Poeti i mistereve të shpirtit njerëzor

Të kurorëzuarit e orës së fundit

I teti në fron

TOMAS TRANSTROMER

(Suedi)

- NOBEL-i i Letërsisë, 2011 -

11-transtromer.jpg

 “ E vetmja gjë që dua të them, vegon pakapshëm”.

T. TRANSTROMER

Anëtarët e Akademisë Suedeze janë vënë shpesh herë në shënjeshtër të kritikës për preferencat  e tyre filoevropiane. Veçse këto të shtëna nuk arrijnë në veshët e atyre që përzgjedhin fituesit e Nobelit, të cilët edhe sivjet kurrorëzuan në fronin e letrave pikërisht një evropian…

Tomas Transtromer bëhet i teti evropian, fitues i Çmimit më të madh në letërsinë e përbotshme, në dhjetëvjeçarin e fundit, pas gjermanolindores Herta Miler (2009), frëngut Zhan-Mari Gustav Le Klezo (2008), britanikëve Doris Lesing (2007) dhe Harold Pinder (2005), polakes Elfride Jelinek (2004), hungarezit Imre Kertesh (2002) dhe shkrimtarit tjetër britanik V. S. Naipol (2001), me kombësi nga Trinidadi.

Ja si e përligj Akademia Suedeze: “I akordohet Çmimi, sepse, mes pasazheve të ngjeshura dhe të kthjellta poetike, na jep një përqasje të ripërtërirë dhe të freskët të realitetit”.

Përveç nderimit moral, Transtromeri do të vëjë në llogarinë e tij bankare 10,5 milionë korona suedeze, të barazvlershme me rreth 1,5 milionë dollarë.

Piter Eglund, sekretari i Akademisë Mbretërore, përshkroi në televizionin suedez çastet e prekëse, kur 80 vjeçari Transtromer u njoftua për nderin e madh: “ Ishte i jashtëzakonshëm. U ul të shlodhej dhe vuri muzikë. Pastaj u kthe dhe na tha: “Jam shumë mirë!”

***

Prej zezësirës së dimrit

shfaqet një drithmë

nga organe të fshehta. Është si të qëndrosh

poshtë zhegut të madh të verës,

me gumëzhimën e dhjetë mijë flatra insektesh

përsipër kokës.

(Prej vjershës “Mbizotëron qetësi mbi brazdën e valuar”)

Erdhi në jetë në Stokholm, më 1931. Studimet e mesme i kreu  tek  Södra Latin School të vendlindjes dhe u diplomua për psikologji në universitetin e kryeqytetit (1956), me studime pasuniversitare në histori, teologji dhe letërsi. Në vijim ushtroi profesionin e psikologut, nëpër qendrat e riedukimit për të mitur dhe të rinj.

Interesimi i tij për poezinë u shfaq qysh në Lice, bashkë me pasionin që kishte për muzikën, veçanërisht për pianon. Vëllimi i tij i parë poetik “17 poezi” qarkulloi më 1954, kur akoma studionte. Në përmbledhjet e tjera poetike që botoi, nga mesi i viteve’50-të, gjer aty nga fundi i dhjetëvjeçarit të ‘70-tës, u frymëzua nga udhëtimet në Ballkan, në Spanjë dhe Afrikë, si edhe u trajtoi tema të historisë së trazuar balltike, motive të cilat i paraqiti në një mënyrë krejt origjinale: si një kundërvënie poetike midis tokës dhe detit.

Midis vargjeve të Tomas Transtromer-it mpleksen ëmbël dhe natyrshëm kujtimet e fëmijërisë dhe adoleshencës, veçanërisht figura e gjyshit të tij, që ishte detar dhe, siç duket, e stigmatizoi atë vetë, por edhe poezinë që shkroi.  Dashuria për pianon, e cila e shoqëroi gjatë tërë jetës, i fali poezisë së tij ritmet muzikore, harmoninë dhe ngjyrat e tingujve. Nga ana tjetër, profesioni i psikologut, që ushtroi në shumë vende të Suedisë, në qendrat e riedukimit të të rinjve, ai udhëtim intim nëpër udhët e vështira të shpirtit njerëzor, ia pasuroi poezinë me një frymë shpresëdhënëse, me optimizmin se jeta, ndonëse shpesh herë e ftohtë, si fjordet, e meritojnë diellin. Ky është edhe misioni sublim i poezisë së Strastromer-it.

***

“Pashë ëndërr sikur kisha vizatuar një tastiere pianoje,

mbi tryezën e kuzhinës.

Bëja muzikë me të, pa asnjë tingull.

Fqinjët u avitën të dëgjonin”.

1990-ta ishte një vit që stigmatizoi jetën e tij të mëtejshme. Pësoi hemoragji celebrale, që i shkaktoi një paralizë të pjesshme trupore, si edhe humbjen e të folurit. Ndërkaq, kjo nuk e pengoi të shkruajë (s’mund të bënte dhe ndryshe, gjersa frymëmerrte) dhe të botonte vëllimet e tij më të suksesshme.

“The Great Enigma”, më 2004, e cila u përkthye dy vjet më vonë në anglisht, pati sukses botëror. Akoma nuk kanë pushuar drithirambet për këtë libër.

Përmbledhja tjetër e kësaj kohe, “Gondola mortore”, i ka kaluar të 30.000 kopjet, nga dita e botimit (1996). Më shumë se gjysma e vjershave të këtij libri janë shkruajtur pas aventurës së tij me shëndetin. Në një shfaqje të tanishme në Londër, deklamonin poezi të tij, ndërsa vetë poeti – si muzikant amator që është – luante në piano melodira, me dorën e paparalizuar.

Njëra nga veprat e tij më të mëdhaja është “Windows and Stones” (1966), ku përshkruan udhëtimet e tij nëpër Evropë dhe kontinentin e zi, si edhe “Baltics” (1974), atlasi poetik i temave të tij të preferuara balltike.

Kritika ka theksuar se “sjell në fjordet suedeze diellin”. Dhe më tej: “Poezia e tij nuk merakoset shumë të japë përgjigje. Por hap shtigje plot dritë drejt botës, duke të ftuar drejt kërkimit dhe shpjegimit të mistikes”.

***

Shiko pemën e murrmë. Qielli ka pikuar

në tokë, mes indeve të tij -

veç një re e strukur mbeti, kur toka ndaloi të pijë.

Erëra të vjedhura përsillen tek rrjeta e rrënjëve

dhe shndërrohen në blerim. Çaste të shkurtëra lirie

çlirohen prej nesh,

depërtojnë rrufeshëm nëpër gjak të dejeve dhe vazhdojnë…

 (Nga vjersha “Konstruktimi”)

Tomas Transtromer i ka përshkruar vjershat e veta si “vendtakime”, ku errësira dhe drita, bota e brendshme dhe mjedisi i jashtëm bashkohen, për të na dhënë kontaktin e çastit me botën, historinë, por edhe me vetë qenien tonë.

Udhëtimet surealiste të poetit në botën e brendshme të njeriut dhe lidhja e ngushtë që ruajti gjithmonë, sado udhëtoi nëpër botë, me veçanësinë e ambjentit suedez janë përkthyer në mbi 50 gjuhë.

Poezia e Tomas Transtromerit ka udhëtuar shumë më tepër se vetë krijuesi i saj. Herë pas here, Transtromeri është akuzuar, madje edhe prej kolegëve të tij,  se nuk ndoqi traditën: nuk përfshiu tema politike në përmbledhjet poetike dhe romanet e veta. Veçse askush nuk ia mohoi risinë, që e bëri poetin më të madh bashkëkohor të Suedisë dhe mbase të të gjithë botës nordike: vepra e tij përmban dhe zhvillon më tej modernizmin dhe gjuhën ekspresioniste dhe superrealiste të poezisë së shek. 20-të.  Ikonet e tij të thjeshta, në pamje të parë, nga jeta e përditshme dhe natyra e gjallë, përmbajnë në vetvete diçka shumë më të thellë, zbulojnë një kënd mistik ndjesish, që rregullojnë  tik-takun e trurit njerëzor. 

***

“Në mes të jetës ndodh që vdekja vjen dhe i merr masat njeriut.

Vizita harrohet dhe jeta vazhdon.

Por kostumi është qepur, qetësisht…”.

Të kthehemi tek fillimi. Njoftimi i Akademisë Suedeze mbushi me krenari dhe entusiazëm patriotët e poetit. E fundmja herë që Suedia fitoi Nobelin e letrave (gjashtë herë ka ndodhur kjo në të shkuarën – fakt që të kujton proverbin tonë: “Po s’pe shtëpinë tënde, bie dhe të mbulon”) ishte më 1974-ën, kur e ndanë midis tyre Eivid Xhonson dhe Hari Martinson. Më 1909, autorja e librit “Udhëtimi fantastik i Nils Holgerson”, Selma Lagerlev, u bë i pari shkrimtar suedez, që u nderua me Nobelin.

