Home » Blogroll » Të marrësh parasysh këto dy interpretime supozon të ndryshosh, diferencosh, personalizosh.

Të marrësh parasysh këto dy interpretime supozon të ndryshosh, diferencosh, personalizosh.

PEDAGOGJIA E DIFERENCUAR

 eroll.jpg

Eroll Velija

 

Pedagogjia e diferencuar niset nga konstatimi se në një klasë mësuesi duhet të mësoje nxënës të cilët kanë kapacitete dhe mënyra të mësuari të ndryshme. Ajo tenton ti jap një përgjigje këtij heterogjeniteti të klasave me anë të praktikave të cilat i përshtasin çdo nxënësi programet e studimit, mësimdhënien dhe mjedisin shkollor.Shpesh,mësuesi nuk do të jetë më qendra e klasës, por do ta vendos fëmijën ose aktivitetin si interesin qendror. Për më tepër, kjo pedagogji ka për qëllim zhvillimin personal të fëmijës.

 

 

 

HISTORIKU

 

 

 

Një nga eksperiencat e para të pedagogjisë së diferencuar është ajo e Planit Dalton e krijuar rreth vitit 1910 nga Helen Parkhurst. Kjo pedagoge amerikane (3 janar 1887-1 qershor 1973) që jepte mësim në një klasë me 40 nxënës të moshave 8-12 vjeç, zbatoi një sistem me fisha individuale të cilat i lejonin secilit nxënës të punonte me një plan pune individual.

 

Kjo metodë do të mbërrinte në Europë me anë të botimeve të lëvizjes së quajtur  edukimi i ri.

 

Pedagogjia e Freinet merr parasysh ritmet individuale te të mësuarit. Për këtë qëllim, fëmija përdorë mjete specifike siç janë fishat vetëkorrigjuese. Ai gjithashtu mund të arrijë në të mësuarin e tij nëpërmjet projekteve personale ose kolektive.

 

Në Francë, deri në vitet 70, trajtimi i ndryshimeve midis nxënësve bëhej me anë të veçimit në klasa të ndryshme. Në vitet 1975, me zhvillimin ekonomik e social lindi nevoja e demokratizimit të shkollës, lindi ideja e shkollës unike, e njëjta shkollë për të gjithë. Trajtimi i ndryshimeve duhet të bëhet brenda klasës, nuk duhet të trajtohet secili në të njejtën mënyrë, por në funksion të ndryshimeve të tij. Trajtimi institucional u zëvendësua me trajtimin pedagogjik. Diferencimi pedagogjik mund të përcaktohet si një përpjekje, një vullnet, si strategji dhe jo si një metodë e re.Ai supozon punë në grupe dhe ndihmë individuale. Foljet që mund të përdoren janë diferencoj, përshtas, negocioj. 

 

Disa përkufizime të diferencimit pedagogjik është një “demarsh i cili kërkon të zbatojë një bashkësi  mjetesh, procedurash mësimdhënie e mësimnxënie të ndryshme/të diferencuara, me qëllim që tu lejojë nxënësve me moshë, aftësi, sjellje, dije  heterogjene, por të rigrupuar në të njëjtin vend (klasë), të arrijnë me anë të rrugëve të ndryshme objektiva të përbashkëta ose pjesërisht të përbashkëta” (Henry Raymond, 1987, Fletoret pedagogjike “Të diferencosh pedagogjinë”, f.47).

 

“Të diferencosh, do të thotë të kesh shqetësimin e personit pa hequr dorë nga ai i kolektivit…të jesh në kërkim të një mediacioni gjithnjë e më efikas midis nxënësit dhe dijes… Për këtë arsye, nuk duhet folur për “pedagogji të diferencuar” si një sistem i ri pedagogjik, por si një dinamik për të nxitur çdo akt pedagogjik…një moment i nevojshëm në çdo mësimdhënie…aty ku futet personi  në sistem.” (Meirieu, 1987, Fletoret pedagogjike “Të diferencosh pedagogjinë”)

 

Sipas  Philipe Perrenoud (1997), të diferencosh do te thotë  “të organizosh ndërveprimet dhe aktivitetet e mësimdhënies në mënyrë të tillë që çdo nxënës të gjendet, sa më shpesh që të jetë e mundur, në situata mësimnxënie të pasura për te.”(f.9-10).

 

2.Sipas këtyre përkufizimeve, diferencimi pedagogjik  nuk është një teknike për tu zbatuar, as një metodë dhe as një reçetë. Për mësuesin, diferencimi pedagogjik është për më tepër një mënyrë e të menduarit, e cila e shpie në konceptimet e tij të mësimdhënies dhe të mësimnxënies, në qëndrimin e tij përpara heterogjenitetit si dhe në aftësine e tij për të mobilizuar të gjitha burimet që ka në dispozicion për të favorizuar përfitimin apo zhvillimin e kompetencave tek nxënësit. Në fakt,diferencimi është në të kundërt të standartizimit dhe teorive pedagogjike unike të zbatuara në të njëjtën mënyrë dhe në të njëjtin moment për të gjithë.

 

Këto përkufizime na shpien gjithashtu të priremi nga qëllimi i kësaj përpjekje.Përdisa, bëhet fjalë për « luftë kundër dështimit shkollor » (Przesmycki, 1991, f.13), ndërsa për të tjerë « është më shumë se sa të luftosh kundër dështimit shkollor, është parasegjithash, ta shoqërosh çdo nxënës të shkojë sa më larg që të jetë e mundur, në maksimumin e potencialeve të tij. » (Tardif et Van Neste, 2001,f.1)

 

 

 

PËRSE TË DIFERENCOSH ?

 

 

 

Diferencimi pedagogjik synon ta bëjë të mësuarin dhe suksesin (kalimin e klasës) të kapshëm për të gjithë dhe kjo me veprimet më efikase të mundëshme. Kur flasim për një sukses sipas masës së secilit, flasim për sfidë dhe faktin që nocioni i suksesit i përket « të gjithë nxënësve, si atyre që janë shumë të talentuar dhe atyre që hasin vështirësi të vogla apo të mëdha » (MEQ 2003). Një mësimdhënie e standartizuar zbatohet vetëm për një nxënës standart. Jo vetëm që nxënësit paraqesin ndryshime në shumë drejtime, por këto ndryshime janë mjaft domethënëse për të justifikuar teori të diferencuara duke marrë parasysh faktorë motivues të rëndësishëm.

 

Ndryshimet midis nxënësve të të njejtit grup, në cilindo plan qofshin, në planin konjitiv, social, kulturor apo afektiv, nuk janë asgjë përsëri. Për më tepër, integrimi i nxënësve në vështirësi në klasë të zakonshme shton  një element suplementar në heterogjenitetin e grupit. Fryma e diferencimit pedagogjik është thellësisht e orientuar drejt të mësuarit dhe suksesit të nxënësit. Diversiteti i nxënësve që gjenden nëpër klasa e bën më të ngutshëm nevojën për të diferencuar. Ky diversitet në gjirin e grupit mund të marri shumë forma dhe të ketë origjinë të ndryshme. Më poshtë po japim disa shembuj :

 

Ndryshimet me origjinë individuale, sociale dhe konjitive :

 

- 8 format e inteligjencës (inteligjenca e shumfishtë) së  Howard

 

Gardner (logjiko-matematike, gjuhësore, muzikore, hapsinore, kinestezike, ndërpersonale, personale dhe natyraliste) ;

 

- Stadet e zhvillimit intelektual të  Piaget (sensorimotor, paraoperacional, operacional konkret, operacional formal) ;

 

- 4 stilet e Kolb (divergjent, konvergjent, asimilues dhe akomodues)

 

- 16 tipet e Briggs Myers (duke u nisur nga preferencat intelektuale për të trajtuar informacionin) ;

 

- Auditivet, vizualet dhe kinestezikët ;

 

- Përkatësia sociokulturore ;

 

- Mosha ;

 

- Përgatitja (bagazhi i dijeve me të cilin nxënësi arrin) ;

 

- Motivimi për të mësuar;

 

- Ritmi i të mësuarit;

 

- Nxënësit me aftësi të kufizuar ose me vështirësi në të nxënë.

