Home » Blogroll » TEKSTET E GJUHËVE TË HUAJA TE SHQIPTARËT E LUGINËS SË PRESHEVËS

TEKSTET E GJUHËVE TË HUAJA TE SHQIPTARËT E LUGINËS SË PRESHEVËS

Bade Bajrami

bade-bajrami-fjala.jpg

Hyrje

     Rëndësia e mësimit të gjuhëve të huaja del qartë me vendimin e 16 dhjetor 1997 të Këshillit të Evropës i cili kërkonte nga shtetet anëtare  të mësohet herët gjuha e huaj dhe  insistonte  në efektet pozitive të një mësimi të tillë të hershëm. Megjithëse jo anëtare, edhe Serbia ( ish Jugosllavi) do të ndërfus prej klasës së tretë kurse prej vitit 2002 prej klasës së parë, gjuhën angleze në mësimin fillor. Por edhe  në vitet e 50- 70-a, obligimi i gjuhës së huaj përfshinte së paku mësimin e një gjuhe të huaj që ishte thelbi i planprogramit arsimor. Mësimdhënia e gjuhëve të huaja ishte e obligueshme që nga klasa e pestë.  Institucionet shtetërore u vetëdijesuan për rëndësinë e njohjes së gjuhëve të huaja,  kështu që ato janë lëndë të obligueshme në arsimin fillor dhe të mesëm.  Kurse komunikimi si qëllim dhe metodë e mësimit te gjuhëve ka ndikuar në  inovimin e planprogrameve  shkollore ku shumica kanë për qëllim:

-të aftësohet nxënësi të komunikojë në gjuhë të huaj

-të hapet ndaj kulturave të tjera

-të përvetësojë  4  veçoritë  elementare ( dëgjimi, të folurit, shkrimi, leximi)

Mësimi i gjuhëve  të huaja shtron gatishmëri që të afrohemi me kulturën e atyre gjuhëve.  Në shumë shtete të Evropës ekziston mendimi unik se kompetenca ndërkulturore ka një rol të madh.  Kjo sqaron faktin pse duhet të vetëdijesohemi se njohja e gjuhëve krijon shanse më të mëdha për përparim në karierë dhe zhvillim personal.  Mësimi i gjuhëve të huaja ka edhe një dimension. Përvoja na tregon se fillimi i hershëm i mësimit të gjuhëve të huaja paraqet një faktor të rëndësishëm  të suksesit në shkollë.  Kontakti me një gjuhë tjetër,  jo vetëm se nuk i pengon përvetësimit të gjuhës amtare,  por përkundrazi i ndihmon,  sjell një zhvillim shpirtëror dhe e then pasivitetin sikur edhe zgjeron horizontin kulturor.

  1. Planet dhe programet për shkolla fillore dhe të mesme

1.1.Gjendja e përparshme

   Sipas planprogramit për shkolla fillore, të  vitit 1957,  fondi javor i orëve  të gjuhës së huaj, për të katër klasët  e shkollës  fillore ishte 11 orë ( 3,3,3,2 )  i cili pastaj ndryshoi në paraqitjen     (4, 3,2,2).  Kurse fondi leksikor i gjuhës së huaj që duhej përvetësuar ishte 1400 fjalë dhe shprehje të ndryshme.  Po në atë kohë me ndryshimet e bëra  në program,  është futur për herë të parë metoda gojore (orale)  e cila i ka dhënë rëndësi  dhe shtytje të re komunikimit, sidomos atij gojor, që ishte një risi me peshë krahasuar me programin dhe praktikën e mëparshme.

Ndryshimet e mëvonshme në planprogramet mësimore  parashihnin që “nxënësit praktikisht të përvetësojnë komunikimin më të thjeshtë nga jeta e përditshme”.  Kuptohet se edhe tekstet mësimore pësuan ndryshime në përmbajtjen dhe strukturën e tyre për t’iu përshtatur programeve të reja.

Sa u përket shkollave të mesme, fondi i oreve ishte shumë i larmishëm, varësisht nga gjuha e huaj 1 apo 2  ( prej 2 deri në 5 orë )  dhe nga ndryshimet në plan programet mësimore.

