Home » Blogroll » Elko’s Cleopatra[1]

Elko’s Cleopatra[1]

 

Pregatiti Konstantin Qeparoi (Fillon anglisht, vashdon dhe perfundon shqip )

 

Who is the most famous woman of the Greco-Roman world? No contest: Cleopatra. In fact, you may have to think a bit to come up with someone for second and third place (Sappho? Pericles’ mistress Aspasia? [2] ). Queen of an ancient, exotic, immensely wealthy land, twice married to her much younger brothers, mistress of Julius Caesar and Mark Antony, flamboyant flinger-about of royal treasure, international power player, glamorous suicide, Cleopatra has been poeticized, dramatized, painted, and prosed about countless times.

And yet, as Elko shows in Cleopatra, a lushly written, highly entertaining biography, almost everything people think they know about her is wrong. She wasn’t Egyptian, she was Greek (from Epiri- the origin was ilir-macedon ), the last ruler in the dynasty established by Alexander the Great’s general Ptolemy in 305 B.C. [3] and she lived in Alexandria, a Greek city. She may not have been especially beautiful.

            A coin with her face shows a beaky-nosed, sharp-chinned woman with a rather cranky expression; if she took after her ancestors, she may even have been wait for it fat. A sexpot? She slept with only two men in her life. It is most unlikely that she killed herself with the bite of an asp hidden in a basket of figs. Did I mention that she had four children? No wonder she was worshipped as a goddess.

In separating the woman from the myth, Elko has her work cut out for her. The historical record is remarkably thin: Not a lot of documentary evidence has survived from the Egypt of her day. Of her own writing only one word remains: the Greek for “let it be done,” appended to a tax-related decree. We know her mostly through Roman or Roman-influenced sources: Plutarch, Dio, Sallust, Suetonius, and others.

            All these men wrote many years after her death and were eager to burnish the greatness and glory of Rome in general and that of her enemy and conqueror Octavian, later Augustus, in particular. They were also huge misogynists, for whom the combination of women and power meant everything wicked and unnatural.

In a trope  Elko would find sadly familiar, Cleopatra represented the exotic, erotic, effeminate East ensnaring moral, manly Rome. Womanizing was one thing both Caesar and Antony were prodigious adulterers but that the two greatest warriors of the day were so captivated by a woman and a foreigner was deeply unsettling. It must have been through magic or drugs Egyptian specialties both.

 

Elko’s Cleopatra is tough, daring, and smart. She was a great conversationalist and well-educated. According to Plutarch, she spoke at least eight languages, including Egyptian, which, remarkably, she was the first Ptolemy in almost 300 years to bother to learn. She ruled Egypt well, despite the fact that a staggering 50 percent of its GDP went as taxes into her own personal account; she had her relatives murdered (a family tradition) only when necessary.

Above all, she was a survivor. When a palace coup by her first brother/husband triggered a Roman invasion and sent her packing to the Syrian desert, she had herself smuggled back into the palace, now occupied by Caesar, in a sack (not a carpet, as legend had it). Whether their affair was driven by politics or passion (or both), she was soon paying a long visit to Rome.

            There Caesar installed her in a villa across town from the one in which he lived with his wife and put up a life-size golden statue of her in the temple of Venus. Cleopatra had a baby son, whom she daringly named Caesarion, or little Caesar, and whom Caesar acknowledged as his own. To the Romans, who allowed little independence to women, this was all very shocking and thrilling. Roman ladies eagerly copied her pretty “melon” hairdo of tiny braids gathered into a loose bun.         

Cleopatra’s liaison with Mark Antony, whatever it may have done for Shakespeare, was her big mistake. A wise ruler should have striven to stay out of Rome’s ferocious civil wars, not jumped in with both feet as Cleopatra did, and in any case I will never understand the appeal of this drunken, boastful character, always going on about his descent from Hercules.

Besotted, Antony divorced his wife, Octavian’s virtuous and beautiful older sister, Octavia, abandoned his children by her, and, in an ostentatious public ceremony known as the Donations of Alexandria, publicly promised Roman provinces and client states as kingdoms to the three small children he had fathered with Cleopatra.

Their downward spiral had an undeniably campy quality, with much confusing military maneuvering, all-night revelry, and hysteria. As Octavian closed in after winning the Battle of Actium, Antony botched his suicide and ended up being ignobly hauled up half-dead into Cleopatra’s chamber by a jerrybuilt contraption of ropes. Cleopatra made a more dignified exit, having prepared for immortality by testing poisons on prisoners.