Në periudhën “e ftohtë” para dhënies së Nobelit të sivjetshëm, siç ndodh gjithmonë, bënë rrethin e botës “lajmet më të mundshme” për të kurorëzuarin e radhës. Kandidatët më të afërm për Nobelin 2011 të letrave u konsideruan siriano-libanezi Adonis, si edhe “surpriza” e vitit, këngëtari amerikan i muzikës rrok, njëkohësisht dhe poet, Bob Dilan. Mandej të tjerë, të gjithë të famshëm, siç ishte japonezi Haruki Murakami, me fatin e Kadaresë sonë… Ah, meqë ra fjala, mungonte këtë vit kandidatura “gjithmonë prezente” e Ismail Kadaresë. Sajtet dhe burrimet e tjera internetike shqiptare, të lodhura tashmë me “kandidaturën e përhershme kombëtare”, shpikën kandidatin e ri: poetin disident shkodran Ndoc Rroku. Siriali vazhdon…

Çmimet që ka fituar

TOMAS TRANSTROMER:

Çmimi i Poezisë “Bonnier”

Çmimi Ndërkombëtar për Letërsinë “Neustdadt”

Çmimi “Oevralids”

Çmimi “Petrarca-Preis” (Gjermani)

Çmimi “Kurora e Artë e Mbrëmjeve Poetike të Strugës”

Çmimi Suedez i Forumit Ndërkombëtar për Poezinë

Çmimi i veçantë “Lifetime”, prej koordinatorëve të “Griffin Trust for Excellence in Poetry” (2007)

Çmimi NOBEL i Letërsisë, 2011

Poetët që më frymëzuan…

 “Ekzistuan nëpër vite shumë poetë, që më frymëzuan. Ndikohet krijuesi, sidomos kur është i ri. Në gjimnaz, mbaj mend, ishim një ekip, që interesohej për letërsinë dhe mjaft prej nesh, në të ardhmen, u bëmë shkrimtarë. Inkurajonim njeri-tjetrin të lexojë, por edhe të shkruajë poezi. ǒlexonim atëhere? Surealistë francezë, Eliotin, Uollt Uitmanin dhe të tjerë. Në vitet 50-të, miku ynë grek, Mihalis Fioretos, na prezantoi poetët e mëdhenj grekë, Elitin dhe Ricosin. Mbaj mend se i përkthyem dhe i botuam në një periodik. Mandej, Celan dhe Rilke ishin gjithmonë shumë të rëndësishëm për mua. Kur shkruaj ndjehem si një instrument, herë i lumtur e herë i dëshpëruar. Poezia vjen e më gjen dhe ngul këmbë që të lindë nëpërmjet meje. Po, me të vërtetë, kështu ndjehem. Dhe realizimi i kësaj veprimtarie zgjat shumë kohë. Pra, nuk kemi të bëjmë me një “dëshirë të çastit”. Një mikja ime e mirë, kur ishim të rinj, më kishte thënë se vjershat e mia ishin vërtetë të bukura, por nuk ishin “të vërteta”. Me këtë nënkuptonte, se ato nuk kishin sinqeritetin që ka, për shembull, një kalendar. Për mua, është e vërtetë, ajo çka mbetet kur çasti ka kaluar  - vazhdimi, ikona e përgjithshme, bashkësia e të kundërtave”.

TOMAS TRANSTROMER

(Shkëputur nga intervista tek “ELEFTEROTIPIA” e Athinës,

14.10.2005)

Poezi

TOMAS TRANSTROMER

Ekspres

Kafeja e zezë në trotuar,

me karriget dhe tryezat e përndritura si fluturza.

Të robëruarat dhe të dobishmet pikëza,

mbushur me të njëjtën forcë, që ka një “Po” dhe “Jo”.

Del nga kafetë e errësuara

dhe kundron diellin sypaepur krejt.

Në dritë të ditës, dobia e shkëlqyer e të zezës,

tek zymtësia e një klienti derdhur shpejt.

Ngjan me pikëzat e të zezës më të thellë,

që nganjëherë mbyllen në shpirt

dhe na japin shtytjen e dobishme: Shko!

Kujtim për të hapur sytë.

Imzot!

Disa herë Jeta më përplaset në sy mes errësirës.

Është një ndjenjë, sikur derdhet turma nëpër rrugët

e qorrta dhe të kujdesit, në udhë e sipër, për një thagmë,

ndërsa i padukshëm jam dhe shtatëngritur.

 

Ndërkohë që djali bie i dërmuar të prehet,

duke ia dëgjuar zemrës së vet çapërëndat.

Larg, tepër larg, gjersa të shkyçen rrezet

e agut, dhe e errëta portë të hapet.

 

Nuk jam zbrazësi, jam hapësirë

Kapërcimi i mureve është i mundimshëm, të sëmur,

por është i nevojshëm.

Bota është një. Muret ama…

Dhe muri është pjesë e vetvetes -

e di, s’e di, kështu është për të gjithë,

përveç fëmijëve të vegjël. Për ata nuk ka mure.

Qielli i kthjellët është hepuar mbi mur.

Ngjan me një urim në boshllëk

dhe boshllëku kthen fytyrën drejt nesh

duke përshpëritur:

“Nuk jam zbrazësi, jam hapësirë!”

Shqipëroi:

GRIGOR JOVANI

Nën trysni

Motra e fuqishme nga qielli i kaltër.

Jetojmë në nji vend ndërtimi, ku çdo gja dridhet,

ku thellsitë e oqeanit paprit hapen.

… Nji gumzhim n’guaskat e detit dhe nëpër telefona.

Mundesh me pa mrekulli, n’se hjedh shikimin përnjiherit n’nji anë.

Fushat e denduna me grun shkojn s’bashkut në nji lum t’verdhë.

Hijet e papërmbajtshme n’kokën teme duen me shku atje,

duen me u zvarrit n’grun e me u kthy n’diçka t’art.

Ma në fund Nata. N’misnat shkoj n’shtrat.

Errsina u shpall prej anijes.

N’uj’ je krejt i vetëm.

Trupi i errët i shoqnisë ecën përpara.

Çifti

… ata i fikin dritën dhe llampa e bardh kuqlon

nji moment dhe u tret si nji tablet

në nji got t’territ. Mandej nji kryengritje.

Muret e hotelit qëlluen përpjetë drejt errsinës s’parajsës.

Lvizjet e tyne u zbutën, dhe ata flejn.

Por mendimet e tyne sekrete nisin takimet

n’faqen e njom t’pikturës së nji nxansi.

Asht terr dhe heshtje. Megjithatë, qyteti asht ma afër

kët mbramje. Me pixheret e tyne t’hapuna. Shpiat kan’ ardh

nji turm njerzish me ftyrë t’hutueme.

Përktheu:

ARMEND HYSENAJ

Përgatiti:

GRIGOR JOVANI

Athinë, tetor 2011

Një udhëtim i këndëshëm në Maqedoni

100_8112.JPG

 Nga Bashkim Saliasi arsimtar, publicist dhe shkrimtar Tiranë

 Ora shënoi 5 e 20.

Dola nga shtëpia në pritje të nisjes së udhëtimit për në Maqedoni. Ishte hera e parë që udhetoja drejtë shtetit fqinjë Maqedonisë dhe emocionet zinin pjesën e tyre. Ajri i ftohtë i mëngjesit sikur mi largoi disi emocionet. Nuk kaloi shumë kohë dhe nipi im, Ajet  frenoi makinën pranë këmbëve të mia dhe hapi derën.

-Mirëmëngjes daj, – eja hip dhe rehatou sepse sedilja lëviz në çdo pozicion që ta duash.

   -Pasi u rehatova në sedilje shkëmbyem bisedën e rastit.

100_8111.JPG

Makina fillojë të lëviz me shpejtësi nëpër rrugët e Tiranës. Muzgu i mëngjesit dalëngadalë po i linte vendin lindjes së ditës së re. Tirana është e bukur në orët e para të mëngjesit sepse  i mungon trafiku dhe kudo mund të shijosh bukurit e rrugëve dhe hijet e pemëve të cilat krijojnë lloj-llojë mozaikësh, kur makina ecën me shpejtësi. Kaluam rrugën e Elbasanit dhe filluam të ngjitemi rrugës për në Sauk.

Heshtjen e theu Ajeti.

–Hë daj, a i mbarove punët e shtëpisë?.

–Gati në përfundim jam.

100_8120.JPG

–Ngadalëngadalë, sepse punët nuk mbarohen për një ditë dhe ruaj shëndetin sepse ai ka rëndësi më shumë se çdo gjë tjetër.

–Ishte hera e parë pas 30 vjetësh që udhëtoja për në Elbasan nga rruga e Kërrabës dhe kujtimet e mija më çuan në ato vite kur na duhej të udhëtonim me ndonjë kamion sipër mbi karroceri.

–Si kishin kaluar pushimet fëmijët në Greqi, – theva heshtjen unë.

–Nuk kalohet keq kur të presin dhe të shoqërojnë, – u përgjigj Ajeti.

–Makina rrëshqiste ngadalë në rrugën e qetë dhe pa trafik në atë mëngjes të nxeht të ditëve të fundit të gushtit. Prisnim të frskohej, por do ti që klima ka ndryshuar në krahasim me një vit më parë dhe mezi presim që të gëdhihet nga i nxehti i madh që po bënë këto ditë natën, – vazhdoi bisedën nipi. Biseda rridhte në rrjedhën e saj, por mua hera herës më shkonte mendja te ditët e marsit të ”97. Nuk më shqitej nga mendja ajo ditë kur nipi im u plagos dhe vuante pasojat dhe pas 15 vjetësh. Secili kaloi në botën e vet të meditimit.

–Kaluam Elbasanin dhe pa hyr në Librazhd nipi frenoi makinën afër një lokali tepër modest nënë hijen e rrapeve.

    -Këtu do hamë mëngjesin dhe do pimë kafe,- foli nipi.

–Jam dakort ku të thuash ti, por mua këto vise më kujtuan aksionet e rinisë që kam bërë në vitet ’70 në ndërtimin e hekurudhës Elbasan-Përrenjas, kur isha student.

–Nxora aparatin fotografik dhe e vendosa mbi tavolinë. Pasi mbaruam mëngjesin dhe pimë kafet ju luta kamarierit të na bënte një fotografi.

–Ora po shkonte 7 e 30.

100_8128.JPG

–Në cilën orë e ke për t’u paraqitur në spitalin e Ohrit,- pyeta Ajetin.

–Kemi kohë daj, por mos u mërzit se deri në 9 oo ne arrijmë në spitalin e Ohrit.

–U nisëm ngadalë në drejtim të Librazhdit. Lumi i Shkumbinit afron pejsazhe shumë të bukura dhe pylli të josh me kurorat e bukura të drurëve që hijezojnë anën e lumit shkumbin.