1.2.Gjendja aktuale

    Kjo rëndësi e gjuhëve të huaja,  paraqitet aktualisht  me një numër të orëve kushtuar mësimit të gjuhëve të huaja  në rritje  prej vitit  2002.  Nxënësit e këtij regjioni ballafaqohen me një realitet karakteristik për  vendet plurilinguistike. Që nga klasa e parë,  përveç  gjuhës amtare,  në rastin tonë gjuha shqipe, mësojnë   si  gjuhë të huaj  anglishten,  por edhe gjuhën serbe  si gjuhë e shtetit në të cilin jetojnë,  të dyjat të obligueshme.  Pastaj në klasën e pestë iu shtohet edhe një gjuhë e huaj, frëngjishtja,  gjermanishtja,  apo spanjolishtja.  Në fakt,  gjuha e huaj,  anglishtja, mban këtu epitetin  e gjuhës bazike;  ajo zgjidhet me dëshirën e  prindërve.  Lidhur me emërtimin  gjuhë e huaj,  është e udhës të shtojmë se në  shtete tjera ato  mbajnë emërtimin e gjuhëve botërore ose gjuhëve të gjalla, përkunder  gjuhëve të vdekura ( që nuk fliten më ) si  latinishtja apo greqishtja e vjetër .

Këtë gjendje  aktuale të orëve mund ta paraqesim në tabelën vijuese.

Klasa 

Gj. amtare

A

Gj. serbe

B

Gj. angleze

C

Gj.Frënge/ Gjerm.D

 I

5

2

2

 

II

5

2

2

 

III

5

3

2

 

IV

5

3

2

 

V

5

3

2

2

VI

4

3

2

2

VII

4

3

2

2

VIII

4

2

2

2

Gjithsejt

37

21

16

8

 

Krahasuar me vitet   e mëparshme ku fondi i orëve të gjuhëve të huaja ishte 11 për shkollën fillore, sot ai arrin në 24, që nga  klasa e parë e deri te klasa e tetë, pa numëruar gjuhën serbe. 

   Kuptohet se pas çdo reforme në plan programet mësimore dalin edhe tekste shkollore të ndryshme të gjuhëve të huaja, disa në shkëputje me të përparshmit, disa si një përshtatje të tyre për nëvojat e reja të shoqërisë.  Do të japim këtu një sintezë të librave shkollor që kanë shenjuar mësimdhënien e gjuhëve të huaja  në këtë regjion  deri në ditët  e sotit  dhe  do të propozojmë kritere për zgjedhjen e tyre.

 

 

 

  1.  Analizë  diakronike e teksteve të gjuhëve të huaja

   Analiza diakronike e teksteve mësimorë [1]  për gjuhë të huaja të përdorur në këtë regjion nxjerr në pah disa pika të përbashkëta. Fillimisht paraqitet një disproporcion të teksteve të frëngjishtës të cilët dominojnë numerikisht  për shkak të hegjemonisë të kësaj gjuhe  dekadave të mëhershme. Deri në vitet 70-a  strukturimi i teksteve mësimore paraqitej i ndarë në dy pjesë. Pjesa e parë përmbante tekste letrare të autorëve të huaj,  por edhe tekste të autorëve   vendorë 2 të përkthyer në gjuhë të huaj që kishin të bënin me ish-Jugosllavinë.  Pastaj pasonte pjesa e dyte ku paraqitej leksiku, apo vokabulari për secilin mësim, një pikë gramatikore dhe ushtrime të orientuar më tepër kah përkthimi ( gjuhë amtare- gjuhë e huaj apo anasjelltas). Nga vrojtimi i gramatikës mund të themi se ai  ishte i një niveli  bukur të lartë, sepse zhvillohej sintaksa e fjalisë. Tekstet mësimore të asaj kohe ishin të bazuar në një koncepcion gramatikor-përkthyes. Ata ishin pothuajse të gjithë botime të Zagrebit apo të Beogradit.  Por edhe ata të cilët janë përdor nga Kosova ishin vet përkthime dhe përshtatje të atyre të Beogradit.  Kuptohet se këto tekste nuk kanë mundur të jenë të përshtatshme për nxënësin shqiptar për arsye se ata ishin hartuar për nxënës të një gjuhë tjetër amtare,  për kushte të tjera  (shumë më te mira) të punës në shkolla dhe për kushte më të mira të nxënësve dhe të familjeve të tyre.