 

 

 

3.Diferencimi pedagogjik synon, pra, të merren parasysh ndryshimet individuale tek nxënësit, qofshin këto me origjinë  konjitive, afektive apo shoqërore, për ti lejuar të shkojë sa më larg të jetë e mundur në përvetësimin e dijeve dhe në zhvillimin e kompetencave të tij. Mund të ketë “me të vërtetë të mësuar, vetëm nëse, të mësuarit është i kapshëm për nxënësin, nëse nxënësi është i motivuar të mësojë dhe nëse nxënësi është efikas në përvetësimin e të mësuarit të tij.” (Caron,2003,f.103).

 

 

 

1. TETË FORMAT E INTELIGJENCËS MULTIPLE TË GARDNER

 

 

 

Pedagogjia e projektit lejon të mbahen parasysh inteligjencat e shumfishta (multiple) (Gardner). është vlerësimi i të gjitha këtyre mënyrave për të mësuar që favorizon suksesin e një projekti dhe angazhimin e nxënësit në të mësuarit e tij. Në fakt, që të gjithë kanë një repertoar kompetencash për të zgjidhur tipe të ndryshme problemesh.

 

Po japim një kujtesë të shkurtër të tipeve të ndryshme të inteligjencës (Armstrong, 1999, f 2-3) :

 

• Gjuhësore: aftësia për të përdorur fjalët me gojë ose me shkrim (sintaksa, fonetika, semantika, pragmatika) 

 

• Logjiko-matematik: aftësia për të përdorur numrat,për të arsyetuar(logjika,klasifikimi,përgjithësimi,analizae hipotezave…) 

 

• Hapsinore: aftësia për të perceptuar mjedisin hapsinor (përfytyrime, modifikimi i hapësirës…) 

 

• Kinestezike : aftësia për të përdorur trupin e vet (koordinimi, ekuilibri, forca, ndjeshmëria taktile…)  

 

• Muzikore : aftësia për të perceptuar, diskriminuar, shprehur muzikë (ndjeshmëri ndaj ritmit, tonet…) 

 

• Ndërpersonale : aftësia për të perceptuar ndjenjat, qëllimin… e të tjerëve . 

 

• Personale : ndërgjegjësimi i vetes… 

 

• Natyraliste : personat që kanë këtë inteligjencë janë të aftë të klasifikojnë,të njohin dhe të përdorin njohuritë e tyre mbi mjedisin natyral, kafshët, bimësinë ose mineralet. Ata janë të shkathët të njohin gjurmët e kafshëve, modele jetese në natyrë, të gjejnë mjete për mbijetesë; ata njohin kafshët dhe bimët që duhet të shmangin, speciet që u lejojnë të ushqehen. Është inteligjenca e gjuetarit në pyll, biologut, botanistit, ekologjistit, etj. Këtyre personave u pëlqen të mbajnë një bllok shënimesh për observim, u pëlqen të kujdesen për kafshët, të kultivojnë një kopësht dhe janë për ndërtimin e parqeve në qytet; ata janë fanatikë të ruajtjes së mjedisit.

 

Në rast dëmtimesh cerebrale, disa inteligjenca mund të jenë shumë të prekura, ndërsa të tjerat jo. Për më tepër, disa persona zotërojnë inteligjenca të veçanta në disa fusha (muzike) ndërkohë që fusha të tjera mund të jenë shumë të dëmtuara (ndërpersonale)… Inteligjencat nuk janë të lidhura në mënyrë të veçantë me shqisat: i verbëri ka një inteligjencë hapsinore, shurdhi mund të ketë një inteligjencë muzikore.

 

Çdo aktivitet i lidhur me një inteligjencë zhvillohet sipas rrugës së vet. Kështu, sipas Gardner, egzistojnë 7 sisteme cerebrale relativisht autonome, gjë e cila është më e ndërlikuar se dallimi i thjeshtë truri i majtë/i djathtë. Për autorin, shumica e individëve mund të zhvillojnë të gjitha inteligjencat e tyre në nivele kompetencash relativisht të larta, por kjo varet nga kapitali biologjik i individit (dëmtime…), nga historia e tij personale (duke zgjuar ose frenuar disa inteligjenca), nga mjedisi i tij. Megjithatë, autorë të tjerë përcaktojnë akoma tipe të tjera inteligjencash dhe kjo listë mbetet relativisht e paqartë.

 

4. Kriteret e përkufizimit të një tipi inteligjence janë relativisht të paqarta. Më në fund, shumë modele duhet të përdoren për të kuptuar inteligjencat e ndryshme : Piaget për inteligjencën logjike-matematike, Vigotsky për inteligjencën gjuhësore…

 

Është interesante tu paraqitesh fëmijëve këto inteligjenca të ndryshme me qëllim që të perceptojnë se kanë të gjithë potenciale, aftësi. (Armstrong, 1999, p.39) :

 

Mësuesi që merr parasysh inteligjencat e shumfishta organizon programet e të mësuarit duke i paraqitur detyrat të paktën në shtatë mënyra të ndryshme, me qëllim që të stimulojë tipet e ndryshme të inteligjencës. Po japim disa pista për të strukturuar punën e mësuesit (Armstrong, 1999, f.58-60) : të përcaktohet një objektiv (ose një temë) ;të egzaminohen mundësitë e ndryshme të prezantimit (si të përdoren tekstet;si të manipulohen numrat ; si të fusim në lojë trupin; si të përdoren ndihmesat vizuale;si të përdorim trupin, ritmin;si të shkëmbejmë, bashkëpunojmë ; si të evokojmë ndjenjat ose kujtimet ), në funksion të inteligjencave; të bëhet një « brainstorming», ose një listë e teorive të ndryshme të mundëshme sipas inteligjencave; të seleksionohen aktivitetet e përshtatshme ; të hartohet një plan sekuencial; të zbatohet në praktikë. Strategji të ndryshme mund të zbatohen nga mësuesi (Armstrong, 1999) :

 

-Për inteligjencën gjuhësore:të zhvillohen tregimet, « brainstorming », inçizimet, mbajtja e një ditari, botime….

 

- Për inteligjencën logjike-matematike : numërim dhe llogaritje, klasifikim, kategorizim, zhvillim i kritikës, heuristik (probleme logjike), kërkimi i ideve shkencore.

 

- Për inteligjencën hapsinore : vizualizimi, puna me ngjyrat, përdorimi i metaforave të figurshme, përdorimi i skicave dhe i simboleve. 

 

- Për inteligjencën kinestezike: të shprehurit trupor, teatër, manipulim,  « harta trupore » (të kujtohesh me anë të trupit: përdorimi i gishtave për të numëruar…)

 

- Për inteligjencën muzikore: ritmet, këngët, melodi, rap, diskografi, muzike « ndihmë-memorie» (muzikë ambienti)…

 

   I shkathët me fjalët

 

   I shkathët me logjikën

 

  I shkathët me veten

 

  I shkathët me trupin e tij

 

  I shkathët me të tjerët           

 

  I shkathët në muzikë                                                                   I                                       Ishkathët me figurat

 

 

 

 5- Për inteligjencën ndërpersonale : shkëmbime të ndërsjellta, grup bashkëpunues, «skulpture humane» (të përfytyrosh situatën: për shembull, sistemin shkollor), lojra bashkëpunuese, simulime. 

