë e Marjanës dhe aty binte shi.
Binte shi në atë dashuri gruaje të pafat.
Shi kokërmadh.
Shi i shenjtë.
Dhe mua, sepse m’u kujtua Grahan Grin që thoshte se shiu është i shenjtë…