Me ndryshimet e Planprogramit, edhe forma e paraqitjes së tyre ndryshon.  Ndarja apo strukturimi i librit shkollor bëhet sipas temave lidhur me jetën familiale,  shkollore, shoqërore, etj.  Megjithëse ishin botime të Beogradit,  përkthimi dhe përshtatja e tyre futen disa tema lidhur  me Kosovën, si shëtitja nëpër Kosovë, vizita në një shkollë në Prishtinë, etj. 

Ushtrimet ishin të llojit strukturor,  me zbrazëtira, substitucione (p.sh. të emrave me përemra), pra mekanike, që nuk kërkonin një kompetencë gojore nga nxënësi. Ushtrimet e propozuara ishin në përgjithësi pyetje që kërkonin një përgjigje të ndërfutur në pyetje. Në fakt, edhe pse synimi ishte te komunikimi, gjë që dëshmohet nga ilustrimet pa tekst e  10-15 njësive të para, ai megjithatë nuk ishte i theksuar sa duhet. Këtë e vërtetojnë edhe ushtrimet se shkrimi kishte përparësi. Edhe këtu pjesa gramatikore dhe fjalori gjendeshin në fund të librit.

    Vitet 90  karakterizohen me botime të reja  me disa prej të cilëve ende sot punohet në lënden e gjuhës angleze në disa shkolla (  Say it in English ,  Ready for English, etj. ). Risi e atyre botimeve ishte integrimi i një audio kasetë.  Çdo kapitull apo njësi (/unit) i kushtohet një njësie  gramatikore  sipas një prerje morfosintaksore klasike në nivelin e fjalisë ( emri, nyja, mbiemri, etj.) dhe pothuajse s’ka kurrfarë lidhje në mes kapitujve. Secili përmban disa fjali që do të ilustrojnë pikën gramatikore  të trajtuar.  Këto botime të teksteve të gjuhës angleze kanë dalur me një kohë ku anglishtja u ndërfut si gjuhë e obligueshme prej klasës së tretë . Shihet qartë pra mospërshtatja e tyre me plan programet aktuale ku anglishtja fillon prej klasës së parë.

    Aktualisht, mësimdhënësit e gjuhës angleze përdorin një botim të vitit 2003 për klasët e ulta, prej të parës deri te e katërta ( Easy), mirëpo tekstet që përdoren prej  klasës së  pestë e deri te klasa e tetë,  janë ato  për vitin e tretë të mësimit të gjuhës angleze e jo  si do të duhej të ishte  për vitin e pestë,  se këtu po ngatërrohet viti dhe klasa, prandaj niveli nuk përputhet me klasën. Me bisedën që patëm me mësimdhënësit e gjuhës angleze,  jemi informuar se ata kishin vendosur të punojnë që nga shtatori i ardhshëm me një tekst të Cambridge-it  i përbërë nga fletorja e punës dhe audio dhe video CD. Por duke pasur parasysh çmimet tejet të larta që ofron kjo shtëpi botuese, mendojmë se edhe kjo nuk është zgjedhje adekuate. 

    Në tekstet e shkollave të mesme,  mund të bëhen pothuajse të njëjtat vërejtje.  Edhe ata,  janë të tejkaluar, si nga ana metodologjike ashtu edhe nga ana tematike.  Shumica prej tyre janë ribotime të teksteve që janë lejuar në vitin 1988. Tekstet dialogale  janë jo autentikë, dmth. janë krijime të vet autorëve të librit, kështu që edhe gjuha e përdorur nuk është e përshtatshme.  Mund të cekim këtu edhe përdorimin e emrave serbë të personazheve apo ngjarje që ndodhin në Beograd.  Fjalori, kuptohet edhe ai është në gjuhën serbe.