 

-Per inteligjencën personale:minuta reflektimi, lidhje personale, rast për të zgjedhur, emocione, përgjegjësi në vëndosjen e objektivave ( nga fëmijët vetë) 

 

Mësimdhënia me anë të atelieve (të lidhura me inteligjencat e ndryshme) mund të duket veçanërisht interesante dhe frytdhënëse për fëmijët.

 

Ngandonjëherë,fëmijët kanë mundësinë të mësojnë “një sistem simbolik të rishkëmbimit të lidhur me një nga inteligjencat e paprekura. Shembujt më të mirë janë shkrimi braj (për fëmijët qe nuk shikojnë) dhe gjuha e shenjave ( për fëmijët që nuk dëgjojnë). Në secilin nga këta raste, sistemi simbolik linguistik (gjuha e shkruar ose e folur) është i lidhur me sistemet simbolike kinestezike/hapsinore» që nevojit qoftë një ndjeshmëri taktile (braj), qoftë një të shprehur të mirë fizik (gjuha e shenjave).

 

Gjithashtu këto mbështetje të përdorura nga fëmijë të tjerë (disleksik…) mund të jenë shume fitimprurëse.

 

(Armstrong, 1999, f. 139-140). Ngandonjëherë, strategia e përforcimit mund të jetë terapisti (për ata që kanë vështirësi të inteligjencës personale), një udhërëfyes (vështirësi në perceptim)…Gjithmonë bëhet fjalë për të «përkthyer informacionin, i cili është në një sistem simbolik që nxënësi nuk mund ta mësojë ose kuptojë, drejt sistemit simbolik të një inteligjence të zhvilluar të nxënësit »

 

(Armstrong, 1999, f. 140). Mësuesi duhet të përcaktojë forcat dhe stilin e të mësuarit të preferuara nga nxënësi. Nuk bëhet fjalë të bazosh mësimdhënien mbi vështirësitë e nxënësit (të plotësosh defiçitet), por tu japësh drejtim tjetër vështirësive duke u bazuar në kompetencat (për rrjedhojë, përmirësimin e vlerësimit të vetvetes).

 

2. Katër stilet e të mësuarit të David KOLB

 

Në vitin 1984,  David KOLB boton “Experiential Learning“. Në këtë vepër ai ekspozon kryesisht parimin se një person mëson me anë të  zbulimit  dhe eksperimentimit. Kolb ka studiuar të mësuarin dhe ka vënë re se çdo person i cili ndodhet në situatë të mësuari kalon një cikël prej  katër fazash. Stilet e të mësuarit mund të perceptohen si dy fenomene progresive që kalojnë nga konkretja në abstraktë dhe nga aktivja në reflektive. Pra, gjejmë fenomenin progresiv të trajtimit të informacionit dhe atë të perceptimit të informacionit.

 

 

 

CIKLI I FAZAVE TË TË MËSUARIT

 

 

 

• Eksperimentim konkret i një veprimi/ideje

 

• Observim në mënyrë reflektive dhe të vëmendëshme

 

• Konceptualizim abstrakt dhe teorik

 

•Vënia në zbatim e idesë/veprimit në funksion të eksperimentit fillestar Kolb i ka dhënë një emër tipeve të ndryshme të nxënësit në funksion të ciklit të të mësuarit që nxënësi preferon.

 

• Divergjenti (imagjinuesi, observuesi): preferon fazat e eksperimentimit konkret dhe të reflektimit mbi këtë eksperiment (kapacitetet e tij të mësuarit vëndosen midis poleve te eksperimentimit konkret dhe observimit reflektiv).

 

Burimi i tij kryesor është intuita dhe imagjinata. Divergjenti interesohet për njerëzit dhe emocionet. Ai ka sensin e observimit,  është i shkathët të  perceptojë një objekt ose një problem në këndvështrime të ndryshme; vlerëson aktivitetet novatore,ka një imagjinatë të pasur dhe interesa të ndryshme;interesohet për personat dhe situatat sociale, ka nevojë të ndërveprojë me të tjerët dhe i kushton rëndësi ndjenjave.

 

 

 

6. JA TIPET E AKTIVITETIT QË I INTERESOJNË:

 

 

 

- të mësojë me anë të eksperiencave të reja: lojë me role, lojra,etj

 

- të shkëmbejë dhe të diskutoje me shokët

 

- të ndjeke kurse të veçanta

 

- të observoje, sintetizoje dhe të nxjerrë konkluzione

 

• Asimiluesi (analitiku, konceptualizuesi): preferon fazat e reflektimit mbi një eksperiment dhe të konceptimit abstrakt dhe teorik  të një eksperimenti (kapacitetet e tij të mësuarit vëndosen midis poleve të observimit refleksiv dhe të konceptualizimit abstrakt). Asimiluesi pëlqen të krijoje modele teorike dhe interesohet më pak se të tjerët për njerëzit dhe zbatimet praktike të njohurive, interesohet më shumë për  konceptet. Ai riorganizon logjikisht informacione,preferon më mirë të xhongloje me idetë dhe teorite sesa me zbatimin e tyre në praktikë.

 

 

 

Tipet e aktiviteteve që i interesojnë:

 

 

 

- kurset teorike

 

- leximi me temë nga teori të ndryshme

 

• Konvergjenti (praktiko, eksperimentuesi): preferon fazat e konceptualizimit abstrakt dhe teorik të eksperimentimit dhe të zbatimit praktik të idesë/veprimit (kapacitetet e tij të mësuarit vëndosen midis poleve të konceptualizimit abstrakt dhe eksperimentimit aktiv). Në kundërshtim me imagjinuesin, preferon të punoje vetëm. Konvergjentit i pëlqen të jetë praktik dhe ka tendencë të jetë pak i ndjeshëm (që preket).Është i shkathët të zbatojë në praktikë ide dhe teori, të zgjidhe probleme dhe te marrë vendime. Për më tepër, preferon të kompozoje më mirë me sende se sa me njerëz. Preferon të zgjidhë probleme, zgjidhja e të cilave është unike. Ka lehtësira në detyrat teknike dhe në marrjen e vendimeve.

 

Tipet e aktiviteteve që i interesojnë:

 

- koha e studimit jo e drejtuar

 

- studimet e rastit

 

- projektet dhe aktivitetet individuale të vetëmenaxhuara

 

• Akomoduesi (dinamiku, manipuluesi):preferon fazat e eksperimentimit konkret dhe të zbatimit praktik të idesë/veprimit të bazuar mbi këtë eksperimentim (kapacitetet e tij të mësuarit vëndosen midis poleve të eksperimentimit konkret dhe eksperimentimit aktiv). Akomoduesi përshtatet me lehtësi në eksperimentet e reja dhe ka tendencë të gjejë zgjidhje. Ai mëson me anë të  manipulimit duke kryer detyrat. I pëlqen të jetë i implikuar në planifikimin dhe  realizimin e aktivitetit, funksionon më mirë me anë të prove/gabim sesa me anë të logjikës; ka tendencë më shumë tu besojë mendimeve të tjerëve sesa analizës së vet, pranon me lehtësi të marrë rreziqe.

 

Tipet e aktiviteteve që i interesojnë:

 

- lojra dhe lojra me role

 

- pjesmarrje në aktivitete dhe e ushtrime në grupe të vogla

 

- shkëmbime komentesh 3. 16 tipet e Briggs Myers

 

7.Teoria e  tipave psikologjik ka filluar në vitet 1910 nga Karl Gustav JUNG (1875-1961), psikiatër zviceran, dishepull i Frojdit. Ai e ka formalizuar këtë teori në librin e tij “Tipat psikologjike” në vitin 1921. Punimet e tij kanë vazhduar në SHBA për 40 vjet nga Isabel Briggs Myers (1897-1979) dhe nëna e saj Katherine Cook Briggs.