        -Në dyja anët e rrugës tokat ishin mbjellë dhe fshatarët që herët në mëngjes kishin filluar punën në vjeljen dhe grumbullimin e prodhimeve.

–Lam me radhë fshatrat e Librazhdit dhe ju afruam Përrenjësit. Për çudin time kujtesa më çoi përsëri në vitet’75, vite kur kisha marr pjesë në aksionin e rinisë në sektorin e Urakës. Fshati Rajsë po ai që ishte në ato vite me fusha të punuara dhe shtëpi të reja që nuk e kishin braktisur fshatin. Më kishte takuar që gjatë kohës që vazhdoja studimet të punoja në hekurudhën Elbasan Përrenjas në sektorin Dragoshtun, Quks, Urak dhe Gur të Kuq, vitin e fundit që isha student.

–Makina filloi të gulçoj në ngjitjen e kthesave të Qafë-thanës. Ju afruam pikës kufitare dhe bëmë gati pasaportat. Kaluam pa probleme dhe doganierët na uruan rrugë të mbarë për në qytetin e Ohrit.

 - Ja ajo atje është piramida jonë dhe disa km më tutje piramida e shtetit Maqedonës më tregoi Ajeti. Porsa futesh në tokën Maqedonse ajo që të bie në sy është pylli i dendur dhe i mirëmbajtur me kujdes. Tokat të mbjella dhe pa gardhe. Një gjë e tillë të shaqej parasysh në gjithë rrugën nga dogana e Qafë-thanës deri në Ohr.

  - Pemët ishin mbushur plotë me fruta dhe askush nuk i ngacmonte. Ju afruam liqenit të Pogradecit dhe çdo gjë ishte e pastër dhe nuk të zinte syri mbeturina sikundër ndodh në bregdetin e deteve tona si në Adriatik dhe në Jon.

–Liqeni me bukurin e tij të rrall priste dhe ushqente në gjirin e tij tufa të shumta rosash që luanin në qejfin e tyre.

  - Rruga anës liqenit na çoi në spitalin e Ohrit, një spital i ndërtuar para 40 vjetësh. Godina ishte tepër modeste dhe njerëzit që shërbenin aty të prisnin dhe përcillnin me shumë respect, pacientët që kuroheshin pranë këtij spitali.

–Ulemi pimë një kafe, foli nipi pasi parkoi makinën në krah të djathë të godinës së spitalit.

100_8131.JPG

–Porositëm kafe dhe në bisedë e sipër pyes Ajetin se për të sajtën herë kishte ardhur në këtë godinë. Lëre daj mos më pyet se unë di të gjitha hyrjet e daljet e spitalit më mirë se ato të shtëpis sime.

–Ora shkoi 9 dhe ambjenti para spitalit u mbush plot me pacient që vinin nga të gjitha trevat e Maqedonis, Kosovës dhe Shqipërisë.

 - Më në fund dera e spitalit ku nipi do merrte protezën u hap dhe ne hym brenda. Mjeku priti së pari pacientët që kishin rekomandime dhe pas 30 minutash na ftoi brenda. Na uroi mirëseardhjen dhe nëpërmjet shenjave arritëm të merremi vesh midis tonë. Ai fliste Maqedonisht dhe ne shqip. Pasi i veshi protezën Ajetit ia bëri me shenjë që të lëvizte nëpër ambjentet e spitalit. Mbeta vetëm me të. Ai nxori paketën dhe më zgjati cigaren. E falenderova për xhestin e mikpritjes në gjuhën shqipe dhe e pyes nëse dinte greqisht. No, no, jam shqiptar, shqiptoi fjalën gjysma gjysma.

–Doktor Peci na kushtoi afërsisht një orë dhe kur u bind se proteza shkoi në vendin e saj na uroj fat. Më lejoni tu bëjë një fotografi,- i mora lejë doktorit. Dakort, aprovoi doktor Peci me kokë.

 -Shkrepa aparatin dy herë aparatin dhe e falenderova për shërbimin që na bëri. Na uroi rrugë të mbarë. Dolëm jashtë ambjenteve të spitalit dhe shkrepa aparatin në drejtim të godinës. Eja Ajet të bëjë një fotografi tani që arrite të shkelësh në tokë me të dy këmbët dhe flake protezat. Im nip qeshi lehtë nënë buzë dhe mori drejtëqëndrim.

           -Shkrepa aparatin disa herë dhe më në fund hipëm në makinë.

–Hajde daj të të njohë me qytetin e Ohrit, foli Ajeti. Ohri ishte një qytet  i vogël me shtëpi një, dy dhe rrallë shikoje ndonjë hotel deri në pesë kate. Sa bukur, fola ku këtu mbretëroka pastërtia, rregulli dhe bimësia me gjithëfarë lulesh. Ja ajo atje është kalaja, foli Ajeti, por ne sot nuk e vizitojmë dotë pasi është e mbyllur.

   - Shetitëm qytetin e Ohrit në të gjitha rrugët e saj dhe kudo pamë njerëz që afronin dhoma me qëra. Kaluam Strugën dhe u nisëm përsëri në kthim për në Qafë-thanë. Doganën e kaluam pa probleme dhe më në fund arritëm përsëri në lokalin që hëngrëm mëngjesin.

–Parkuam makinën dhe aty shkrepa disa herë aparatin për ti pasur kujtim nga ai udhëtim i këndëshëm në qytetin e Maqedonisë.

–Zum vend në një kënd të lokalit afër lumit shkumbin. U freskuam me radhë me ujin e ftohtë që buronte nga një burim poshtë një rrapi.

  - Pasi dhamë porosin biseda përsëri shkoi drejtë protezës që Ajeti mbante në këmbë.

–Si ndihesh, a të vretë apo të shkakton dhimbje, pyes Ajetin.

–Që të them që nuk më dhëmb gënjejë, por në krahasim me ato që kam hequr unë kjo më duket “lule”.

100_8132.JPG

–Nuk ke faj mor Ajet se u bënë 15 vjetë që ti e di se ç’po heq me atë këmbë.

–Lëre daj mos e pyet, ja unë e vura protezën dhe mund të ec, por ai që më operojë mua quhej Aleksandër dhe nuk ka shumë kohë që ka vdekur.

–Si vdiq kaq shpejtë, e pyes apo ishte i vjetër.

–Në një bisedë që kam bërë me doktor Aleksandrin më tha: dëgjo Ajet unë vërtetë të preva një këmbë, por ti ke zemrën të fortë po ç’ti bëjë unë kësaj times që kam problem “motorrin” dhe vendoste dorën te zemra. Unë jam kail të pres të dyja këmbët dhe vetëm të jetoj, përsëriste shpesh sa herë që e takoja. Bile unë u bëra keq herën e dytë dhe ai më shpjegojë se jeta jote ka qënë në fije të perit. Po  mos të kisha operuar ato tre ditë ti nuk do kishe mundur të jetoje sepse këmba të ishte gangrnizuar, prandaj u detyrova që të operoi për herë të dytë. Doktor si Aleksandri nuk kam takuar këto 15 vjetë që unë nuk kam lënë spital në Shqipëri e Maqedoni. Ta shikoje ishte një burr i gjatë dhe gjithë muskuj, po zemra nuk pyet.

100_8133.JPG

–Mjeku duhet të jetë human, sepse atë profesion ka, i them unë.

–Po, po shko në spitalet tona pa të shikosh se të lënë pa brekë.

–E di Ajet e di, se kur u shtrova në tetor të 2008 në spitalin ifektiv pas kurimit kur po dilja njëra nga infermieret që gjendej në koridor dhe më pa që po dilja mu drejtua: Nuk le njeri pa i dhënë gjë, por vetëm mua nuk më dhe asnjë gjë.

–Urdhëro dhe merr çfarë të duash,- i thashë.

100_8134.JPG

–U drejtua te qeskat që mbante Lina në dorë dhe kapi një amit dy kg. Merr dhe një tjetër,- u talla unë gjithë seriozitet me të dhe ajo nuk ia përtoi, por futi përsëri dorën në qeskë. Po ndiqa veprimin e saj me nënëqeshje dhe e nxita gruan që t’i jepte tërë  qeskën me pijet që më kishin sjell gjatë kohës që qëndroja i shtrirë në krevat. U skuq dhe kur e pa që unë po tallesha me të iku pa thënë as faleminderit dhe të shkuara në një dhomë ku mbante mjetet e pastrimit.

–Me kaq nuk është gjë fare mor daj, po ç’më kanë zënë sytë mua në spitalet tona nuk tregohet, por në Ohr kam parë të kundërtën.

–Pasi u operova për mirësjellje e ftova një ditë doktor Aleksandrin që ti jepja një kafe. Doktori qeshi dhe më tha: – kafen do e paguaj unë dhe jo ti që je i sëmur. Po kështu ma bëri dhe infermierja. Më ktheu nga shetitja e mbrëmjes dhe unë u shtriva në krevat. Zgjata dorën dhe i them të merrte një pije. Jo, Ajet më tha, nuk e marr, ti ke nevojë për to dhe jo unë. Ngula këmbë, por më kotë. Të nesrmen në mëngjes kur erdhi në punë shikojë , se ajo kishte marr tre kokrra mollë, tre kokrra shegë, tre kokrra portokalle dhe një amit i kishte paketuar dhe i vendosi te komoja ime.

–Po ato çfarë i ke,  e pyes?

–Janë dhurat për ty, – më thotë, se ke nevojë për to. Nuk më mbeti gjë tjetër veçse ta falenderoja. Kamarieri solli porosinë dhe ne filluam të shijonim shijen e mishit të pjekur, një shije karakteristike e zonës që të shijon dhe të lë mbresa.

–Ishalla Ajet janë kusuret e fundit për ty dhe nuk përsëriten më se unë kur rri e kujtojë atë datë në të cilën ti je plagosur duhen ditë që të më hiqen nga mendja.