   Kurse për gjuhën frënge,  pas vitit 2002,  janë lejuar për përdorim tekste nga Kosova, të cilët në fakt ishin botime të Shqipërisë  ( Le français en 5, etj  të D.Hadaj). Mirëpo  edhe këta ishin të tejkaluar nga ana metodologjike, temat nuk paraqisnin kurrfarë intëresimi për nxënës, tekstet dialogale nuk ishin autentikë, ishin të stërmbushur me gabime teknike. Kishte përsëritje të  njësive mësimore  të përafërta që mërzisnin nxënësin prandaj humbte edhe motivimi i tij ( A la librairie, A la papeterie ). Megjithatë, duhet spikatur  se pikat gramatikore  ishin të dhëna në mënyrë koncize  dhe ushtrime përshtateshin plotësisht me to. Tjetër pikë pozitive ishte edhe fjalori i dhënë në gjuhën shqipe.  Aktualisht, mësimdhënësit e frëngjishtes i janë kthyer një teksti të Beogradit më bashkëkohor në shikim të parë  për nga paraqitja e tij.  Fjala është për librin e D. Tocanac-Milivojev (le français pour nous) që ka përveç librit edhe fletorën e punës dhe  një CD audio. Megjithatë, analiza e hollësishme e tij na ka sjellur te disa vërejtje të rëndësishme.         Ky tekst nuk paraqet ndonjë vazhdimësi të njësive,    personazheve që do të zgjonin kureshtjen e nxënësit., shpesh tekstet nuk përshtaten me moshën e nxënësve ( teksti Communication I kl. VII që përmban të dhëna mjaft të komplikuara për një nxënës të asaj moshe,  apo ai për N. Tesla, me origjinë serbe dhe  që përmban shumë të dhëna shkencore të pakapshme).   Ka raste ku i njëjti tekst del në klasën e V dhe pastaj në te VI ( Le Petit Nicolas,), ushtrimet që gjenden te fletorja e punës shpesh nuk përputhen me njësitë gramatikore.  Prandaj , ai është më tepër një aksesuar në shërbim të përfitimit financiar të autorit. CD kanë nganjëherë zhurmë, janë të paqarta  në shqiptim, po ndodh që edhe zëri i personazheve të mos përputhet me moshën. Fjalorthi  frëngjisht –serbisht dhënë në fund në alfabetin qirilik nuk i ndihmon fare nxënësit shqiptar.

 

 

 

  1. Kriteret për analizen e librave mësimorë

 Mësimdhënia e gjuhëve të huaja nuk ndryshon vetëm gjatë reformave zyrtare apo në proces  tranzicioni, por për nga natyra e saj ajo është gjithnjë në levizje dhe mbetet e tillë deri sa i lejohet. Prandaj nuk është e çuditshme pse tregu botëror i librave të gjuhëve të huaja të ashtuquajturat gjuhë boterore, është i  stërmbushur me oferta të shumta, të cilat prej viti në vit ndryshojnë.  Për arsye ekonomike,  shumë  botues mundohen që me librin e tyre të mbulojnë sa më shume që është e mundur një rreth më të gjerë përdoruesish. Sipas llogarive të tyre,  sa më i madh është ky rreth nxënësish potencial, aq më e madhe është shitja  dhe rrjedhimisht edhe përfitimi financiar që mund të arrijnë me prodhimin e tyre.  Për këtë arsye ekonomike librat rrallë herë kënaqin kriteret pedagogjike më të rëndësishme, së pari ai i cili ka të bëjë me përshtatjen e tij një grupi të caktuar nxënësish.

   Kriteret në vlerësimin e librave mund t’iu shërbejnë edhe botuesve në realizimin e botimit të librit të gjuhës së huaj  i cili do ti plotësojë të gjitha kërkesat relevante. Në kërkim të librit të mirë, duhet megjithatë të jemi objektiv : libri ideal vështirë se ekziston, dhe pak ka gjasa që të krijohet ndonjëherë. Në mes tjerash, cilësia e librit përcakton edhe një varg faktorësh të jashtëm  të cilët në fillim,  pak a shumë,  kufizojnë përdorimin e tij.  Është ngushëllues vetëm fakti se falë ofertës së pasur  të librave në treg, me siguri, mund të ketë zgjedhje. Cilët janë faktorët  që ndikojnë në zgjedhjen e librit?  Këtu mund të dallojmë :

-          Faktorë të jashtëm

    Jo vetem përpunimi  por edhe zgjedhja e librit përcaktohet nga fakte të ndryshme të jashtme. Që një libër të pranohet në një situatë mësimdhënëse të caktuar,  ai në të shumtën e rasteve duhet të jetë në pajtim me kërkesa të caktuara të cilat diktohen nga konteksti shoqëror dhe institucional në të cilin gjendet. Këta faktorë të jashtëm janë :

-planet dhe programet mësimore

-përshkrimet  për përdorimin  e materialit mësimor të cilat një institucion arsimor i përshkruan parimisht si përdorim i domosdoshëm për materialin mësimor.