 

Ato  e kanë finalizuar me Myers Briggs Type Indicator (MBTI). Është indikatori më i përdorur në botë. Ai “ju ndihmon për të përmirësuar marrëdhëniet tuaja personale dhe profesionale, rrit produktivitetin tuaj dhe ju lejon të identifikoni preferencat tuaja në drejtim të lidershipit dhe komunikimit”MBTI është në origjinë të zbulimit të tipave psikolojike. Nga observimet ka arritur në konkluzionin se mendja njerëzore zotëron katër funksione psikologjike bazë:

 

• Dy funksione  iracionale të Perceptimit P,  duke i lejuar të marrë informacionin me dy mënyra të kundërta:  iNtuita N ose  Sensacioni S(ndjesia);

 

• Dy funksione racionale të Gjykimit (fr. Jugement J), duke i lejuar të trajtoj këtë informacion për të arritur në konkluzione: Të menduarit (angl. Thinking T) ose Ndjeshmëria (angl. Feeling F).

 

Ka observuar gjithashtu se individët kanë tendencë të gjejnë energjinë e tyre dhe të jenë dinamike:

 

• ose nga mjedisi i jashtëm, aktivitetet dhe eksperiencat: qëndrim Extraversion E;

 

• ose nga  universi i brendshëm i mendimeve, kujtimeve dhe emocioneve: qëndrim Introversion I.

 

Indikatori MBTI identifikon 16 tipe personaliteti duke u nisur nga dy preferencat e mundshme mbi secilën nga katër dimensionet e mësiperme.

 

Bëhet fjalë për preferenca individuale, ashtu si ne kemi preferencë për përdorimin e njërës nga dy duart tona. Kjo do të thotë që:

 

• Ne disponojmë një bashkësi mundësish, por përbërja  jonë, edukimi ynë, na tërheqin të privilegjojmë (preferojmë) disa prej tyre në lidhje me të tjerat.

 

Ne do ti përdorim më shpesh, më natyrshëm; theksojmë se të preferosh nuk do të thotë të përjashtosh dhe na ndodh që të përdorim një preferencë të kundërt, por me më shumë vështirësi;

 

• Këto zakone nguliten aq shumë sa na duket e  pakuptueshme që te tjerët veprojnë në mënyrë të ndryshme;

 

Eksperimentimi konkret (implikimi)

 

Observim reflektiv (analiza)

 

Konceptualizimi abstrakt (sinteza)

 

Eksperimentimi aktiv (zbatimi)

 

Imagjinuesi

 

Analitiku

 

Praktiku

 

Dinamiku

 

8• tentativa është pra e madhe për një grup që dëshiron të korrigjoje individët duke mos ndarë preferencat mazhoritare;

 

• megjithatë, është pikërisht në këto preferenca të papërdorura që qëndron potenciali ynë më imadh i energjisë dhe i zhvillimit

 

Preferencat janë si më poshtë:

 

• Orientimi i energjisë: Extraversion E/ Introversion I

 

• Marrja e informacionit: Sensacion S / iNtuite N

 

• Marrja e vendimit: Të menduarit T (Thinking) / Ndjeshmëria F (Feeling)

 

• Mënyra e veprimit: Gjykimi J (Jugement) / Perceptim P

 

Energjia e Ekstravertiteve del jashtë, e drejtuar drejt njerëzve dhe gjërave të jashtme, ndërsa, në të kundërt, energjia e Introvertiteve është e përqëndruar në brendësi të vetvetes, ndërvepron me forcë me mendimet, perceptimet dhe reagimet e tyre. Pra, ekstravertitet janë natyrisht më aktive, ekspresiv, të shoqërueshëm, ndërsa introvertitet janë  të rezervuar, të fshehtë dhe ndërveprojnë më pak edhe pse veprimet e tyre janë përgjithësisht më të menduara.

 

Kështu, nëse ju nuk dini se çfarë mendon një Ekstravertit, kjo ndodh se ju nuk e keni dëgjuar, ndërsa nëse ju nuk dini se çfarë mendon një introvertit, kjo ndodh se ju nuk e keni pyetur. nga e marrin energjinë ekstravertitet dhe introvertitet?

 

Ekstravertit (Bota e jashtme) Introvertit (Bota ime e brendëshme) Jam i stimuluar nga ajo që ndesh në botën e jashtme.

 

Kam nevojë për kontakt me të tjerët

 

Më pëlqen të vëndos kontakte të reja

 

Më pëlqejnë puna në grupe

 

Më pëlqen shumë të flasë

 

Shprehem mbi shumë tema

 

Preferoj të shprehem më mirë me fjalë sesa me shkrim

 

Më pëlqen të kuptoj botën përpara se ta trajtoj

 

Më pëlqen të jem vetëm për të menduar

 

Më pëlqen të thellojë kontaktet e mia

 

Më pëlqen puna kokë-më-kokë

 

Preferoj të dëgjoj

 

Shprehem mbi temat që i njoh mirë

 

Preferoj të shprehem më mirë më shkrim sesa me  të folur

 

Për tu kuptuar mirë me ekstravertitet:

 

• Jepuni atyre shumë shenja mirënjohje dhe vëmendje

 

• Vlerësoni aftesinë e tyre për të iniciuar aktivitete dhe biseda

 

• Mos i ndërprisni kur flasin, me qëllim që të mundin të zgjidhin problemet dhe të qartësojnë mendimet e tyre

 

• Dilni dhe organizoni gjëra me ta

 

• Respektoni nevojën e tyre për të qenë me shokë të tjerë

 

“E vetmja mënyrë për të argëtuar disa persona është që ti dëgjosh ata”- Renee Baron

 

Për tu marrë vesht mirë me introvertitet:

 

• U lini atyre kohë që të mendohen dhe të zgjidhin problemet vetë

 

• Respektoni nevojën e tyre që të kalojnë kohën vetëm

 

• Kaloni kohë me ta në qetësi, duke bërë bashkë gjëra „vetëm“

 

• Respektoni nevojën e tyre të ruajnë disa sende private

 

• Mos i detyroni të shoqërizohen ose të ndërveprojnë me shumë njerëz

 

 

 

“Qetësia e këtij njeriu ishte e mrekullueshme ta dëgjoje.” Thomas Hardy

 

9.Sensacioni është një proces i cili lejon të ndjesh  informacionin sensorial dhe implikon shpesh ti përgjigjesh këtij informacioni sensorial pa asnjë gjykim ose vlerësim të tij. Informacioni sensorial është konkret dhe i prekshëm. Në procesin e Sensacionit, theksi vihet mbi eksperiencën reale, fakteve dhe të dhënave. Si proces perceptiv aktiv, është më shumë se stimulimi i thjeshtë i 5 shqisave. Është ky rregjistrim i stimulimit i cili është i lidhur në mënyrë aktive me realitetet konkrete të botës së jashtme dhe me kujtimet e eksperiencave familiare të botës së brendshme.

 

Intuita është një proces që lejon të perceptosh të  dhënat abstrakte, si simbolet, format konceptuale dhe shqisat. Është një “njohje” e paprekshme e asaj që diçka ka kuptim, si të bashkohesh me një diçka tjetër ose çfare do të mund të ndodh. E quajnë këtë ngandonjëherë  „shqisa e gjashtë”. Ky proces ngandonjëherë fillon nga një ngjarje e jashtme ose ngandonjëherë ky informacion  abstrakt duket të paraqitet në ndërgjegjen tonë.  Ata janë „gjetiu dhe nesër”

 

Sensitivet vërejnë faktet, detajet dhe realitetet e botës që i rrethon, ndërsa intuitivet janë më të interesuar nga marrëdhëniet që egzistojnë midis gjërave dhe mundësive.