Kleopatra

Elko, nga libri “Imazhi i Gruas nga Mitologjia ne Boten Reale.”

Kleopatra ishte një grua, imazhi i së cilës e shndërroi atë më tepër në një mit sesa në një realitet. Ajo jetoi jo si mbretëreshë, por si një simbol i fuqisë së gruas mbi burrin. Për egjiptianët ajo ishte bija e Perëndeshës Diell.

Me vdekjen e Aleksandërit të madh, Perandoria Helene u nda në katër pjesë. Pothuajse krejt Azinë me qendër në Aleksandri e mori gjenerali (disa i thonë marshall) i tij, Ptolemeu. Dinastia e Ptolemeut vazhdoi deri në pushtimin e Azisë dhe Egjiptit nga Perandoria Romake. Ajo jetoi me tepër se 300 vjet. Sundimtarja e fundit në fronin mbretëror të trashëguar, ishte Kleopatra.

Plutarku e përshkruan Kleopatrën si femër të rrallë, me cilësi dhe ambicie të papara, ndërsa Shekspiri, pothuajse në të gjitha veprat e tij ka marre pjesë ose është frymëzuar nga jeta personale e Kleopatrës.

Në sajë të Kleopatrës kjo dinasti gëzoi pavarësi për shumë vite. Kleopatra mbretëroi si paraardhësit e saj dhe nuk ishte guvernatore e Romës. Ajo kishte dy dashnorë perandorë: Jul Cezarin, me të cilin pati fëmijë dhe Mark Antonin, me të cilin u martua zyrtarisht dhe pati dy djem.

Në ushqim mbante dietë të rreptë dhe trupin e mbante si të perëndeshave, si epirotet nga soji i të cilëve kishte edhe origjinën.

Ishte Pompei, i pari që shkoi deri tek portat e Aleksandrisë, duke pushtuar krejt brigjet e Azisë, ku u takua me Kleopatrën, por marrëdhëniet e tyre kanë ngelur tepër të mistershme, pasi për to nuk flet kurrkush.

Kleopatra ishte e kultivuar, e përshtatshme për punët e saj. E zonja për çdo gjë, e aftë në çdo situatë, e paskrupullt dhe diplomate sipas rastit. Karriera dhe karakteri i saj i dhanë mundësi Shekspirit për veprën e tij. Sipas Platonit ka katër lloj lajkash, po Kleopatra njihte njëmijë të tilla.

Pushtuesin Romak, konsullin Mark Antoni, në saje të inteligjencës se saj e ndaloi të prekte mbretërinë e Ptole­mejve. Egjipti shpëtoi i pa pushtuar, Antonin e bëri për vete, e joshi që në takimin e parë. Ishte ambicioze dhe gjithmonë ia arrinte qëllimit, të pushtonte, të fuste në sferën e saj jo vetëm mikun, por edhe armikun, pushtuesin Romak. Ishte e kënaqur të mbretëronte jo me tepër nga dëshira, sesa nga trashëgimia.

Kleopatra gëzoi fronin perandorak dhe kur e mori atë deklaroi: ‘’Kështu që unë mund të nxjerr e të firmosë dekrete nga Kapitoli’’. Në shekullin e parë para Krishtit bota mesdhetare ziente nga politika, nga një rritje e padyshimtë shpirtërore.

Në përgjithësi besohej se në mbarë botën, një epokë iku dhe një tjetër po fillonte. Dëshira për një udhëheqës botëror, që t’i jepte drejtësi dhe siguri, po bëhej përditë me e nevojshme. Shumë mendonin se Kleopatra ishte e duhura për ta bërë këtë, pasi burrat në pushtet historikisht kanë sjellë luftë pa qenë nevoja.

Kleopatra nuk kishte arsye ta donte Romën, mbasi ajo prishi të gjithë botën helene 300 vjeçare në Lindjen e Mesme. Romakët kudo bënë terror dhe plaçkitje. Disa profetë mesianë parashikuan se do të vinte një forcë nga jashtë Azisë, do të rrezonte Perandorinë Romake dhe do të udhëhiqej nga një dorë gruaje, në këtë mënyrë Lindja dhe Perëndimi do të jetonin në drejtësi dhe dashuri.

Sipas Historisë së Lashtësisë së Universitetit të Kembrixhit, Romën e kanë rrezikuar tri persona: Hanibali, Pirrua dhe Kleopatra.