–A e mban mend atë djaloshin që ishte në krahun e djathtë të dhomës së urgjencës në Laprakë.

100_8139.JPG

–Po, po më kujtohet shumë mirë që i bërtiste mjekut tia hiqte plumbin që i kishte mbetur në shpatullë.

–Ah mor daj sa kam vuajtur të gjitha harrohen, por ishalla më bie mirë kjo proteza dhe eci me dy këmbë. E di daj që jam bërë 28 herë operacion dhe i provova të gjitha që ta mbaja këmbën, por nuk qe e thënë dhe më në fund pasi bëra të gjitha që më thanë mjekët arrita në përfundim dhe e preva këmbën. Me këtë këmbë mor dajë unë kam harxhuar më shumë se 85 mijë euro, a të mbushet mendja?

–Nuk fola!?

100_8141.JPG

–Dreka kaloi duke rrëfyer episode nga më të ndryshmet që Ajeti i kishte provuar të gjitha në kurrizin e tij dhe më në fund po i gëzohej asaj këmbe prej kauçuku që do ti mundësonte të ecte pa paterica……..

Ajet Kapllani në momentin që doli nga spitali dhe eci përsëri me këmbët e tij pa përdorur patericat.

Tiranë, më 26.08.2011.

Cikël poetik kushtuar babait *në ditën e lindjes më 14 tetor

Kozeta Zavalani

 

 

Gjaku yt, në indet e mia

 

14 Tetor – si trëndafil jetës i buzëqeshe,

ndonëse hodhe shtat në varfëri,

me petale të bukura familjen ti e veshe,

të gjithëve u fale lumturi. 

 

Por ike shumë i ri,

atë 21 dhjetor të zi…

 

Vdekja e papritur, mizore,

si e gjeti kaq lehtë prehjen,

në zemrën tënde hyjnore?

 

Sot, në flladin e erës flokët zgjas,

si mendimet në dallgë oqeanesh

           dhimbja, shpirtin seç ma plas.

 

Ziejnë e luajnë mendimet,

mureve të shpirtit kujtimet:

 

Si mundem të t’harroj?!

Gjaku yt, në indet e mia.

A ka më tepër vlerë pasuria?

Ti s’je më.

Jeton veç dashuria….

 

Ti më pret tek mani i bardhë

 

Ndjeva të bulëzonin këngët drenovare,

ndaj u nisa për te ty, ngarkuar plot mall,

moj Drenova e Asdrenit dhe tim eti,

që shpirti mbi këngë të mbeti.

 

Ti më pret tek mani i bardhë,

e më thua: Mirë se ke ardhë!

Me kokrrat e papjekura të tij,

pluhurin e harresës fshij.

 

Tek kroi i teta Vasillës

njomin buzët poezitë e mia.

Aty ku mbi kalë me Anestin,

porsi në legjendë Doruntina,

kalëronte Olimbia.

 

Kur t’i shohë të dy mbi kalë,

si të vdekur dhe të gjallë,

babai i shtrenjtë

nga varri do të dalë,

ndoshta trëndafil i bardhë…

 

Eci, shkel dhe prek sokakët,

ku janë  mbjellë dhe korrur hallet.

Eh! Kënga ime u shkri mbi plloça

Drenovare, le t’më thërrasë Korça!

 

Mirëmëngjes!

 

                                  (Elegji për babanë)

Nëpër dallgë frymëzimi,

mëngjesi, pas natës,

                    i bardhë zbardh.

Mirëmëngjes, baba!

Gëzuar festën tënde!

                      Urime po të fal:

Mirëmëngjes!

 

ǒfjalë të pa thëna,

do të më thuash?

ǒfjalë të reja,

nga unë do të dëgjosh sot?

Kujtimet për ty më kanë rrethuar,

si gurë plot ngjyra

të një mozaiku të çmuar…

 

Fjalët prej zemre,

si lulëkuqe shkëlqejnë.

Në vargjet e mia,

ti hyn fare thjesht,

si re e bardhë,

në kaltërsinë e qiellit.

 

Mirëmëngjes baba!

 

E di,

s’të lodhën kurrë shtigjet

dhe netët e pagjuma

të qytetit tim…

 

Në dremitje netësh

rrëshqet në sfond një siluetë.

Ecën ti,

që rri zgjuar për ne

               ditë e natë,

që vogëlushët

mos tremben në gjumë,

e pena ime

nga frika mos të ndalë;

         të thotë më shumë.

 

Fare i njomë

dole malit për liri,

shtatëmbëdhjetë vjeçar,

gati jetën të bëje fli.

 

Të zunë pritë

me dredhi,

ata, që gjysmë leku

              jetën blinin.

Në darën e frikës

s’ta ndrydhën dot zemrën,

as në acar.

Në listat e zeza

shndriste, emri yt i bardhë;

Djalosh, zemërzjarr.

Një shishe raki mani

jetën tënde peshoi.

Të shpëtoi nga prangat,

    teto Vasilla e populli.

 

Shtigjet s’të lodhën kurrë

                    duke kërkuar,

pranverën e ëndërruar.

Liria, ç’nur të bukur,

              si shkëlqim ylberi,

syve të tu u dha ndriçimin,

                      që të çahej terri…

 

Kështu, në krye gjithmonë

                 i gatshëm çdo çast,

                 ndershmërinë mbolle

                               në çdo hap.

 Vite me radhë

rrugët të përshëndesin,

                 herët që me natë.

Era e ftohtë e Moravës

        të ledhatonte ngadalë.

 

Kur mbrëmjeve i lodhur,

ktheheshe në shtëpi për të pushuar,

fëmijët përkëdhelje me fjalë.

Jeta jote, frymëzim

             e shembull i gjallë.

Në sukseset e bijve,

         si në një ujëvarë mali,

lodhja jote mërgohej

                 e besimi vaditej.

Forca e guximi, përtërihej.

                 Ndershmëria  si fanar.

Rrugën të ndriçonte, qelibar.

 

Në çdo hap të jetës,

ndërgjegjja e xhamtë, kristal.

 

Rrugëve gjithmonë duke prirë,

buzëqeshur mes kaltërsisë.

 

Kurorat e gjelbra tundnin pyjet,

kur me dorë i ngjatjetoje,

njerëzit që të donin

dhe kaq fort ti i doje…

 

Nga frymëmarrja  e njerëzve

rrugët zgjerohen.

Tok me to edhe përshëndetja ime;

rritet, zmadhohet

     e nuk fshihet kurrë për ty, baba.

Përsëri të përshëndes:

Mirëmëngjes!

 

Me buzëqeshjen e pastër

si një qiell i kaltër,

mbi të thjeshtën uniformë blu,

mbi hapin tënd

rrugëve mbi asfalt,

këto vargje të thjeshta

për ty i gdhend këtu.

 

Pa më thoni:-Kush e di?


(poezi erotiko-humoristike)
Nga    Përparim      Hysi

Pa më thoni:-Kush e di?
Pse më ndjek syri i tij?
Sa më sheh,synë ma ngul
Aq ma ngul,sa nuk ma shkul.

Nuk ma shkul,më ndjek prapa
Ja,ja erdhi?! Dëgjoj hapa
Po afrohet,po afrohet
Sa po vjen e po”zmadhohet?!”

Po”zmadhohet?!”,ndaj dhe ngutem
Hapu dhe!Atje të futem!
Hapu dhe të futem brënda
Se s’duroj dot fjalë të”rënda?!”

Të flet tjetri ashiqare
Sikur unë të isha “fare?!”
Dhe më flet,më thotë nuk pyes
Për mua,-thënka,- që po vdes?!!!

Unë u mbulova me bojë
Se dhe mbeta si pa gojë.
Ke parë s’pati hiç turp
Po zgjat dorën e më puth!

Dhe më puth në sy të botës
Mua më lojti çargu i kokës.
Skuqem,skuqem,edhe dridhem
Mu si grushti zë e mblidhem.

Sos më puth… thotë:-Dua më!!!
Çfarë të”dojë?!”,- më thoni,-ë?
Dhe s’ma tha ashtu mënjan
Po aty:në sheshmejdan!!!

Tash dhe unë nuk e ha thatë
I përvishem me inat?!
Me inat zë i përvishem
Nga inati i tij,zhvishem!!!

Pse ç’kujtoni?Qe kollaj
Mos më bëni mua me faj.
Pastaj i “hidhem” në kokë
Në qe “faj”,e ndamë tok…

14 tetor    2011

GOJËMBLA E METAFORAVE

Cikël poetik nga Neki LULAJ

 


Kjo natë po me ikë

E unë po  i klithi në vetmisë

Shpendmira  ne terrin e fushës

Ne mexhë ja thotë

Këngës dhe melodisë

E unë vrapoi deri mbi urë

Hypur mbi kalin e pa shaluar

Qe nuk u ndalë

Kurrë .

 

S´di çka ti sjellë

Heshtjës

Kur vetmia po ma merr

Baraspeshën

E mallkuara po me shtrydhë

Si çorapat e lagura

E këpucëve dimërore

Qe me janë shkyer

Duke hecur  shkrepave

gjurmave stërgjyshore.

 

Ne dhomën time

Dritë e gjysëm zi

Qiriri po shkurtohët gjithënjë

Nata ka zenë e po e rritë shtatin

Ulur jam ne trapazanin

E dërrasave

Largë oxhakut

Shpendmira e ka ndërruar shtratin

Qenet po lehin sokakut.

 

Dikur shkrihesha me Nanë lokën

Gojëembla e metaforave

të motit

Nata ikte shpejtë

Ne heshtje dhe në qetësi

Kur mi rrëfente ndodhit e kaluara

Tipike Arbëri

Plotë përjetime e histori.

