Home » Blogroll » Biologjia e klasës së VII-të, themeli i të kuptuarit të ligjeve të trashgimënisë në klasën e IX-të dhe në vazhdim

Biologjia e klasës së VII-të, themeli i të kuptuarit të ligjeve të trashgimënisë në klasën e IX-të dhe në vazhdim


Nga Bashkim Saliasi

Lënda e bilologjisë, që zhvillohet në klasën e VII- ka si synim, të shpjegojë dhe përshkruajë strukturën e qelizës, indet, organet, aparatet dhe sistemet, që veprojnë si një e tërë dhe formojnë organizmin në tërësi.

Synim i lëndës së biologjisë në klasën e VII-, është si të shpjegojë funksionet që kryejnë qelizat, indet, organet, sistemet të cilat kontrollohen nga sistemi nervor dhe hormonal te gjallesat shtazore dhe veçanrishtë te njeriu. Në mënyrë të shkallëzuar nxënësit njihen me fiziologjinë e aparateve dhe sistemeve në tërësi.

Është detyrë e mësuesit që nxënësit të dinë saktësishtë, se ku ndodhen organet dhe si duhet ti ruajmë ato.

Po e vazhdojë trajtimin e temës  përsa i përketë dhënies së njohurive shkallë-shkallë duke mos krijuar mbingarkesë në njohjet biologjike nëpër shkollat, ku po përdoret struktura ERR ose PMP dhe metodat e dhënies së njohurive zgjidhet nga mësuesi duke i gërshetuar në varsi të temës që zhvillon.

E

Rrjeti i diskutimit

R

Kubizimi

 

P

Parashikim nga termat

Struktura e orës mësimore ERR ose struktura PNP.

Nxënësit po të paisen me njohuritë e duhura përsa i përket ndërtimit të qelizës dhe ndarjes së saj në klasën e VII-,  ku hidhen themelet në mënyrë llogjike të interpretimit të njohurive, e ka më të lehtë të argumentojë fenomenet në biologjinë në klasën e VIII –, të IX-të e në vazhdim, pasi kjo moshë mundëson që fëmijët  të vënë në punë të mësuarit llogjik e cila përkon dhe me zhvillimin endokrin.

Kur zhvillojë orën e mësimin para nxënësve dhe e shikojë të arsyshme u bëj pyetje, sepse në këë mënyrë shikojë që rritet shkallën e përqëndrimit të vëmendjes dhe ngjallet kureshtja dhe interesi për të ndjekur mësimin  dhe krijon premisa për të nxitur diskutimin për koncepte që kanë njohje.

Në këë mënyrë provojmë te nxënësit, se në çfarë shkalle e ka ndjekur mësimin, sa e ka kuptuar dhe sa janë të afë të interpretojnë konceptet që shpjegohen.

Është aftësia e mësuesit që të edukojë te nxënësit e tij edukatën shëndetësore të ruajtjes së organeve dhe organizmit në tërësi nëpërmjet bashkëbisedimit gjatë çdo ore mësimi, duke nxitur diskutimin për përgjegjësin që kanë ata për të ruajtur shëndetin e tyre.

Zhvillimi i orve të mësimit mbi qelizën kërkon që të përsëriten herëpas here konceptet, qeliza njësia bazë dhe funksionale e organizmave njëqelizore dhe shumëqelizore për gjallesat prokariote dhe eukariote.

Shpesh nxënësit e klasës së VIII-të pyesin: ǒjanë qelizat prokariote dhe ato eukariote?

Harresa është pjesë e kujtesës, po nuk u edukua të mësuarit afatëgjatë është vështir të krijojë lidhje nervore të qëndrueshme. Në lëndën e klasës së VIII-ë ëshë detyrë e mësuesit që herë pas here të kërkojë përsëritjen e koncepteve bazë mbi qelizën, kur haset me këtë koncept.

Detyra e të gjithë mësuesve që kanë njohje psikologjike dhe pedagogjike shtron para tyre si detyrë që jo vetëm t’i sqarojmë nxënësit e tyre kohë pas kohe për konceptet, por dhe tua kërkojë atyre, kur hasin me koncepte të tilla si qeliza, sikundër është rasti te qelizat ostocite te indi kockor, qelizat kondrocite te indi kërcor, apo dhe te qelizat e gjakut, qelizat e sistemit nervor (neuronet) etj, dhe ti kërkojë nxënësit që ti interpretojë pjesët kryesore dhe organelet, sepse përsëritja e vazhdueshme krijon lidhje të forta me bazë nervore të qëndrueshme dhe hedh bazat e një kujtese afatëgjatë.