 

Sensitivet janë të pajisur me anën praktike dhe janë përgjithësisht me këmbë në tokë,ndërsa intuitivet janë  imagjinues, ata i besojne instiktit të tyre dhe janë krenar për forcën e tyre kreative.

 

 

 

SI E MARRIN INFORMACIONIN SENSITIVET DHE INTUITIVËT?

 

 

 

Sensitivet (5 shqisat e mia) Intuitivet (shqisa ime e gjashtë)

 

Më pëlqen ajo që është konkrete, reale dhe e vëzhgueshme në mënyrë direkte

 

Kam një të folur direkt dhe të qartë

 

I kap një nga një të dhënat realiste dhe praktike të cilat më lejojnë të kap realietin e një situate

 

Jam praktikë

 

I kushtohem fakteve

 

Më pëlqen të perfeksionojë kompetencat e mia

 

Jam realist, shikoj atë që egziston

 

Jetoj të sotmen

 

Perceptoj shqisën, marrëdhëniet, mundësitë përtej fakteve të vëzhgueshme në mënyrë direkte

 

Kam një të folur nga ndonjëherë konfuz

 

I trajtoj të dhënat në globalitetin e tyre dhe perceptoj mundësite dhe mënyrat e reja për të bërë gjërat.

 

Jam kreativ dhe teorik

 

I kushtohem ideve

 

Më pëlqen të fitojë kompetenca të reja

 

Jam imagjinativ, shikoj mundësitë

 

Jam parashikues

 

Për tu marrë vesh mirë me Sensitivet:

 

• Vlerësoni se në çfarë pike ata kryejnë gjërat duke  qenë realist, konkret dhe praktikë.

 

• Kur komunikoni me ta, mbahuni fakteve dhe mos u largoni nga tema. Përdorni shembuj real dhe konkret. Të jeni të qartë.

 

• Kur shpjegon si të bëjmë diçka, jepni instruksione hap pas hapi.

 

• Merrni pjesë me ta në aktivitete sensitive (sport, kopshtari, art…)

 

Për tu marë vesh mirë me Intuitivët:

 

• Vlerësoni mendjen e tyre shpikëse, idetë origjinale dhe kapacitetin e tyre për të zgjidhur problemet në mënyrë krijuese.

 

• Mos i mbysni me fakte ose mos i mbingarkoni me detaje të panevojshme

 

10• I dëgjoni ata kur mendojnë për koncepte ose mundësi  të reja dhe merrni pjesë me ta në hartimin e ideve të reja

 

• Kini besim në kapacitetin e tyre për të mbledhur informacion  në parandjenjat e tyre. Mos i pyesni përherë mbi përsenë dhe si ata “dijne”

 

Të menduarit T është një proces i vlerësimit të fakteve dhe të hartimit të gjykimeve të bazuara në kritere objektive. Duke përdorur këtë proces, ne shkëputemi nga vlerat tona dhe kërkojmë të marrim vendime të bazuara në rregulla dhe parime. Aktivitete të tilla si diferencimi sipas një bashkësie kriteresh ose normave të përcaktuara në mënyrë objektive, analiza sipas një bashkësie parimesh, logjika dhe arsyetimet e shkak-pasojë, janë që të gjitha shembuj të përdorimit të procesit konjitiv të të menduarit.

 

Ndjeshmëria F është një proces i cili lejon të jepen vlerësime të bazuara mbi atë çka është e rëndësishme, ku  vlerat personale, ndërpersonale dhe universale ushtrojnë funksionet e shtyllave treguese. Duke përdorur procesin konjitiv të ndjeshmërisë, situatat dhe të dhënat janë të vlerësuara në mënyrë subjektive. Impakti mbi njerëzit, rrethanat, harmonia, shijet janë që të gjitha të para në realizimin e gjykimeve të bazuara në ndjeshmërinë.

 

Mendimtarët marrin vendime duke u bazuar në kritere objektive dhe jo personale ata janë  logjike.  Sentimentalët marrin vendime duke u bazuar në vlerat e tyre dhe përshtypjet e tyre personale përballë zgjedhjeve që ata bëjnë. Mendimtarët kanë tendencë të ruajnë gjakftohtësinë dhe të kenë një frymë të fortë analitike; ata kërkojnë pra të  Vërtetën.  Sentimentalët janë të ndjeshëm, empatik dhe kërkojnë para se gjithash Harmoninë; ata janë pra empatike në mënyrë natyrale.

 

 

 

SI I MARRIN VENDIMET MENDIMTARËT DHE SENTIMENTALËT?

 

 

 

Mendimtarët (arsyetimi im,koka ime) Sentimentalët (referencat e mia, zemra ime)

 

Jam i qetë dhe i rezervuar

 

Vëndos duke analizuar shkaqet dhe pasojat duke u nisur nga kritere objektive të vërteta

 

Jam i ndershëm dhe i çiltër

 

Jam nga natyra kritik

 

Jam i motivuar nga realizimet e mia

 

Kam nevojë për drejtësi

 

I jap rëndësi përmbajtjes së të folurit

 

Jam i ngrohtë dhe miqësor

 

Vëndos me vlerat e mia personale (është mirë ose keq) dhe me ndjenjat e mia (Më pëlqen ose nuk më pëlqen)

 

Jam i ndjeshëm (që prekem shpejt) dhe diplomat

 

Tentoj tu bëj qejfin të tjerëve

 

Jam i motivuar nga vlerësimi  të tjerëve

 

Kam nevojë të jem i vlerësuar

 

I jap rëndësi formës së të folurit

 

Per tu marrë vesh mirë me mendimtaret:

 

• Vlerësoni analizat e tyre të qarta dhe aftësinë për të qenë të qetë dhe të shkëputur.

 

• I pyesni ose u kërkoni këshilla në një fushë që ata zotërojnë

 

• Mos i detyroni të flasin për emocionet e tyre dhe të ekspozohen

 

• U lejoni të shprehin kritikat e tyre të situatave ose personave pa reaguar ose të vendoseni në pozicionin mbrojtës. Gjeni pikat me të cilat jeni dakort dhe flisni për to.

 

• Të jeni të gatshëm të shprehni mospëlqimin tuaj pa u shqetësuar të dukeni i keq ose të filloni një debat. Ju keni të drejtë të  keni opinionin tuaj.

 

11.Mendimtarët mund të dëshirojnë të debatojnë për kënaqësi, por do t’ju respektojnë të keni dhe te ndani pikëpamjen tuaj.

 

Për tu marrë vesh mirë me sentimentalët:

 

• Tregohuni atyre që vlerësoni ngrohtësinë, të kuptuarit, dhembshurinë e tyre

 

• Njihni aftësinë e tyre për të shprehur emocionet dhe për të ndihmuar njerëzit të ndihen mire;

 

• Mos përdorni ironinë ose mos u thoni që janë pa llogjike

 

• Bëni biseda personale me ta dhe përqëndrohuni mbi tema me të cilat jeni dakort.

 

• Mos u thoni që janë tepër të ndjeshëm dhe me emocione

 

• I dëgjoni shqetësimet e tyre. 

 

 

 

Gjykuesit preferojne te jetojne ne nje mjedis te strukturuar, te rregullt dhe te parashikueshem qe ata mund ta kontrollojne plotesisht dhe ku mund te marrin vendime. Perceptuesit preferojne te eksperimentojne sa me shume te jete e mundur; ata jane shume te hapur ndaj ndryshimeve. Gjykuesit jane me teper te  organizuar dhe formal, ndersa perceptuesit jane me teper fleksibel, kurioz dhe jo konformiste.