 

Dikur moti natën bënim roje

Bënim se tjerrnim

Me bosht,shtizë, furkë e lesh

Që mos t´ na zinte armiku

 ne gjumë zdeshë

Atëherë kur luftonim

Për gjuhë

 Shkollim kulturë

Flamur dhe identitet.

 

TË PARËT TANË PAQIN DRITË

 

Rreze dielli mëngjesor

Gjallëri ne vendin tim

Iku terri përgjihëmonë

Gjithëandej dritë e shkëlqim.

Dielli i ngrohët i puthë buzët

Si të rinjët ne Parkun e dashurisë

Sa mi kënaq telat e zemrës

Kënga e ëmbël e Sharkisë.

 

Gjatë i pritëm rrezët tona

Këtë ditë të madhe gjithë e ëndërruam

Lidhje duarsh e bashkim zemrash

Nëpër mote e dëshiruam.

 

Bardhësi gjithëandej

Rreze dielli mëngjesor

Të parët tanë paqin dritë

Se kurrë nuk e benë ujkun mik.

 

Kafazi shpesh na polli si mollë sherri

Nga do të shitur  matufa hoxhallarë

Ti harrojmë ndasitë fetare

Nuk jemi arrnaut kemi  një komb jemi  shqipëtarë.

 

Boll na sundoi neve Kafazi

Nuk duam fe,ferexhe as imam

Se feja e shqiptarit është shqiptaria

Sot e nesër e përgjithëmonë

KAPITENI DETIT MURAT VERO ÇEPAJ

Qatip Mara      

  ( Shokut, e mikut tim te paharruar  )      


 131.jpg

      Murat Vero Çepaj ka lindur në vitin 1949 në lagjen “Muradie”  të qytetit Vlorë  U ndesh që fëmijë me varfërinë, me sistemin e triskëtimit që raciononte kafshatën e gojës Ishte fëmijë i qetë, i urtë, dhe  i dashur me shoqërinë   e  lagjes. Të gjithë e donin dhe e respektonin. Ishte shumë i talentuar për interpretime, për imitime humoristike. Zërin e kishte melodioz si të zogjve të qiellit Fishkëllinte meloditë e këngeve të muzikës së lehtë.Këngët labe me emocione e gjithë gëzim i këndonte. Fytyra e tij e qeshur, me flokët kaçurela ndriçohej e shkëlqente nga zemëra e tij kristalore. Zemëra e tij ishte bujare, shumë humanitare.e dashuri gjithmonë  dhuronte.

             Murati mësonte në shkollë në kushte shumë të vështira.Ishte djalë shumë i zgjuar, kishte intuitën e të kuptuarit të koncepteve kryesore në lëndët mësimore.Mbaroi me suksese shkollën 7-vjeçare . Gjendja e varfër ekonomike e detyruan ti vinte në ndihmë familjes duke filluar punë  në moshën 14 vjeçare. Në ndërmarrjen e peshkimit u angazhua me përkushtim duke punuar  natën me anijet e peshkimit. Ishte  i shkathët në kryerjen e veprimeve në grupin e punës gjatë natës mes vështirësive në detin e hapur me të papriturat në fenomenet detare.U dallua për disiplinë të ndërgjegjëshme në shërbimin cilësor të peshkimit duke rritur rendimentin e punës kolektive të anijes së peshkimit.

          Nisi dhe mbaroi me sukses shkollën e mesme të peshkimit në Durrës.U kualifikua me nivel të lartë shkencor për ujërat detare dhe mbi biologjinë e rritjes së peshkut.  Murati lexonte shumë libra artistike, të cilat i diskutonte me rrethin e tij shoqëror, duke treguar aftësi analizuese, interpretuese të vlerave artistike të personazheve kryesore, ishte shumë i qartë në komunikim, oratoria e tij ishte mahnitëse. Edhe pse nuk kishte kryer arsimin e lartë  ai kishte fituar në mënyrë autodidakte kulturë  intelektuale dhe bisedonte e diskutonte  problem të ndryshme me saktësi  shkencore, si në prozë apo poezi, si në fushën e historisë apo të biologjisë.

9.jpg

           Ishte i  barabartë me një inxhinjer peshkimi, ai dinte të kryente operacione organizimi në ndërmarrjen e peshkimit, e cila duke parë aftësitë organizuese dhe drejtuese të Muratit  e emëroi Kapiten të anijes “Jeronim De Rada”.   Kapiteni anijes Murat Çepai u shqua në punën e tij drejtues  jo vetëm në mirëmbajtjen e anijes por edhe  në rendimentin e punës duke realizuar e tejkaluar detyrat e planit të caktuar nga ndërmarrja e peshkimit Vlorë. Anija  që drejtonte Murati shkëlqente nga boja dhe estetika e mirëmbajtjes, riparimet e kujdeshme që ai kryente me mjeshtërinë e tij kursenin të ardhura financiare për ndërmarjen. Kur shkonte anija e tij në kantierin e riparimit në Durrës qëndronte shumë pak kohë, sepse duart  e shkathta të kapitenit të pa lodhur Murat Çepaj e kishin mirëmbajtur anijen cdo ditë  me shërbim të kujdesshëm.

         Pasioni tij për drejtimin e anijes ishte shumë i spikatur, i vlerësuar shumë nga drejtoria e    ndërmarrjes, e cila e caktoi Muratin në komisjonin e strehimit dhe korespodent   të gazetës “Zëri Vlorës” e gazetës “Puna”. Shkrimet e Muratit  në gazeta pasqyronin me realizëm përvojën  pozitive të kolektivit të ndërmarrjes së peshkimit,duke evidentuar vlera në organizimin dhe menaxhimin e punës në detë  me vështërsitë e motit

Murat Çepaj  kishte lidhje të gjerë shoqërore në të gjithë zonat e Shqipërisë. Ai kishte miqësi me shumë intelektualë në Tiranë, Shkodër, Durrës, Sarandë, Gjirokastër, Berat – Fier- Lushnjë. Të gjithë e mirëprisnin dhe prej tij mësonin për detin, por edhe peshkun më të mirë  të dhuruar prej tij shijonin. Murati kishte shumë miqësi me ish kryeredekatorin e “Zërit Vlorës” Dasho Matodashaj, ish redaktorin  Kleo Latin, me shkrimtarin Xhevahir Lleshi, dhe me shumë inxhinjerë , mjekë e ushtarakë me të cilët shkëmbente vizita reciproke  familjare duke treguar respektin për njëri-tjetrin. Zhvillimi dhe konsolidimi personalitetit të Muratit  tërhoqi vemendjen e opinionit të gjerë shoqëror, dhe vlerësonin sjelljen e kulturuar në mjedisin shoqëror që ai manifestonte me të gjithë njerëzit në lagje, punë e kudo.

      Murat Çepaj kishte shpirtin e sakrificës, të inisiativës, të guximit, të këmbënguljes dhe vendosmërinë për të realizuar ato që të premtonte. Me humanizmin e tij tregonte botën e pasur shpirtërore që zemëra e tij fisnike prodhonte, duke rrezatuar gjithmonë dhëmbshurinë e tij për gjithë njerëzit  që e respektonin. Edhe kur ndonjëherë ishin të trishtuar, prania  tij i bënte të gëzuar, u jepte zemër  për të jetuar duke punuar, me optimizëm vështirësitë  për të  përballuar.,.gjithmonë zbukuronte kuvendin kur fliste me horizontin kulturor, ishte fjalë embël me biseduesit duke fituar admirimin e të gjithëve.. Shpirti i Muratit ishte altruist, humanitarë me shumë dhembshuri të pa krahasueshme

           Pesëmbëdhjetë vjetë më parë,  mes detit në suferinë e dallgëve  të tërbuara si egërsira kishte mbetur në rrethim kapiteni trim Murat Çepaj. Të gjithë ishin me sy nga bregdeti me ankthin  tërë hidhërim, prisnim me gjak të ngrirë të këthehej i dashuri  Murat Çepaj. Në shtëpi e prisnin me padurim djemtë dhe bashkëshortja, që kurrë në mendje nuk u shkonte se Murati me dallgët e detit egërsirë luftonte, që të triumfonte dhe nga  vdekja të shpëtonte, sepse familjen e tij shumë e donte, pa u takuar çdo ditë Murati  nuk duronte.  Kaluan ditë e kaluan netë që nënë  Farfuria  dhe  bashkëshortja Trëndafile  me zemëra të ngrira nga dera shikonin. Hamendjet e tyre qakullonin dhe  me iluzionet e shpresës vazhdonin të besonin se Muratin përsëri do ta takonin. Deti i egërsuar  ato ditë heshti, asgjë nuk tregonte. Pikëllimi dhimbjes së mungesës së Muratit të gjitha zemërat i gozhdoi .Ajo natë e mallkuar tragjedi shkaktoi  Kanali Otrantos   pa mëshirë Muratin  e gllabëroi. Deti me dallgët e tij  ashpër  e sulmoi ?   

             Fati tij këtë herë e tradhëtoi. Në errësirën e natës , në thellësi të detit zemëra e tij ndaloi. Me dallgët e tërbuara çfarë bisedoi ? Fytyra e tij e trishtuar mëshirë u kërkoi. Bregdetit shqiptar sinjal i lëshoi . Në mes dallgëve të egëra ndihmë u kërkoi. Egërsia e dallgëve të detit  ndërlidhjen pengoi. Ndoshta  askush sinjalin e kapitenit Murat Çepaj nuk e dëgjoi. Zotit në qiell ndihëm i kërkoi.  Salvaxhentja e  Muratit nuk e shpëtoi.. Trupi Muratit nuk dihet vallë ku  qëndroi. ?  Zemëra e Muratit dhe fytyra e tij e bukur këtë humbje nuk e meritoi. 35 vite  në peshkim punoi me krenari e guxim detin sfidoi. Me pasion detin e studionte, si një biologë i talentuar shumë gjëra tregonte. Murati u rrit me aromën e detit, trupi tij kur notonte mbi ujë fluturonte. Sa shumë Murati me pasion detin e dashuronte, ndoshta edhe deti shumë e dëshironte.