Të njëjtën gjë mund të themi dhe për konceptet e ndryshimit të qelizës bimore nga ajo shtazore. Përsëritja e vazhdueshme dhe kontrolli i herë pas herëshëm e ndërgjegjëson nxënësin se konceptet janë të lidhura me njëri – tjetrin dhe në se lëmë një orë mësimi do e kemi të vështirë ta përvetësojmë atë që vjnë pas. Në këtë formë eleminojmë braktisjen e fshehtë dhe edukojmë ndjenjën e përgjegjësis.    

Nga përvoja dal në përfundim se, në se nxënësin  e vendosim që të vëzhgojë dhe të mësojë të përgatisë vetë përgatesën, ai është në gjëndje që të skicojë pjesët kryesore të qelizës dhe të krijojë një ide të qëndrueshme mbi funksionin e organeleve që ndodhen të zhytura në citoplazëm. Në se nxënësit udhëzohen të punojnë në mënyrë të pavarur që në klasën e VII- dhe më pas të diskutojnë për përgjigjet në klasën e IX- do ta kenë shumë të lehë të krahasojnë nivelet e organizimit të qelizave. Një detyrë që i jepet klasës dhe më pas diskutohet në grupe ngjall interes dhe rrit shkallën e të menduarit dhe të argumentuarit.

Organelet e qelizës

Funksioni

Punët me shkrim në lëndën e biologjisë, në literaturën pedagogjike trajtohen në dy drejtime: në planin e përgjithshëm si tërsi e veprimtarisë që bën nxënësi në orën e mësimit në njërin drejtim dhe gjatë përgatitjes së tij në shtëpi. Pavarsishtë se ku kryhen këto detyra, punët me shkrim kanë të njëjtin objektiv: formimin biologjik të nxënësve dhe aftësimin e tyre praktik për t’i dhënë të sakta përgjigjet e koncepteve biologjike. Pikënisja e kryerjes së detyrave me shkrim nga ana e nxënësve është e gërshetuar me verimtarinë e punës së mësuesit ku nxënësi njihet me ecurinë e gërshetimit të njohurive teorike të zbatuara në praktikë.

Mendoj se suksesi i kësaj pune varet nga tre faktorë.

Së pari, përgatitja në shkallën e duhur nga ana e mësuesit në zbërthimin e lëndës me objektiv të caktuar të shoqëruara me ushtrime praktike.

Së dyti, rritja e kërkesës së llogarisë ndaj nxënësit në kontrollin e punës me shkrim në punët e pavarura në klasë dhe detyrën e shtëpisë.

Së treti, vlerësimi i detyrave të dhëna si në klasë dhe në detyrat e shtëpis, rrit shkallën e përgjegjësis së nxënësit dhe ndërgjegjëson atë në aftësimin praktik.

Nëse arrihet që nxënësit të kryejnë me sukses ushtrimet biologjike, ata mësojnë të mendojnë, të shpjegojnë dhe ilustrojnë me shëmbuj konkret konceptet shkencore, që kanë lidhje me formimin e tyre biologjik. Nga ana tjetër ata ushtrohen më mirë në strukturën dhe përmbajtjen e lëndës, pra me një kujtesë afat shkurtër, ku konceptet harrohen shpejtë, në një kujtesë afatgjatë, e cila rritet si rezultat e diskutimit të rrugës së zgjidhjes së ushtrimit dhe përsëritja e tyre herë pas here.

Aplikimi i metodave kërkimore për përsosjen e mësimdhënies së biologjisë është e lidhur me gjetjen e rrugëve, kur nxënësve u afron veprimtari që i motivon, ku ata mësojnë të mendojnë, të komentojnë, të diskutojnë fenomenet biologjike dhe ndikohen në formimin e aftësive intelektuale të tyre.

Për ta konkretizuar mendimin po u sjell përvojën time duke treguar rrugën q렠ndjek për të ngulitur te nxënësit konceptet bazë të njohjeve biologjike:

Në esencë tema që unë po trajtojë bënë fjalë për nxënësit e nivelit të lartë, pa bërë ndarje në dhënien e njohurive, por në kontrollin e tyre.

Mendojë se gjatë dhënies së njohurive të reja dhe në mënyrë të vazhdueshme u kërkojmë ndërtimin mikroskopik të qelizës dhe organelet të cilat ndodhen të zhytura në citoplazëm. Të njëjta gjë nënvizoj dhe për temën e mësimit AND-ja, bartëse e tipareve të trashëguese të gjallesave.