 

 

 

CILA ESHTE MENYRA E PREFERUAR E TE VEPRUARIT?

 

 

 

Gjykuesit (Kontrolli dhe zoterimi) Perceptuesit (elastik dhe fleksibel)

 

Me pelqen me mire organizimi dhe planifikimi

 

Me pelqen te planifikoj jeten time dhe ta zoteroj

 

Me pelqen te marre vendime dhe te perfundoj veprimet

 

Me pelqen qe gjerat te jene te strukturuara

 

Ndjek rendin e dites te mbledhjeve

 

Me pelqen te vendos

 

Nuk me pelqen stresi i minutes se fundit

 

Ne fillim punoj dhe pastaj argetohem

 

Me pelqen me mire te jetoj ne menyre fleksibel dhe spontane

 

Kerkoj me mire te kuptoj sesa te zoteroj

 

Me pelqen te filloj projekte,te jetoj eksperienca dhe te pershtatem ne momentin e tanishem

 

Mbetem i hapur ndaj te gjitha perceptimeve te jashtme

 

Adaptoj rendin e dites i shtyj vendimet

 

Jam i motivuar nga presioni i minutes se fundit

 

Ne fillim argetohem dhe pasta punoj Per tu marre vesh mire me gjykuesit:

 

• Vleresoni aftesine e tyre per te qene te organizuar dhe efikas, per te marre vendime dhe per ti çuar gjerat ne fund.

 

• Kur ndertoni nje projekt me ta, respektoni angazhimet tuaja dhe tregoni respektin tuaj duke qene te perpikte.

 

• Respektoni nevojen e tyre per te njohur “planin”. Perpiquni te respektoni te pakten nje pjese te planit ose orarit.

 

• Gjykuesit pelqejne rregullin. Te jeni te ndergjegjeshem per kete duke i vendosur gjerat ne vendin e tyre dhe duke evituar ti lini perhapur ngado .

 

 

 

12.PER TU MARRE VESH MIRE ME PERCEPTUESIT:

 

 

 

• Vleresoni fleksibilitetin dhe menyren e tyre dekontraktuese te te berit te gjerave.

 

• Kur nje vendim eshte i nevojshem, u lini kohe te bejne pyetje dhe te diskujtojne opsione. Nese eshte e nevojshme, merrni pelqimin e tyre kur ata t’ju njohin me vendimin e tyre .

 

• Perpiquni te mos u impononi planifikime ose detyrime te panevojshme.

 

 

 

4. STADET E ZHVILLIMIT INTELEKTUAL TE PIAZHES

 

 

 

Piaget (1896-1980), psikolog zviceran, studjoi menyrat me ane te cilave femijet pervetesojne konceptet dhe organizojne idete dhe skicoi periudhat e parashikueshme sipas nje rendi te caktuar te zhvillimit intelektual. Per Piazhen, zhvillimi motorik dhe eksplorimi i mjedisit jane bazat per mendimin logjik qe vjen me pas.

 

Periudha sensoromotorike: gjate dy viteve te para te jetes foshnjat mesojne  te diferencojne veten prej mjedisit. Ne kete periudhe ata shpenzojne nje sasi te madhe kohe duke mesuar te koordinojne pervojat sensore me veprimtarite motorike.  

 

Gjate kesaj periudhe foshnjat kalojne prej reflekseve prove-gabim tek manipulimi me i kujdesshem i mjedisit. 

 

Ata mesojne gjithashtu  vazhdimesine e objektit, aftesine per te kuptuar qe objektet vazhdojne te egzistojne edhe pse nuk mund t’i shohin ato.

 

Periudha e te menduarit paraoperacional: afersisht prej moshes 2 gjer 7 vjeç femijet kalojne ne periudhen e te menduarit paraoperacional ne te cilen ata pervetesojne gjuhen dhe mesojne te perfaqesojne objektet e tyre me objekte dhe simbole. Kjo periudhe karakterizohet nga animizmi ( u japin jete sendeve, p.sh. dielli naten fle gjume),  lojrat imagjinare ( p.sh, ftojne per darke shoke imagjinare), egocentrizmi ( e shohin boten vetem nga perspektivat e tyre).

 

Periudha e operacioneve konkrete: prej moshes 7 vjeç gjer 11 vjeç rritet dukshem aftesia e femijeve per te zgjidhur probleme me ane te arsyetimit si dhe aftesia per te menduar simbolikisht me ane te fjaleve dhe numrave. Ata mund te zgjidhin tani probleme te klasifikimit, ne te cilat objektet vendosen sipas hierarkive te klasave te ndryshme. Tek femijet ne kete periudhe zhvillohet aftesia e konservimit ( aftesia per te kuptuar se vetite e objekteve nuk ndryshojne edhe pse pamja e tyre ndryshon).

 

Shfaqja  e kesaj aftesie shenon fillimin e te menduarit logjik. Ata ne kete periudhe mund te kuptojne pikepamjet e njerezve te tjere.

 

Periudha e operacioneve formale: rreth moshes 11 vjeç adoleshentet fillojne te kuptojne sesi funksionojne idete abstrakte shkencore, morale, fetare dhe politike dhe te kuptojne lidhjet e tyre logjike. Ata fillojne gjithashtu te kuptojne marredheniet hipotetike (nese X do te ndodhte, atehere Y do ishte pasoja), logjiken e eksperimentit sistematik dhe testimin e hipotezave. Megjithate njerezit mbeten ne periudhen e operacioneve formale per gjithe pjesen tjeter te jetes.

 

Puna e Piaget mbi zhvillimin konjitiv na ka mesuar se femijet dhe te rriturit mendojne ne menyra te ndryshme, ata shihen si individe qe zhvillohen dhe jo thjesht si „miniature e te rriturve”

 

 

 

5. VIZUALET, AUDITIVET, KINESTEZIKET

 

 

 

Profilet e  te kuptuarit lejojne te dime se me cilen shqise (vizuale, auditive,…) informacionet jane te regjistruara.  Vizualet, per shembull, kane nevoje t’i shohin gjerat, te kene grafike, ngjyra. Ata do te kene te  gjitha veshtiresite e botes per te kuptuar nje mesim ku mesuesi nuk ben gje tjeter veçse flet.

 

13.Problemi eshte se disa lende nuk mund te shpjegohen ndryshe, te tilla si filozofia, frengjishtja apo ne ndonje mase me te vogel ekonomia. Perkundrazi, nxenesit te cilet rregjistrojne informacionin kryesisht me ane te menyres auditive do te ndjehen shume mire.

 

Kinesteziket kane nevoje per te ndjere, te mesojne duke bere, te kuptojne “persene” e gjerave. Eshte nje nga aresyet per te cilat gjejme shume persona te ketij profili ne zanatet manuale. Kjo popullate eshte me e ekspozuar ne procesin e deshtimit shkollor.

 

Kujdes! Nuk eshte sepse nje person ka nje profil kinestezik qe eshte i destinuar te jete nxenes i dobet apo te beje nje zanat manual. Ne profilet e te kuptuarit behet fjale per dominante, nje kanal shqisor i privilegjuar. Qe te gjithe i kemi shqisat e te parit, te degjuarit e te ndjerit. Por, cilin kanal do te  preferonit ju per te rregjistruar informacionin? Kemi pra nje kanal sensorial dominues te kombinuar me 2 te tjere qe mbeten qe luajne nje rol me te vogel.

 

 

 

6. Perkatesia sociokulturore 

 

7. Mosha 

 

8. Pergatitja (bagazhi i dijeve me te cilin nxenesi arrin) ;

 

9. Motivimi per te mesuar;

 

10. Ritmi i te mesuarit;

 

11. Nxenesit me aftesi te kufizuar ose me veshtiresi ne te nxene

 

 

 

KUR TE DIFERENCOSH?