      Nëna e tij  Farfuri Çepaj , kur fatin tragjik  të djalit të madh Muratit mësoi, asnjëherë nuk besonte se në thellësinë  e detit  trupi i  Muratit qëndronte. Shikimi saj i  trishtuar  në dritare priste  çdo orë  djalin e dashur ti vinte. Zemëra e nënës së munduar digjej  nga malli , në sokak i dukej se do i  vinte djali.  Dallgët e detit i dilnin në gjumë, zgjohej e përlotur me hidhrimë si lumë   .Me ëndërra   trishtuar në çdo qelizë dëshpëruar  mbeti detit duke kërkuar.  Me fytyrë të pikëlluar rrinte natën zgjuar. Me buzë  drithëruar  e zemër trishtuar fliste  me detin e mallkuar Kaluan ditë e kaluan netë nga meraku djalit  ajo u tretë   Tragjedisë  së djalit, me hidhrim e me shpresë , pak kohë i bëri qëndresë. Një fjalë që dëgjonte, se djali jetonte, fytyrën shpresa ja ndriçonte. Në dritaren përballë xhamisë së lagjes “Muradie”  Vlorën, me sy të lotuar ishte e përqëndruar  natë e ditë duke shikuar. Vrojtonte e me ankth  e shpresonte Muratin ta takonte. Kur dikush  afrohej  afër avllisë kalonte, i dukej sikur zërin e djalit dëgjonte Tek parmaku dritares në pozicion qëndronte.Muzgu mbrëmjes shikimin  ja pengonte, aty tek parmaku dritares  ajo dremiste dhe Muratin ëndërronte. Në vjeshtën e vitit 1996 zemëra e saj e hidhëruar, mungesën e djalit të dashur nuk e kish përballuar. Me shikim nga dritarja rrugës duke kërkuar, zemëra kish ndaluar. Pushoi zemëra e nënës  bujare, ndaloi frymëmarrjen nëna halle madhe, mbylli sytë për jetë me brenga e trishtuar . Djemtë, vajzat, nipërit dhe mbesat e saja  të hidhëruar e duke lotuar përcollën në banesën e përjetshme , nënën shumë të dashur, gjyshen gojë mjaltë, vjerrën shëmbëllore, tezen engjëllore, hallën zemër madhështore. Pranë varrit të saj një varr tjetër është sajuar për Muratin e paharruar.

        Kaluan shumë vjetë që nuk e shohim Murat Çepaj, nuk dëgjojmë zërin e tij të ëmbël. Na mungon shumë Murat Çepaj. Na mungon shumë fytyra  e tij gazmore. Na mungon sjellja e tij shëmbëllore.Na  mungon Murat Çepaj që nuk zvëndësohet. Edhe në endërra kur e shohim , me të dot nuk ç’mallohemi. Kujtoj me mall fëmininë dhe loti  për Muratin më djeg në sy. Kujtoj rininë dhe malli për Muratin  më djeg në gji. Kur eci bulervardit të Vlorës edhe këmbët më dridhen , ndjejnë mungesën e hapave të tij.Ishim bashkë shokë gjithmonë të pandarë  Vlora pa të nuk më shijon. Edhe deti  për tu larë më hidhron. Peshkun për ta ngrënë shumë  më trishton .Edhe detin për ta parë zemëra nuk ma don .Kaluan 15 vjetë  që deti e mban    gjirin e tij dhe vetëm në ëndërra mund ta takojmë. Zoti e bekoftë kudo që të jetë. Shpirti Muratit është pranë familjes së tij të dashur, pranë djemëve e gruas besnike që me kurajo burri e me shumë ndershmëri  drejton familjen e shenjtë të Murat Cepajt, pranë vëllezërve, motrave ,nipërve e mbesave ,  të cilët janë ndarë vetëm fizikisht  me njeriun e tyre më të dashur dhe shiprtërisht do të jenë gjithmonë bashkë edhe pas vdekjes.

Qatip Mara

                          13 tetor 2011

MË JEP FAQEN SE PLASA!

Vullnet Mato
vullnet-mato.jpg
 
“-Më jep faqen se plasa!
-Jo se na sheh bab’ Hasa!”(Popullore)
 
Vërtetë ajo dashuri ishte me siklet,
kur vajza s’e jepte faqen për kiamet,
por dhe dashuria e sotme ka minus,
që të lejon të pish menjëherë në pus.  
 
Nëse do të arrihej qielli menjëherë,
disa njerëz Tokën do e kishin dhjerë,
do të bënin dashuri në çdo planet,
do linin me barrë dhe hënën vetë. 
 
Do mbushej kozmosi me satelitë,
Do pengohej dielli të hidhte dritë.
Dhe në mizërinë me satelitë kopila,
S’do dihej ati, biri, nëna dhe bija  
 
Shyqyr nuk fluturon djali si zog,
që të përgjigjet para vajzës në tokë.
Se po kaloi pragun e qejf venusit,
koka i lidhet padashur te litari i pusit. 

Di e sheh ky,syri i plakut

(poezi)

Nga   Përparim    Hysi

Di e sheh ky,syri i plakut,
Në shezlongën që po fle
Në lëviz tensioni i gjakut,
Ka një shkak e ka një pse.

Në shullë tek”piqesh” shtrirë
Si të jesh në botën tjetër
Mëndja ime zë vë “brirë”
Nuk gjykon më si i vjetër.

Zë afrohem me ngadalë
Mos nga gjumi mos të zgjoj
Tash sa “s’të ha të gjallë”
Se shikoj… e mbes pa gojë.

Bëhem gati belbacak
Mëndja doli nga burgjia
Harroj fare që jam plak
Më verboi,moj,bukuria.

Ashtu mbes… i verbuar
Pamja jote më hutoi
Në shezlong tek fle shpenguar
Seç të shoh,plakun harroj.

Një kafe në ishull

   Tregim Nga Xhevahir Cirongu

 

Me të vërtet, ai ishull kishte magjinë e vet.Kur shkoje aty, vetja të dukej sikur kishe të bëje në një botë botë tjetër.Eh, sikur gjithë bota të ishte si ai ishull?!…Vizitorët e të pesë kontinenteve do të ndalonin aty, për të bërë pushimin pas një rruge të gjatë nëpër dete e oqeane.

Sigurisht, ai që udhëton në rrugë detare me traget, apo me anije; e ka të domosdoshëm edhe një pushim sa do i vogël qoftë ai.

  Pikërisht, ky pushim i qetë dhe i ëmbël, bëhet aty në këtë ishull.Ai laget nga ujrat e detit mesdhe dhe të oqeaneve.Dallgët godasin me forcë bregun shkëmbor.Oshëtima e zhurmave të dallgëve, dëgjohen deri në qytetin Guri i Bardhë.

  Andej nga perëndimi i këtij qyteti, poshtë këmbëve ku mbarojnë së ndërtuari pallatet, shtrihen tokat e mbjella të fushës, të cilat puthen me detin.Tingujt që përplasen në faqen e malit, rikthehen prapë andej nga vinë.Rezonanca e tingujve të dallgëve, mbas përplasjes në bregun shkëmbor të ishullit dhe malit; formojnë kordonin e një orkestre të vërtetë.

Valët zanore që përhapen në ajër, dirigjent kanë bregun e ishullit dhe shpatet e malit Guri i Bardhë.Kjo melodi e habitshme, dhe bukuria piktorekse e ishullit të rrëmben e të mban në gjirin e vet.

      Qyteti i Bardhajve ka të veçantat e vet.Ai dallohet nga qytetet e tjera të atij vendi.          Ka histori e kulturë të leshtë.Njerëz me zemër të bardhë.Peti u ul në një cep të lokalit.Ishte e  vetme tavolinë boshë.Vështroi rreth e rrotull lokalit.Sigurisht, për të parë ndonjë të njohur.  Por më kot.Asnjë nuk pa!

Nga xhepi nxori paketën e cigareve dhe e vendosi mbi tavolinë.Nxori një cigare prej saj.E vendosi në buzë.Pastaj, ashtu si gjithë të tjerët e ndezi edhe ai. Ishte i vetmi lokal në atë periferi të qytetit ku mund të pije duhan.

-Mirë bëjnë,- tha me vete Peti!. Në lokal të tillë duhet të pihet ky i shkret duhan.Ta merr jetën pak e nga pak, e se kupton dot.Sa mirë do të ishte, që njerëzia apo duhanpirësit, më mirë të themi; të mos e futnin në gojë këtë të mallkuar!…

-Pa dale,dale?! Po unë si po veproj? E di, por ja….Në mëngjes, Peti ndalon në këtë lokal për të pirë kafe ekspres.Pak më tutje, aty në kthesë është shkolla e mesme.Ai jep mësim në gjimnazin e këtij qyteti.Pagoi kafen.Mori dosjen që e kishte lënë në karrigen aty përballë vetes.E vendosi nën sqetull.U ngrit në këmbë.Vështroi dhe një herë rrotull.Por, nuk pa ndonjë të njohur.Hapi derën e u largua nga ai lokal i duhanpirësve.

-Po, po – tha me vete! Ja , kjo është marrëzi e njerëzve kapriçozë.Jo vetëm e sektit mashkull, po edhe e sekti femër!.Shpejtoi hapat.U fut në rrugicën e shkollës.Pastaj shtoi: Marrëzi e shekullit moderrn!…

   Marko Doveski punonte në portin detar. Ishte një djalë simpatik.Profesioni i tij, ishte inxhinier mekanik.Këtë profesion e kishte dashur që fëmi.Detin e hekurin i donte shumë; saqë për të ishin bërë një trup në trupin e tij.Në port ishin ankoruar anije tregëtare: peshkarexha e pak më tutje tragetet e udhëtarëve.Kudo gjen lëvizje:Njerëz dhe trupat e gjallë të hekurave.Deti ishte në përgjumje në këtë ditë të bukur maji.Marko Dovieski ndaloi para zyrës së tij.Ndezi kompjutërin, e doli përsëri jasht.Disa metra më tutje, ishte njëra nga angjensitë ku priteshin biletat e udhëtarëve të tragetave.Vështrimin e nguli atje tek ajo anjensi.