Lidhur me këtë, duam të paraqesim një paradoksë këtu. Me një anë Ministria e Arsimit lejon të përdoren tekste  nga Shqipëria apo Kosova për Shqiptarë e Luginës kurse në anën tjetër planprogrami është i prerë : të mësohen pika të caktuara brenda vitit. Karakteristikë e faktorëve të jashtëm është se ata zvogëlojnë lirinë e zgjedhjes  së librave ( jo përputhje të planprogramit me tekstet) , në rastin më të keq, mund të ndodhë që nuk mund të bëhet zgjedhja sepse është e përshkruar se me cilin libër duhet të punohet ( rast i mëhershëm këtu ).

 

-          Faktorë të brendshëm.

 

    Cilat aspekte të ciklit shkollor do të duhej të merren parasysh para se të vendoset për nxënësit tanë të karakteristikave të brendshme të librit. Me fjalë tjera, me çka njihet libri i mirë? Fatkeqësisht në këtë pyetje të rëndësishme nuk është lehtë të jipet përgjigje sepse është komplekse  ashtu si dhe roli që e ka libri në mësimdhënien e gjuhëve të huaja. Shumë elemente të ndryshme kërkojnë për atë, vëmendjen e qëllimeve të shtruara dhe konceptit metodik, gjuha dhe tekstet, temat dhe përmbajtja, konceptimi gramatikor, ushtrimet dhe  radhitja e tyre, dhe gjithsesi  paraqitja e kulturës së shtetit të cilit i mësohet gjuha, etj.  Prandaj,  libri i gjuhës së huaj, sot rrallë herë paraqitet në formë të një libri, po  shoqërohet  me një mori mjetesh ndihmëse të ndryshme ( libri, fletorja e punës, fjalori , CD , kasetat, filmi, foljet në grafoskop, programe kompjuterike, etj.). Është një lëndë mjaft e strukturuar dhe me të drejtë do të ndiheshim të ngushtuar nëse do të duhej të vendosim për cilësinë e tyre, po të mos  ekzistonin materialet përkatëse për prurjen e një vendimi të tillë.

   Aktualisht,  nëpër shtete tjera, tekstet mësimore për gjuhët e huaja janë te llojeve të ndryshme, varësisht nga gjuha e huaj,  nga karakteristikat e saj, nga niveli i shkollimit ( i ulët, mesatar, i lartë ) pra nga mosha e nxënësve  dhe  gjithsesi nga përkatësia kombëtare.  Për ilustrim të kësaj të dhëne të fundit do të citojmë një didakt francez [2] i cili thot :  “Tekstet mësimore, tani për tani dhe që nga kohët më të vjetra, paraqesin mjetin pedagogjik më të shfrytezuar në botë dhe si rrjedhojë,  në nivele kombëtare,  paraqesin edhe ndikimet e rëndësishme të natyrës ekonomike, pedagogjike dhe shoqërore “.  Këtë  lloj të fundit  nuk e kemi këtu.  Ai duhet t’i përmbush disa kërkesa për t’u bërë mjet efikas i të mësuarit:   jetë i ndërtuar mbi baza shkencore,  mbi kritere pedagogjike dhe në përputhje me kërkesat e institucioneve përkatëse.  Nga ana pedagogjike duhet të përmbush funksionin informues,  funksionin  e strukturimit dhe të organizimit të lëndës dhe funksionin e  udhëzuesit të nxënësit.

  1. Sistemi i kritereve

Në zhvillimin e sistemit të kritereve duhet të mirremi me pikat vijuese të analizës së librit të gjuhës së huaj.

4.1.Koncepcioni global

 

   Çdo  libër shkollor bazohet në një koncepcion global i cili mbështëtet  në këto pyetje :

-cilëve nxënësve  i kushtohet ?

-me cilat qëllime të mësimit është i harmonizuar?

- në cilat nivele të mësimit është i orientuar ?

-me çfarë mjetesh përdoret ?

-çfarë udhëzime dhe mjete mësimore ndihmëse i jepet arsimtarit për realizimin e koncepcionit të librit ?

-në cilat parime strukturore dhe formale bazohet?

Te këto kritere, duhet pasur parasysh se me ndryshimin e tyre mund të paraqiten dyshime të tilla parimore në përdorimin e librit sa që analiza e mëtutjeshme të bëhet e padobishme.