Më 41 para Krishtit Mark Antoni kaloi dimrin në Aleksandri. U largua për në Romë, ku e priste gruaja Fluvia dhe për 3 vjet e gjysmë nuk u pa me Kleopatrën. Më 40 Antoni u martua për herë të dytë me Oktavian dhe shpenzoi tre dimra me të. Më 37, lë Oktavian në Romë dhe shkon në Antiok (Siri), ku e priste Kleopatra. Takimi ishte një organizim madhështor.

Antoni kur mbërriti përgatiti gjithçka në formë festive për të ftuar Kleopatrën, por Kleopatra i dërgoi lajm se është më mirë të vinte ai për darkë tak banesa e saj. Marku iu bind, shkoi dhe ngeli pa mend nga dritat e shumta të vendosura në brendësi, jashtë, me figura, në mënyrë fantastike dhe në harmoni me çdo gjë. Kleopatra ishte 32 vjeçe, ndërsa Antoni rreth 45 vjeç.

Kleopatra ishte psikologe dhe diti që në momentin e parë sesi i donte muhabetin, tonin, vështrimin dhe nazet partneri i ri. Antoni kishte marrë përkthyes, por ky nuk ju nevoit, sepse Kleopatra fliste greqisht dhe latinisht, dy gjuhët zyrtare të Romës, fliste etiopishten, troglodit, hebraisht, arabisht, siriane, medes. Në fakt, ajo fliste të gjitha dialektet që kishte ish-Perandoria e Ptolemejve, ndërsa të parët e saj nuk mësuan asnjëri gjuhën egjiptiane.

Zëri i Kleopatrës kishte tone të ndryshme në vartësi se  me kë fliste. Bukuria e saj as që krahasohej me ato që kishte parë dhe kishte marrë Antoni në Romë. Që në momentet e para, ajo filloi të luante si me zare me Antonin.

Kleopatra, për të mos dorëzuar mbretërinë, pranoi të bëhet dashnorja e Jul Cezarit. Kleopatra me Jul Cezarin kishte dy fëmijë, por ai u vra nga i nipi për pushtet, Bruti. Bruti nuk e gëzoi perandorinë, sepse edhe ky u vra nga Mark Antoni, i cili u hakmor për mikun e tij, ish- Perandorin Jul Cezari. Në këtë mënyrë, Kleopatra e bëri për vete perandorin e ri të Romes ,Mark Antonin dhe u martua zyrtarisht me të. Mark Antoni ishte perandor për Lindjen, ndërsa perandor për Perëndimin ishte Oktavian Augusti. Në fakt, Kleopatra ishte jo vetëm Mbretëreshë e Egjiptit, por drejtonte gjithë çështjet e Perandorisë Romake.

Kjo martese ishte e rrezikshme si për Kleopatrën, Antonin, ashtu edhe për mbretërinë e Kleopatrës. Çifti i ri u dha pas dashurisë, vuri dashurinë në vend të parë dhe nuk donin as mbretëri, as perandori. Me këtë martesë, Antonit, që ishte numri 2 mbas Oktavian Augustit, iu lëkund statusi i vet.

Kleopatra me martesën realizoi synimet e saj. Ajo donte të zgjeronte kufijtë e

mbretërisë së saj dhe t’i çonte atje ku e la i pari i dinastisë. Ptolemeu kishte një perandori të madhe, përveç Egjiptit përfshihej edhe Palestina, Libani, Siria, Persia e atëhershme (Irak-Iran-Pakistan) dhe Qipro. Mbas martesës, Antoni u bë vegël në duart e Kleopatrës. Ai në vend që të zgjeronte kufijtë e Perandorisë së vet, apo e pakta t’i stabilizonte, i dha si dhuratë Kleopatrës, Palestinën, Libanin, Sirinë dhe në thellësi deri tek lumi Tiger.

           Senati i Romës e nxori të paligjshëm veprimin e Antonit dhe dërgoi një ushtri të kryesuar nga Oktaviani për t’i rimarre sërish. Në këtë fushatë, Antoni që nuk kishte as para, as ushqim dhe as fonde, u mund dhe vrau veten në pallatin e Kleopatrës. Kësisoj Kleopatra nuk u dorëzua tek Oktaviani, por vetëorganizoi likuidimin e saj.

Sipas disa historianëve martesa e saj ishte manovër diplomatike. Me ndihmën e Romës riktheu Perandorinë Ptoleamike. Sipas Romës, Antoni ishte burri i Oktavias dhe martesa me Kleopatrën u konsiderua e paligjshme.