     Aty punonte vajza e ardhur nga qyteti i Bardhajve.Në këtë kohë ra zilja e telefonit.U kthye shpejt në zyrë.Pastaj foli: Alo! Alo!

- Urdhëroni u lutem?! Kush je?

-Jam Andrea.Ti Marko je?

-Po.Unë jam! Si është puna?…

-Po ja,në sektorin e trageteve kemi një difekt.Tragetit”Mesdheu” nuk i ndizet motorri.Në orën13 niset për udhëtim.

-Erdha,- i ktheu përgjigje Marko.Mori paisjet e punës.I vendosi në valixhen-kuti.Për pesë minuta u gjend tek trageti që kishte difek.Veshi rrobat e punës.Difekti ishte i rëndë.Por, Marko ia doli mbanë.U deshën dy orë punë.Dhe ja, motorri u rregullua.Trageti u bë gati për rrugë nëpër dete e oqeane.Kjo e gëzoi shumë Markon.Por, mbi të gjithë ekupazhin dhe pasagjerët. 

    Ora po shkonte 13 e drekës.Ranë sirenat.Trageti filloi të lëviz mbi dallgët e detit.Njerëzit përshëndetnin me dorën lart.Pastaj, Marko hyri në zyrë.

Në agjensinë me numër tetë, punonte vajza e Peti Rubi.Ora po shkonte 16.Pasi bëri bilancin e punës, mbylli derën e zyrës.Mori biçikletën e u nis për rrugë.Deri para zyrës së inxhinier Markos; ajo nuk i hipi biçikletës.E shoqëroi në këmbë atë copëz rrugë s’bashku me biçikletën.

-Drekën e mirë, inxhinier,- i foli Theofasa.Ai ktheu kokën andej nga erdhi zëri.Pastaj foli:

-Drekën e mirë,Theo!…

Kështu ia thoshin shkurt emrin asaj vajza atje në port.Si gjithë të tjerët, edhe Marko Doveski kështu i thoshte! E ndonjë të keqe, s’ kishte pse ia shkurtonin emrin asaj vajze bukuroshe.        I hipi biçikletës.Pastaj mori rrugën kryesore të bulevardit që të çonte në qytet.

-More, pa dale- dale,- tha me vete Marko! Po sikur ajo vajzë të na urrejë, ngaqë ne i deformojmë emrin!?…Ajo ka emër të bukur.Kurse ne,ose më sakt unë i them Theo!…Kjo i gërryente ndërgjegjen Markos.Megjithatë, ajo është vajzë që rrjedh nga një familje intelektuale.Të gjitha këto, që mendonte Marko Doviski ishin hipoteza.

  Ishte ora 12 e drekës.Sa po kishte mbaruar ora e katërt e mësimit.Peti Rubi, me regjistër në dorë, u kthye në drejtori.Veten se ndjente aq në formë.Trupin e kishte të këputur.As vet nuk po e kuptonte.Pse gjithë kjo amulli trupore?!.

-Nuk të shoh në formë?-mos je gjë sëmurë?,- i foli me dashamirësi një nga kolegët.

-Jo, jo! As vet nuk po e shpegoj pse jam kështu!.Vendosi termometrin.Temperaturë nuk kishte. -Po më habit,- tha prap kolegu!? Në fyturë je i zbehur? U ul në karrige.

     Në këtë kohë i erdhi një zile në celular.E hapi.Kush? Si?!…Vajza ka temperaturë!…Në anën tjetër të telefonit fliste Anastasa.Ajo punonte në bibliotekën e qytetit.

-Të pres në spital!.Telefoni u fik.Folën shkurt.Koha nuk priste.

- Më telefonoi gruaja,- tha Peti.Vajza ime ndodhet në urgjencën e spitalit.Ika.Doli me të shpejt në oborrin e shkollës.Pas e shoqëroi edhe kolegu i tij arsimtar.Që të dy, me një makinë të rastit; arritën në urgjencën e spitalit.Anastasa kishte mbritur më parë, ngaqë ishte më afër spitalit

-Hë, si është vajza,- tha Peti. Këto fjalë i tha me gjysëm zëri.Pa dashur, nga sytë dolën lot. Trupi i dridhej i tërë.Edhe Anastasa qe bërë si një lule e verdhë kungulli.Nuk mund t’i kthente përgjigje të shoqit.Edhe ajo qante e dridhej si purtek në ujë.

   Nga reaminacioni doli një djalë i ri.Në sallon të spitalit kishte shumë njerëz.Pastaj u foli të pranishëmve me këto fjalë: Vajza e sjellë me urgjencë në spital nga porti detar, është jashtë rrëzikut për jetën! Zoti e bekoftë!

Njerëzit u shtangën për momentin.Pastaj shtuanë:Të lumtë goja o djalë!…

Peti e Anastasa, mes drithërimave e lotëve u shkëputën nga turma dhe përqafuan atë djalë.Ky qe inxhinier Marko.Fjalët e tija ngrohën sa do pak zemërat e prindërve të Theofasës.Në stolin aty afër, u ulën që të dy:Anastasa e Peti.Në këtë kohë,Peti ndezi cigaren.

    Ra një heshtje.Dhe, pas pak minuta, nga salla e reaminacionit doli një nga doktorët.Pastaj pyeti: -Ka ndonjë të afërm të vajzës me emrin Theofasa?

-Po.Nga turma erdhën dy zëra të mekur.

-Ejani me mua në dhomën e pritjes! U ulën. I pari foli doktori.

-Qetësouni!.Vajza është mirë.I tha këto fjalë për t’u ngrohur zemërat e prindrëve të asaj vajze.Dhe shtoi: – Ka të domasdoshme për ndërhyrje kirurgjikale! Njëra veshkë nuk i fuksionon.Siiii….!

-Po,- tha doktori i vendosur.

-Sa më shpejt doktor, – folën në një kohë Anastasa e Peti.

Si bënë analizat,veshka e Petit i përkiste grupit të gjakut të vajzës.U bë gati salla e operacionit..Nuk ishte e nevojshme, që operacioni të bëhej në Turqi apo në Itali.Në sallën e operacionit u fut edhe Peti.Doktorët filluan nga puna.Mbi pesë orë punë.Pritje e ankth.Më s’fundi,operacioni u krye me sukses.Lot gëzimi u derdhën sërisht!.Salloni i pritjes së heshtur, mori trajta e ngjyrim gëzimi.Transplantin e veshkës e bënë doktorët e Tiranës!.

    Nuk kaloi shumë kohë, e Theofasa filloi punë përsëri në agjensinë e udhëtarëve.Ajo, hipur mbi biçikletë, kaloi  para zyrës së inxhinier Markos.E përshëndeti.Edhe ai, bëri të njëjtën gjë.Por, me një dallim: E përshëndeti duke i buzëqeshur.Kur u sëmur Theofasa te vendi i punës,ajo ra pa ndjenja.I pari që i erdhi në nduhmë, ishte inxhinier Marko.

   Ajo, ende nuk dinte se gjë për këtë ndihmesë për jetë a vdekje!.Edhe prindërit e saj nuk dinin se kë të falnderonin më parë.Brenda shpirtit të Marko Doveskit,ashtu ngadalë, ajo vajzë kishte hyrë në çdo qelizë të trupit të tij.

Herë pas here, prindërit e Theofasës ndiqnin me kujdes shëndetin e saj.Atë vajzë kishin dhuratë nga martesa .Ishin të vrarë në shpirt nga sëmundja e pa pritur e vajzës.Tani mendonin edhe më shumë se, kush do të ishte ai djalë, që do kërkonte dorën e vajzës për martesë?!…

Më shumë e ndjente Peti.

-Mos u mërzit, – i tha një ditë Anastasa.Fatin e vajzës sonë se ka marrë kush!.Ndoshta, fati ka trokitur në derë, e ne nuk e dimë!….Këto fjalë i tha për t’i dhënë forcë shpirtërore Petit.         Të njëjtën dhimbje kishte edhe ajo.Por, për t’u shmangur të shoqit, doli në ballkon.Ishte pranverë.Gjelbërimi e lulet e majit kishin veshur ngado pejsazhin e natyrës.Edhe ishulli i karafilave, atje në mes të detit, ishte zbukuruar më shumë.Ai duket si sixhadet e Krujës ,apo si qylymat e Kavajës.

    Natën, dritat vezullonin edhe më shumë kur takonin me dallgët e detit.Sa herë që kalonin prindërit e Theofasës para zyrës së inxhinier Markos, në mënyrë të vrullshme e përshëndesnin atë.Ata diçka ndjenin.Të elektrizuar në botën e tyre të brendshme; të dy palët, s’po shpegonin dot afrinitetin e tyre.Kjo ishte magjia e gravitetit të ndjenjave.

   Marko Doveski vendosi për t’i ftuar për kafe në ishullin e karafilave. Mori guxim, dhe atë ditë të bukur fund maji; që të tre: Peti,Anastasa e Theofasa, pranuan ftesën.

Ishte ditë e dielë.Në orën 10-të, prenë biletat.Hipën në tregetin”Lavikinga”.Pas një gjysëm ore arritën në ishull.Aty ishte ulur mrekullia vetë!.

-Ja, këtu pimë kafe ,- foli i pari Marko.

-Po,po – thyenë heshtjen duke folur me një gojë miqtë e ftuar.

   Hynë në lokal.Dhanë porosinë.

-Si e doni kafen? – pyeti kamarieri.