Prandaj është mirë që të mirremi menjëherë në fillim të analizës së librit me koncepcionin global sepse mund të kursehet  shumë në detalje nëse konfirmohet menjëhere se ndonjë libër tashmë në këtë shkallë të eliminohet si mjet për mësimin të cilin e kemi për qëllim.

 

4.2.Nxënësve të cilëve u dedikohet teksti

 

   Informacionet kryesore për  nxenës  të cilëve u dedikohet libri,  gjenden në hyrjen e librit ose në udhëzuesin për mësimdhënës. Librat të cilët nuk kanë të dhëna për grupin e dedikuar ose  përmenden  shumë pak, munden megjithatë të jenë të orientuar kah një grup nxënësish të caktuar.  Libri i cili deklarohet se i dedikohet të rinjve,  në të vërtetë nuk i përshtatet fushës praktike të të rinjve shqiptarë të kësaj treve  dhe nuk mund te përdoret për këtë grup nxënësish. Duhet gjithashtu të shikohen temat dhe përmbajtja të cilat janë në libër, në çfarë  mase nxënësit tanë mund ta shfrytezojnë?  A janë temat dhe përmbajtja në një farë mënyre të lidhura me ambientin jetësor të nxënësve tanë?

 

4.3.Qëllimet e mësimit

 

   Nënkuptohen këtu njohuritë dhe shkathtësitë relevante në gjuhë të huaj, të cilat libri duhet t’i arrijë. Të dhënat për këtë gjinden poashtu në parathënien.  Si qëllim i përcaktuar i mësimit në librat e gjuhëve të huaja ndërfutet, në rastin normal,  aftësia komunikative apo « kompetenca komunikative » e cila përfshin komponentat  fonetike, morfologjike,  sintaksore, semantike,   gramatikore dhe   ndërkulturore.

   Në librat tradicional  që janë përdorë më herët këtu, i  është dhënë rëndësi të madhe komponentave formale ( fonetike, morfologjike, sintaksore) kurse komponentet funksionale (semantike,  gramatikore, ndërkulturore) liheshin pas dore. Sot megjithatë, dihet se komponentet funksionale në arritjen e aftësive komunikative kanë rol shumë më të madh se sa komponentet formale. Kështu që jemi në gjendje të kuptojmë një shprehje dhe të reagojmë në të madje edhe atëherë kur të folurit dallon shumë nga të folurit e folësit burimor, kur fjalët kanë  mbaresë të gabuar  apo edhe kur  fjalët  dalin me një radhitje e cila nuk pajtohet me atë që është e përshkruar nga sintaksa.

 

4.4.Koncepti metodik

 

    Para analizës së librit duhet sqaruar në çfarë mase libri lidhet me ndonjë metodë, respektivisht në cilën metodë mësimore bazohet  duke pasur parasysh  të gjitha ato që kanë luajtur ndonjë rol të rëndësishëm në mësimdhënien e gjuhëve të huaja. Tashmë vetëm metoda komunikative dhe pikënisja ndërkulturore janë më relevante  për  qëllueshmërinë e përdorimit të ndonjë libri në mësimdhënien e gjuhëve të huaja. Sa u përket metodave mësimore, çdokund këshillohet qasja komunikative e cila orientohet më tepër në bartjen e suksesshme të mesazhit se në strukturën gramatikore të saktë. Aftësimin dhe arritjen për komunikim krahas këshillimeve të plan programeve mësimore,  arsimtaret duhet t’a bëjnë duke nxitur nxënësit sa është e mundshme në mësim, shpesh edhe në mënyrë spontane të shprehen. Sa më shumë që është e mundur të bëhen kontakte me gjuhën të cilën e mësojnë dhe të bëhet një përdorim i kufizuar i gjuhës amtare, janë sjellje metodike në këtë kontekst të një domethënie të madhe.