 

 

 

Marrja parasysh e ndryshimeve ne nje klase fillon qe ne momentin e  planifikimit.

 

Natyrisht, mesuesi duhet te percaktoje qarte te mesuarit qe synon, ato njohuri qe u drejtohen te gjitheve dhe ato qe u perkasin vetem disave. Nxenesit a kane te gjithe te njejtat njohuri te meparshme? Eshte pak e mundshme. Ky ndryshim ne pervetesimin e njohurive te nxenesve ne momentin e trajtimit te nje objekti te ri te mesuari duhet te parashikohet ne fillim te planifikimit me qellim qe te merren masat e nevojshme per te perballuar situaten. Menyra per te ti bere aktive,  per ti gjalleruar njohurite e meparshme te nxenesve duhet gjithashtu te jete e diferencuar. Keshtu mund te perdorim te pyeturin me goje, mendimin personal, shkembimin midis antareve te nje grupi, etj.

 

 Ne fazen e  realizimit, mesuesi duhet te preokupohet per ndryshimet te natyres konjitive, per shkallen e inkuadrimit te nevojshem, rregullimi duhet te jete nje preokupim konstant tek mesuesi dhe jo vetem te ndodhe pas periudhes se te mesuarit te planifikuar.

 

Ne fund te kesaj faze, integrimi, objektivizmi dhe vleresimi duhet te marrin parasysh disa kritere per tu lejuar nxenesve te mundin vete te kuptojne te mesuarit e tyre.

 

Politika e vleresimit te mesuarit nenvizohet ne orientimin e trete:“te marresh parasysh keto ndryshime supozon qe mesuesi fut ne praktiken e tij diferencimin pedagogjik i cili u lejon nxenesve te zhvillojne kompetencat e kerkuara, duke huazuar rruge te ndryshme.Pra,vleresimi i te mesuarit rregjistrohet ne kete logjike te diferencimit, pikerisht duke rregulluar metodat e vleresimit.”(MEQ,2003:Politika e vleresimit te mesuarit, f.16.)

 

 

 

14 ÇFARE TE DIFERENCOSH ?

 

 

 

Ne nje perspektive te diferencimit, elementet qe mund te perbejne objektin e saj jane: struktura (mjedisi ne te cilin behet te mesuarit),  proceset (si behet te mesuarit), permbajtjet (ate çfare nxenesi meson) dhe  produktet (si nxenesi tregon ate qe ka mesuar). Keto elemente pergjithesisht jane te nderlidhura dhe ne te gjitha rastet perfshijne nje variacion ne mbeshtetjen qe u jepet nxenesve.

 

A. TE DIFERENCOSH STRUKTURAT

 

 Mesuesi duke mos mundur te jete kudo ne te njejten kohe, eshte e nevojshme te diferencojme strukturat per te bere realisht diferencim pedagogjik.Kjo mund te behet ne klase, brenda nje cikli, ndermjet cikleve  ose ne te gjithe shkollen. Ne pergjithesi kjo behet brenda klases.

 

 

 

B. TE DIFERENCOSH PROCESET

 

 

 

Behet fjale te ndryshosh  mjetet e perdorura per te favorizuar te mesuarin e synuar. “Eshte mundesia per nxenesit per te kuptuar permbajtjen” (Tardif et Van Neste, 2001,f.17). Te diferencosh proceset do te thote te propozosh aktivitete te cilat do ti lejojne nxenesit te ndertoje dhe te integroje te mesuarin, ne funksion te stilit te tij te veçante.

 

 

 

C. TE DIFERENCOSH PERMBAJTJET

 

 Disa nxenes mund te mesojne, te kuptojne dhe te bejne disa gjera gjate kohes qe te tjeret mesojne, kuptojne dhe bejne gjera te tjera.

 

D. TE DIFERENCOSH PRODUKTET

 

 

 

Do te thote tu lejosh nxenesve te perdorin mjete te ndryshme per te treguar ate ç’kane mesuar ose kuptuar nga permbajtja.

 

 Keto elemente te marra te veçuara kane avantazhe te shumta. Keshtu, te diferencosh strukturat mund tu lejoje nxenesve te mesojne te punojne ne ekip dhe te bashkepunojne, ndersa te diferencosh permbajtjet lejon te zbulosh forcat dhe dobesite e nxenesve. Megjithate, eshte e rendesishme te saktesojme se keta kater faktore te diferencimit jane te lidhur njeri me tjetrin dhe se mund te nderhyjme me veshtiresi ne raport me njerin prej tyre, pa prekur te tjeret. Keshtu qe ne nje klase mesuesi mund te diferencoje strukturat me qellim qe ti beje nxenesit te punojne mbi permbajtje te ndryshme duke i bere apel proceseve te ndryshme.

 

 

 

SI TE DIFERENCOSH?

 

 

 

Kjo pjese rimerr secilin nga kater elementet duke e bere objekt te nje diferencimi. Ne nje perspektive te diferencimit pedagogjik,njohja e nxenesve eshte esenciale. Megjithate, shkalla e njohjes se nxenesve mund te jete e kufizuar per aresye te numrit te tyre ose te mundesise ose jo per mesuesin te percaktoje me saktesi veçantite individuale te secilit. Per me teper, nuk behet fjale ketu per te kaluar ne nje proces te berjes te testeve, por te tentohet me shume per ta vendosur nxenesin ne pervetesim te njohurive ose zhvillim te kompetencave. Sa me shume kjo njohje e nxenesit qe nga pika e fillimit eshte e sakte, aq me shume do te jete e lehte per te percaktuar nderhyrjet pedagogjike. Ne kete drejtim, fishat e niveleve te kompetences jane nje mjet shume i pershtatshem per te vendosur nxenesit relativisht ne te mesuarit e tyre.

 

15 Pergjithesisht, ndjeshmeria, vezhgimi dhe ruatja e ketyre fishave do te mund te lejojne qe te pershtaten situatat e te mesuarit qe u propozohen nxenesve.

 

 Ne rastin e nxenesve qe paraqesin veshtiresi te veçanta, duhet bere apel ekspertizes se te gjithe personelit qe i perket dhe kjo duke u bazuar ne kuadrin e references se sherbimeve edukative plotesuese.

 

 Diversiteti i evokuar mund te shfaqet nepermjet nje sere pyetjesh, dhe pikerisht:

 

- Si mesojne nxenesit?

 

- Me çfare ritmi mesojne ata?

 

- Çfare i motivon?

 

- Çfare dine ata?

 

- Çfare kerkojne ata ne shkolle?

 

- Cilat jane forcat e tyre? Dobesite e tyre?

 

- Me ke kane te bejne  jashte shkolles? Cili eshte mjedisi qe i rrethon?

 

- Cila eshte shkalla e tyre e autonomise?

 

- Cilat jane fushat e tyre te interesit?

 

Aplikimi i diferencimit ne klase mund te marre forma dhe intensitete te ndryshme.

 

 Diferencimi mund te jete  i  njekohshem ose i  njepasnjeshem (suksesiv). Ai eshte i njepasnjeshem, kur gjithe grupi punon sipas te njejtave detyra dhe ne funksion te te njejtit objektiv; mesuesi urdheron etapa te cilat jane te tipeve te ndryshme (ekspoze, pune me nen-grupe, pune me te gjithe klasen) ose propozon aktivitete qe permbajne sfida te ndryshme intelektuale (perkufizime, zgjidhje problemash, debate dhe studime rasti). Ai eshte i njekohshem, kur nxenesit te ndare ne nen-grupe ose  ne menyre individuale punojne ne te njejten kohe me aktivitete te ndryshme ne funksion te karakteristikave te tyre te veçanta.