Në se nxënësi arrin të interpretojë pjesët kryesore të qelizës dhe organelet si mitokondritë, ribozomet, rrjeti endoplazmatik, lizosomet, aparatin e golxhit dhe vakualat, në klasën e VIII- me pak punë arrihet të bëhet dallimi dhe interpretimi i qelizave prokariote dhe atyre eukariote si dhe ndryshimet që egzistojnë midis qelizave bimore dhe atyre shtazore. Në klasën e IX- ai e ka më të lehtë të strukturojë pamjen e qelizës dhe organeleve, por dhe të argumentoj lidhjen që egziston midis organeleve dhe funksionin e tyre si një e tërë e pa ndarë.

Po cila është rruga që ndjek për të arritur që nxënësi i nivelit të lartë të mësojë në mënyrë llogjike njohjet mbi evolucionin që pësoi qeliza që nga gjallesat prokariote te  eukariote?

Tek tema e mësimit: Aparati i veshjes së organizmit bëhet thellimi i njohurive mbi format dhe funksionin e qelizave që organizohen në inde. Në temën indi kockor dhe kërcor u kërkohet nxënëse të që të thellohen njohjet mbi lëndën ku janë zhytur qelizat, kështu që ai në klasën e VIII- do ta ketë më të lehtë të interpretopjë strukturën dhe fuksionin e organizmave të gjalla, si dhe ndërveprimin e tyre me mjedisin.

Në se nxënësi arrin të shpjegojë në mënyrë llogjike konceptet mbi qelizën deri në klasën e VII-, në klasën e XI-, ku programa synon që të përshkruhen  veçoritë e së gjallës, strukturën dhe fuksionin e qelizës si njësi bazë e ndërtimit dhe funksionit të organizmave në tërësi, ai arrin të shpjegojë organizimin e qelizave në inde, organe dhe sisteme organesh, të bëjë krahasimin e proceseve që ato bëjnë te bimët, kafshët dhe njeriu.   

Ndjek të njëtën rrug렠dhe për dhënien e koncepteve AND-ja bartëse  e tipareve trashëguese të gjallesave, sepse njohë dhe programin e klasës së IX- e në vazhdim në arsimin e mesëm, si dhe nevojën që kanë nxënësit në vazhdimësi në degën e shkencave natyrore.

Mësuesit i del si detyrë që të njohë jo vetëm programin e ciklit nëntë vjeçar dhe të mesëm, por dhe atë të ciklit të ulët fillor.

Të hedhësh baza të forta në klasën e shatë mbi ruajtjen e informacionit të trashëgimisë së tipareve do të thotë se ke çimentuar në memorjen e fëmijëve ecurin e transmetimit të tipareve nga njëri individ te tjetri në saj të inxhinieris kromozomike. Në se nxënësi mbahet në korent se njësia baza që ndërton zinxhirin e  AND-në është nukleotidi dhe molekula e AND-së përmbanë vetëm katër nukleotide të cilat kombinohen në shumë mënyra dhe të dy zinxhirët e AND-së qëndrojnë të lidhur me njëri-tjetrin duke vendosur përballë njëra- tjetrës G me C dhe A me T, ai në klasën e IX-të e ka të lehtë të interpretojë jo vetëm riprodhimin e qelizave te kafshët nëpërmjet mitozës dhe mjejozës, por edhe trashëgimin e tipareve sipas ligjeve të Mendelit.

Të njëjtën rrugë mund të ndjekim dhe me ndërtimin e kockave dhe rritjen e tyre, ku ndërthuren njohjet mbi ndërtimin e skeletit dhe muskujt.

Po cilat janë disa nga rrugët që mua më mundësoj të arrijë objektivat që përshkrova:

-Gjatë orëve të mësimit përdor vazhdimishtë metodën e leksionit, të cilën e përgatis me kujdesë dhe në fund të orës së mësimit, në reflektim, ballafaqoj njohjet që kanë nxënësit nga klasat paralele me njohjet që morën nga ora e mësimit që u shpjeguan.

-Aplikojë metodën e punimit në grup mbi vëzhgimin dhe holumtimin si dhe ballafaqimin e njohjeve të gjithë secilit nxënës.

- Gjatë dhënies së njohurive të reja kërkojë nga nxënësit që të mbajnë shënime dhe ato ti ruajnë vazhdimishtë në vitet në vazhdim, sepse kjo i ndihmon ata që kur kanë nevojë i shfletojnë.


Post a Comment