Historia e Lashtësisë së Kembrixhit cilëson se Antoni bëri zgjidhje jo të drejtë. Ai duhej të kishte pushtuar Egjiptin, të vinte dorë në pasuritë e saj. Për hir të Kleopatrës, ai nuk zgjodhi as Fulvian, as Oktavian, me ndihmën e së cilave do ishte bërë perandor i gjithë perandorisë. Përkundrazi, ai  zgjodhi dashurinë dhe për dashuri humbi fronin, humbi kredinë. Dhe të gjitha këto, në kohën kur Kleopatra e shikonte si instrument për të realizuar ambiciet e saj.

Kleopatra donte jo vetëm të mbante Egjiptin në këmbë, por shkoi deri në Babiloni dhe Irak. Në luftërat e Parthias (Siri), ajo ndihmoi Pompein dhe M. Antonin që të pushtonin nga Romakët, me shpresë se do t’i merrte ajo më pas, por Pompei dhe Antoni u mundën nga Oktavian Augusti.

Oktavia, e shoqia u nis nga Roma për në Aleksandri, për të shkëputur Antonin nga Kleopatra. Antoni e ndalon në Athinë, ku takohen dhe e kthen prapa, ndërsa vetë niset për në Aleksandri ku e priste Kleopatra me dy fëmijët binjakë të Antonit.

Kleopatra u bë Perëndesha Isis, vajza dhe nëna e Diellit, që lindi dy djem si dy yje, që ishte në moshë të artë. Ajo trashëgoi dhe sa pati jetë jetoi vetëm në paqe.

Më vitin 34 Antoni ishte kthyer në Senat me disa propozime për trashëgiminë e djalit të madh të Kleopatrës me Jul Cezarin, për djemtë e tij dhe vetë Kleopatrën.

Më 31 Kleopatra mori masa mbrojtëse duke forcuar të dy anët e Nilit, ndërkohë ajo i kërkoi paqe Oktavianit me kusht që dy djemtë e saj t’i linte të drejtonin vendin dhe për këtë qëllim kishte përgatitur thesarin për ta dorëzuar ose për ta djegur.

Më 30 Oktaviani marshoi nga Sira dhe Galus, nga Libia ku arriti në të njëjtën kohë në Aleksandri. Antoni i kishte shkruar një letër Oktavianit ku i kërkonte që t’i jepte fjalën se nuk do të prekte Kleopatrën dhe vetë do të vetëvritej. Nuk mori përgjigje, por më 31 korrik romakët u futën në Aleksandri dhe Antoni i priti me luftë dike i shkatërruar. Mirëpo i vjen një lajm i rremë, se gjoja Kleopatra nuk jetonte më.

Antoni la vendin e Perandorit pa marrë, nuk u këshillua dhe nuk dëgjoi shokët dhe gjithë Senatin që ta linte dashurinë mënjanë, të shikonte më gjerë, më larg, të shikonte perspektivën. Por ai zgjodhi Kleopatrën, ajo u bë mbretëresha, perandoresha e zemrës së tij. Kaloi 15 vjet me të, krijoi familje të rregullt, dy djem dhe krejt Azinë, perandorinë helene të Aleksandërit të Madh, të mbajtur me zotësi nga gjyshërit e Kleopatrës dhe vetë Kleopatra.

Prandaj,sa mori vesh lajmin se vdiq Kleopatra, urdhëroi shoqëruesin, që ishte përgatitur shumë kohë më parë, ta vriste me shigjetë. Shoqëruesi, në fakt shoku i tij, u largua disa hapa, hapi harkun dhe qëlloi me shigjetë, por fatmirësisht nuk qëlloi Antonin, por vret veten. Atëherë Antoni i merr harkun dhe me një shigjetë godet veten. Plagoset, bëhet gjithë gjak dhe në këto momente vjen Kleopatra, e cila nuk kishte vdekur. Kishin përhapur një lajm të rremë.

Kleopatra i merr kokën në duar dhe përpiqet ta shpëtojë, por Antoni mbasi bisedoi disa çaste me të, vdiq. Kleopatra donte të vriste veten, por nuk e lanë. Oktavian Augusti kishte dhënë urdhër që me çdo kusht Kleopatra të shpëtohet e gjallë dhe të lihet e lirë në jetën e saj normale.