 

 Diferencimi mund te jete  kolektiv ose  individual. Ai eshte  kolektiv, kur u drejtohet te gjitheve, secili gjen aty ate qe i pershtatet me mire. Eshte individual kur çdo nxenes ose çdo nen-grup ka objektivat e veta dhe mjete te ndryshme per ti arritur.

 

 Ai mund te behet  ne klase ose  jashte klases.  Ne klase mesuesi vendos per profilin e aktiviteteve qe ai propozon.  Jashte klases, diferencimi supozon nje pune bashkepunuese me nje ose shume mesues te tjere ose per me teper nje pune te lidhur me nje nga programet e ofruara ne kontekstin e sherbimeve edukative plotesuese.

 

Mund te flitet per nje aktivitet te perpikte ose, per shembull, per atelietë e permiresimit qe behen ne momente te fiksuara qe me  pare ne bashkepunim me nje mesues tjeter.

 

 Ai mund te jete  minimal ose  maksimal. Diferencimi eshte  minimal, kur menyrat e mesimdhenies, tipi i aktivitetit dhe perçapjet e propozuara jane relativisht uniforme per te gjithe grupin. Ai eshte maksimal, kur çdo nxenes propozon aktivitete te zgjedhura dhe te pershtatura sipas nevojave te tij, si ndermjet te tjerave, permbajtje shume te sakta, strategji ose produkte te veçanta.

 

 

 

A. SI TE DIFERENCOJME STRUKTURAT?

 

 

 

Diferencimi i strukturave eshte esencial ne diferencimin pedagogjik. Ky diferencim mund te behet duke ndryshuar aktivitetet ne grupe, ne nen-grupe dhe individualisht, duke lehtesuar punen e ndihmes reciproke, duke formuar nen-grupet sipas menyrave te ndryshme (ne menyre te rastesishme, sipas nevojave dhe preferencave) dhe duke pershtatur klasen. Strukturat, gjithashtu, mund te ndryshohen ne menyre vertikale,brenda ciklit ose ndermjet dy cikleve.

 

 

 

16 B. SI TE DIFERENCOJME PROCESET?

 

 

 

Ketu behet fjale per te ndryshuar situatat e te mesuarit duke patur parasysh menyrat e ndryshme me te cilat nxenesit trajtojne informacionin.Per te realizuar kete, mund te ndryshojme strategjite pedagogjike: mesimdhenie strategjike, mesimdhenie me ane te mediacionit, te mesuarin kooperativ, pedagogjia e projektit, etj. Strategjite e mesimdhenies te preferuara duhet te jene mjaft heterogjene ne menyre qe te merret parasysh diversiteti i stileve  konjitive prezente ne klase. Keto strategji jane te natyrave te ndryshme:strategji sociokonstruktiviste (projekte, tutorat dhe te mesuar kooperativ),  strategjite interaktive (debate dhe diskutim ne grup), te punes individuale (te mesuarit problemor dhe studimi i rastit) dhe strategjite mjeshterore (ekspoze dhe demonstrime). Keshtu, Thomas Armstrong (1999) propozon strategji te mesimdhenies te cilat marrin parasysh tipa te ndryshem qe i ndeshim ne teorine e inteligjencave te shumfishta. Te mendojme gjithashtu per ndryshimet vizuale, auditive, kinestezike, sekuenciale, etj.

 

 

 

C. SI TE DIFERENCOJME PERMBAJTJET?

 

 

 

Permbajtjet percaktohen nga ajo qe nxenesit do te mesojne dhe materiali qe do te perdoret per kete qellim. Per te diferencuar nga kjo pikepamje, eshte e nevojshme te zoterosh programin e formimit me qellim qe te mund  te percaktosh ate çka eshte perzgjedhur (dhe qe te gjithe duhet te mesojne) dhe ate çka disa nxenes ose shumica e tyre do te mesojne. Mund te perdorim material shkollor te natyrave te ndryshme.

 

Megjithate duhet patur kujdes; perdorimi i teksteve te ndryshem ose i problemave te matematikes te shumellojshme duhet te behet duke patur parasysh objektivat. Nje thjeshtezim teper i madh i situatave qe i propozohen nxenesit mund te jete kunderproduktiv per te mesuarin e synuar. Ne fakt behet fjale per te ndryshuar dhe pershtatur detyrat ne funksion te evoluimit te kompetences me  qellim qe ti drejtohet nxenesit brenda zones se tij proksimale te zhvillimit.

 

 

 

D. SI TE DIFERENCOJME PRODUKTET?

 

 

 

Diferencimi i produkteve na shpie te flasim per vleresimin. Ne kete kontekst, mesimdhenia dhe vleresimi jane te pandashem, dhe ndjekin njera-tjetren ne rregullim.

 

Nje nga parimet baze te diferencimit pedagogjik bazohet ne vleresimin dhe pershtatjet e vazhduara. Nese ne propozojme aktivitete dhe nje  permbajtje te cilat mbajne parasysh ndryshimet, ne duhet gjithashtu ti lejojme nxenesit te ilustroje te mesuarit e tij ne menyra te larmishme. Format qe mund te marrin produktet e nxenesit jane te shumfishta: produkt (pune) me shkrim ose me goje, ekspozim dhe prezantim multimedia. Per me teper, keto menyra komunikimi mund te ndryshojne nga nje nxenes tek tjetri.

 

 

 

DALLIMI I NDRYSHIMEVE SASIORE ME NDRYSHIMET CILËSORE

 

 

 

Nëse konsiderojmë se, cilido qoftë mjedisi social, kuptimi i zhvillimit intelektual dhe i personalitetit duhet të jetë i njejtë në një shoqëri të dhënë, ndryshimet individuale të konstatuara konsiderohen si vonesa në zhvillim, boshllëqe në të mësuarin e fëmijërisë se hershme, defekte në formimin e personalitetit, mungesa. Në funksion të stimulimeve pak  a shumë të pasura që ata kanë përfituar në mjedisin e tyre, fëmijet do të ishin pak a shumë të përparuar, të zhvilluar, të shpejtë, të përshtatur, të kultivuar, pak a shume “inteligjente”. Ky interpretim sasior shpie në një trajtim kompesues të ndryshimeve,me terma shërimi në kuptimin e mbështetjes.

 

Këtij interpretimi sasior i kundërvihet një  interpretim cilësor. Klasat e ndryshme sociale kanë kulturën e tyre të vet, vlerat e veta, mënyrën e tyre të vet të marrëdhënies, raportin e tyre të vet me kohën, punën, dijen etj… Shkolla përcakton nëpërmjet normave të saj një kulturë analoge, të ngjashme me atë të zhvilluar në klasat dominuese të shoqërisë. Kulturat e grupeve të ndryshme shoqërore janë në një distancë pak a shumë të madhe me këtë kulturë reference e cila përcakton normën e përsosmërisë shkollore.Ndryshimet dëshmojnë atëherë për diversitet dhe jo për mungesë.Është në rregullin e gjërave që të ketë një kulturë të përbashkët në një territoriale, por të injorosh kulturat e origjinës është të krijosh një handikap.

 

Trajtimi i ndryshimeve supozon atëherë hapjen drejt plurikulturave, diversitetit të mediacioneve dhe mediatorëve, implikim të nxënësit në vlerësim (fëmija duhet të bëjë të vetat normat shkollore të cilat nuk janë domosdoshmërisht ato të mjedisit familjar),vleresimin e eksperiencës personale, mungesën e gjykimit të vlerave…

 

eroll.jpg 

 

Prof. Eroll Velija


Post a Comment