-Të ëmbël,- thanë me një zë të gjithë klientët e sa po ulur në tavolinë.Aroma e luleve të kundërmonte kudo në atë ishull!.Marko u largu .Doli i vetëm në lulishten e karafilave, aty në oborrin e lokalit.Këputi dy gonxhe karafili.Ktheu kokën e vështroi nga miqtë e ftuar.Ata nuk e panë, se ai këputi gonxhe karafili! Ishte momenti kur kamarieri solli në tavolinë kafet.

   Hyri në lokal. U ul me miqtë.

-E po, gëzuar e shëndet familjarisht,- uroj Marko.

-Respektet tona, – i thanë ata!.

Nga xhepi nxori dy gonxhe karafili.Tani është momenti, tha  me vete Marko!

Të parin ia dha Theofasës.Të dytën prindrëve të saj.Aroma e gonxheve të karafilave u tretën në ëmbëlsinë e asaj kafe!

   Lulet e shpirtit çelën të gëzuara në atë ditë maji.Buzëqeshën.Brenda gonxheve të karafilit u shkri dashuria e dlirë.Aroma i dha jetë asaj.

Paskan të drejtë, – tha Peti që njerëzit i thënkan ishulli i magjive…..!

Migjeni dhe Dr.Lazer Radi

Nga Keze Kozeta Zylo

 kozeta-zylo.jpg

 

(Meditime rreth librit “Një verë me Migjenin” me autor Dr.Lazër Radin.

 

Autori i librit është ndër të rrallët që e ka takuar Migjenin  dhe po ashtu është i pari që njoftoi në shtypin shqiptar për vdekjen e Poetit, i lajmëruar nga motra e tij, dhe mbetet ndër të parët miq të tij që shkroi nji esse mbi jetën dhe veprën e Poetit, pak ditë mbas vdekjes së tij…    )

 drlazer-radi-dhe-migjeni.jpg

Vepra e tij le të jetë monumenti i tij dhe mirënjohja e Kombit kundrejt Poetit që vdiq në të 27-tën pranverë do të shkruante Dr.Lazer Radi në gazetën “Drita”, më 9 shtator, 1938

 drlazer-radi-kur-mbaroi-studimet-ne-rome.jpg

Sa pak e dinë që me Migjenin, me këtë emër të madh, Dr.Lazer Radi ka jetuar një verë së bashku në Pukë.

E lexoj dhe e rilexoj librin me kujtime dhe shënime të autorit Radi rreth Migjenit dhe mornica drithërimi më kalojnë në trup për mohimin dhe dhunën që është ushtruar karshi figurës së shquar poliederike të Kombit Dr.Lazër Radit.  Libri u botua siç thotë dhe i biri i profesor Lazërit, poeti i talentuar Jozefi, ndërkohë që autori po shkonte drejt pleqërisë së thellë, i lodhur, i dërmuar, i sëmurë… Nga lartësitë e 83 viteve…I ndëshkuar me të gjitha mjetet e dhunës, i lënë në heshtje, i pavlerësuar as në kufijtë e mirënjohjes, i burgosur dhe internuar për mbi 50 vite, autori solli pranë nesh librin me kujtime për Migjenin, një ndër librat e rralla me vlera të padiskutueshme për artin dhe historinë.

            Fati e deshi që ai të takohej me të në verën e vitit 1936 , në qytezën malore të Pukës, pikërisht në atë vit më kulmor të krijimtarisë së tij. 

Lazër Radi shkonte shpesh në orët e mësimit, diskutonte me të me orë të tëra, edhe pse Migjeni ishte një natyrë e tërhequr, qëndronte larg stuhive të fjalëve të rëndomta, ngase ai ishte me një kulturë të jashtëzakonshme në krahasim me moshatarët e tij. 

Edhe pse e quante vetminë të shenjtë,

 “sancta solitudo”, ai ishte shumë i shoqërueshëm dhe tejet njerëzor.

            Dhe duke vazhduar leximin më tej të autorit Radi, dhimbja bëhet dhe më e thellë, plaga lë vraga, por unë do të vazhdojë komentin tim ashtu siç e kam ndjerë këtë libër me kujtime, ngase dhimbja thotë shkrimtari nuk mund të riparojë asgjë, aq më pak kohën, që mbetet e pamëshirshme për të gjithë, për rrjedhojë pak më shume për Dr.Radin!…

Dr.Lazer Radi nuk jetoi vetëm një verë me Migjenin, por ai i vazhdoi dhe më vonë letërkëmbimet me të, ashtu siç bëjnë njerëzit me botë të pasur dhe zemër të madhe, krejt e kundërta ndodh me vdekëtarët…

Por këtë korrespodencë e dogjën raprezaljet, arrestimet e sigurimit ngase vëllai i prof.Radit, Baltoja ishte terrorizuar pas bombës së hedhur në ambasadën sovjetike, ndërkohë shkrimtari ishte në burg. 

A mund të ketë lexues njeri që të mos tronditet nga këto ngjarje drithëruese, dhe bashkë me kujtimet që sjell autori shpresoj që të tronditet nga themelet jo vetëm historia, por dhe historia e artit dhe e letërsisë për shtrembërimet, mohimet që kanë sjellë ndër ne lexuesit…

Autori shpesh pohon se i ngazëllehej shpirti dhe kënaqej si fëmijë kur dëgjonte vetë nga goja e Migjenit vargjet që ai krijonte.  I gjithë libri të përpin të tërën dhe të magjeps nga mënyra se se i ka përshkruar kujtimet me Migjenin.  Të mbeten në mendje bashkëbisedimet e ngrohta, diskutimet intelektuale, si dhe arti në vargje:

Krahët e zezë të një nate pafund/ e varrosën lagjen pranë/ dritë, jetë, gjallëri-askund/ vetëm erresirë e skam…”

Në punën e tij Migjeni do të shkruajë Dr.Radi përpiqej t’ju shmangej sa më shumë artificializmave dhe për këtë një ditë i kishte thënë:

Në poezinë “Parthënia e Parathanieve” vargun e fundit e kam pasë:  “ Alo perëndi ku je?!”  Kjo “alo” m’u duk si tepër moderne dhe artificiale dhe sikur nuk i kish hije një poezie shqiptare, e lashë ashtu thjesht: “Perëndi, ku je?”

            Është e pamundur që vetëm me një shkrim të përmbledhësh kujtimet dhe mbresat e Prof.Radit me Migjenin, por unë shpresoj që një ditë mendjet e kthjellta intelektuale t’i rikthehen veprës së Migjenit dhe t’ju sjellin lexuesve të vërtetën historike, pa pasione dhe egoizma të shpifura. 

Kur lexon në këtë liber pjesën “Migjeni dhe Naimi” si lexuese ndjen dashurinë dhe largpamësinë e dy shkrimtarëve intelektualë që dhe pse shumë të rinj në moshe, iu digjej shpirti për Kombin dhe kulturën.  Kështu ata më duken si dy rilindas, që kur gjenin kohë uleshin nën hijen e qershizave në Pukë dhe lexonin poezi nga Naimi si:

Dimër i madh me dëborë/ me të ftohtë e me ngricë/ e me gjithë ligësitë/ të la të mjerë e të gjorë/…

Në recitim e sipër Migjeni i thotë:  A e sheh Lazër se sa modern është Naimi, i drejtohet një luleje “Manushaqes” që simbolikisht asht Shqipnia. 

Pa shiko lulet e tjera/ q’u çelë e u lulëzuan/ shih, pa shih ç’u zbukuruan, i ngjalli përsëri vera/…”

Migjeni adhuronte simbolikën naimiane, delikatesën e luleve dhe mendimet e rilindasve që mbeteshin aktuale.

Me ndjesi të rralla dhe me një vlerësim maksimal autori flet dhe për ditët e fundit me Migjenin dhe njëkohësisht ndryshimin që kishte ndjerë pas takimit me të.  Gjatë ditëve të tij në Shkodër autori përpiqej të gjente shitësen e qymyrit, lypësin në skaj të rrugës që shtrinte dorën për lëmoshë, Lulin e Vocërr mes fëmijësh, pothuajse i gjithë qyteti i dukej tashmë një libër i hapur i Migjenit.

            Në pjesen e dytë shkrimtari Radi flet dhe për Migjenin jashtë kujtimeve të tij.

Shume impresionuese është në këto shënime eshte dhe profecia e Koliqit për Migjenin i cili kishte botuar në atë kohë në revistën “ILLYRIA” poezinë Shpirtnet shtegtarë” . 

Koliqi në Autodafen “Gjurmët e stinëve” thotë se Migjenin qysh fëmi Zanat tue e puthë i vunë zhigen e vet në ballë.

Migjeni vazhdimisht i dërgonte “Illyrisë” poezi të ndryshme kështu një ditë vazhdon autori do t’i dërgonte “Të lindet njeriu”.  Menjëherë sa i ra në dorë Karl Gurakuqit, thirri në redaksi Ernest Koliqin, Branko Merxhanin dhe Ismet Toton dhe ua lexoi poezinë. 

Ata duke e lexuar në heshtje i vunë kurorën e dafinës në krye, kurorë që do t’i qendrojë përjetësisht në olimpin e letrave shqipe.

Ndërsa në këtë libër të autorit Lazër Radi, ndjeva dhe preka dashurinë njerëzore, atë dashuri të rrallë që është pjesë organike vetëm e kësaj race shkrimtarësh.   

            Në 100 vjetorin e lindjes së shkrimtarit të madh  shpresoj që libri i rrallë “Nje verë me Migjenin”me të vërteta të padiskutueshme nga Dr.Radi të kthjellojë mendjet e mbrapshta dhe t’ju heqë syzet miopëve te kulturës, duke e rivlerësuar dhe duke e vendosur atje ku e kanë vendin figurat e ndritura të Kombit.   

           

12 tetor, 2011

Manhattan, New York