Ashtu si Antoni që vrau veten, sepse edhe nga rangu sho­qëror nuk shkon të jetosh i gjallë në duart e armikut, edhe Kleopatra nuk duhej në asnjë mënyrë të jetonte në duart e romakëve. Ajo e ndjente se Augusti do të ishte më tepër nga­dhënjimtar në qoftë se do të shkonte në Romë me mbretëreshën e fundit të dinastisë së Ptolemejve të kapur si skllave.

Historianët grekë dhe latinë, bashkëkohës dhe të tjerë më vonë, si vdekjen e Antonit, ashtu edhe të Kleopatrës ia dedikojnë thjesht dashurisë, lidhjes më ideale dhe më natyrale që patën këta dy persona.

Augusti shkoi në shtëpinë e saj për ta takuar dhe e gjeti me rrobat e përditshme, pa tualet, shumë të dobësuar, megjithatë shumë tërheqëse dhe me tipare krejt të tjera nga sa e kishte përfytyruar. Nga shikimi në sy gjatë gjithë kohës, nga toni, nga intonacionet e zërit, nga logjika e mprehtë dhe imponuese e saj, ajo e detyroi Augustin të mos thotë asgjë nga ato për të cilat ishte përgatitur. Kjo e detyroi që bisedën ta bënte një herë tjetër. Ndërkohë, mbërrin një fshatar dhe sjell një shportë me fiq duke thënë se i kishte porositur mbretëresha kohë më parë.

Shportën e dërgojnë tek dhoma e Kleopatrës dhe largohen. Kur kthehen e gjejnë të vdekur. Disa historianë thonë se fiqtë ishin të helmuar, disa thonë se shporta ishte me dy kate dhe, në katin e parë, nën fiq, ishte vendosur një nepërkë, sipas porosisë së vetë Kleopatrës. Plutarku është i mendimit se ka qenë gjarpër, edhe pse vërtet gjarpër nuk gjetën, por dritaret ishin të hapura.

Kleopatra u dogj së bashku me trupin e Mark Antonit, sipas rregullave që i përshtateshin një rangu Perandori, me të gjitha nderet, respektet dhe ceremonitë e veçanta.

Augusti donte ta kapte të gjalle Kleopatrën, por historianë të ndryshëm japin edhe variante të ndryshme. Ai e pushtoi Egjiptin dhe thesarin e dërgoi në Rome. Egjipti u bë province e Romës. Djemtë e Jul Cezarit u vranë, ndersa djemve të Antonit iu hoq e drejta e trashëgimisë. Me këto kushte jeta e Kleopatrës u bë e pakuptimtë dhe pranoi të vetëflijohej.

Vdekja e Kleopatrës ishte kulmi i jetës dhe legjendës se saj. Ishte skenë poetike që la histori dhe frymëzim. Në qoftë se nepërka ishte kuptimi i vdekjes, ajo zgjodhi një rrugë religjioze…

Për egjiptianët ishte përfaqësuese e Perëndisë dhe me kurorë egjiptiane ruante linjën mbretërore. Nepërka adhuroi viktimën dhe kafshimi tregon që Perëndia-Diell shpëtoi vajzën e vet nga poshtërimi dhe e mori atë me vete.

Kështu vdiq mbretëresha e fundit e Ptolemejve ‘’plot me zjarr dhe ajër’’, siç thonë historianët e rinj, vazhduesja e vetme e Aleksandërit të Madh, që zjarri i tij e kishte prekur.

Shekspiri u kushtoi tragjedinë: “Antoni dhe Kleopatra’’.

Nga Elko / Eleonora Koka

 




[1] Ne librin e Elkos “Imazhi i Gruas nga Mitologjia ne Boten Reale” ne faqet 88-95 do te gjeni me shume per Kleopatren.

[2] Per Aspasine dhe per Theodhoren do te gjeni material ne faqet 69 – 75 te librit te mesiperm te Elkos.

[3] Ne kete familje mbreterore ne Aleksandri-Egjipt ka jetuar edhe Mbreti yne i pare, i Epirit, Pirrua. Atje u edukua, stervitur dhe martuar me vajzen e Mbretereshes qe e kishte me burrin e pare. Pirrua ishte kusheri me Ptolemejte. Ata e paisen fillimisht ma materiale dhe pare per tu rikthyer ne Epir si Shqipe tek Shqiponjat e tij, me simbolet qe ka pase Epiri atehere, Himara gjithmone dhe Skenderbeu me von, shqiponjen dy krenare dhe  koken e dhise ne helmete. ( marre nga Plutarku dhe Polibyus ).


Post a Comment