4.5.Doracaku për mësimdhënës

 

   Sot, librat bashkëkohor që hartohen në botë, ofrojnë edhe doracakun  për  mësimdhënës. Ai është një farë udhëzuesi  për përdorim të tekstit me të cilin sqarohet se cili koncepcion  didaktik shërben për hartimin e tij dhe falë tij mësimdhenësi mundet suksesshëm të zhvillojë mësimin. Nëse libri nuk përmban edhe doracakun, përdoruesi nuk mund ta shfrytëzojë në mënyrë adekuate, sepse udhëzime të tilla mund të japë vetëm autori i tekstit. Këtu, pothuajse të gjitha tekstet në përdorim janë pa doracakun për arsimtarë.  Por edhe, nëse rastësisht janë të hartuar dhe ofrohen në shitje ,  ata janë më tepër  vetëm transkripte të ushtrimeve auditive. Prandaj mezi plotësojnë funksionin e tyre si  udhëzues i cili duhet ti ndihmojë mësimdhënësit  që në mësim të realizojë në mënyrë optimale koncepcionin e librit. Prandaj ajo që duhet kërkuar nga teksti është doracaku për mësimdhënës i komentuar dhe i përgatitur veçanërisht për mësimdhënës.

 

4.6.Libri

  

Mund të përfshihen elementet të cilët sot jepen shpesh: lista e teksteve dhe ajo e  teksteve shtesë dhe / ose autentikë, ushtrimorja, pasqyra gramatikore, listë fjalesh apo fjalorth

 

4.6.1.      Forma e paraqitjes

 

    Përshtypja e parë që kemi për një libër është kryesisht vizuale. Ai mund të duket  shumëngjyrësh  ose pangjyra, me shumë variacione ose monotoni, me shumë ose pak fotografi dhe ilustrime. Nuk duhet nënçmuar formën e paraqitjes së librit për tri arsye :

1.      Ajo ndikon në motivimin e nxënësit i cili është çelës për mësim të suksesshëm

2.      Ajo mund ta lehtësojë a vështirësojë mësimin e gramatikës dhe  fonetikës

3.      Forma grafike e librit i ndihmon fotografisë vizuale e cila formohet në kokën e nxënësit për kulturën e shtetit të cilit i mësohet gjuha.

 Para vlerësimit të koncepcionit të librit, ka përseri  padyshim oshilim në dy pole të kundërta : nga njëra anë duhet të kërkojmë nga libri të ketë formë të nduarnduarshme vizuale e cila nuk do ta mërzis nxënësin dhe të jetë në gjendje të zgjojë interesimin e tij. Në anën tjetër libri nuk duhet të humbë qartësinë e tij, ilustrimet dhe materiali vizual duhet të kenë në përgjithësi funksionin e tyre (të jenë mbështëtës të ushtrimeve, mënyrë e aktivizimit të paranjohurive) e jo të jenë vetëm  një mori  ilustrimesh sa për sy e faqe.

 

4.6.2.      Tekstet

 

      Përveç tekste autentike ekziston edhe një lloj i rëndësishem i teksteve i cili është  teksti  mësimor. Këto tekste nuk janë nxjerrë nga autorë të ndryshëm por janë krijuar nga vet autori i librit mësimor. Ata kanë të bëjnë me bartjen e njohurive të caktuara (p.sh. numrat,) dhe vetëm për atë qëllim i ka shkruar autori i tekstit mësimor ,  sikur edhe tekstet dialogale. Prandaj të gjitha këto tekste të shkruar nga dora e autorit të librit shkollor mund t’i quajmë tekste didaktike që të dallohen nga tekstet origjinale të cilët kanë prejardhje nga ndonjë realitet i shtetit gjuha e të cilit mësohet. Para vlerësimit të librit është me rëndësi  të shtrohet pyetja se çfarë rëndësie ka dallimi i paraqitur në mes teksteve origjinale ( dokumentare)  dhe teksteve didaktike. Dhe këtu ekzistojnë dy arsye të mira pse një libër duhet të përmbajë sa më tepër tekste origjinale, autentike :

   1. garancioni më i mirë se gjuha e tekstit është autentike e bën prejardhja e tij nga realiteti i atij shteti të cilit i mësohet gjuha. Çdo tekst didaktik  paraqet rrezikun se gjuha e cila është e përdorur në të nuk i përgjigjet burimit natyror ( raste të shumta nëpër  tekstet shkollore të analizuar).

    2. teksti autentik paraqet një pjesë burimore  të kulturës  së shtetit të cilit i mësohet gjuha. Falë atij teksti  takohemi me kulturën, vërtetë në mënyrë ndërmjetësuese,  por  me një farë mënyre më reale  dhe më të drejtëpërdrejtë  se me çfarë do teksti didaktik.

Për këtë arsye të dytë duhet  kërkuar që tekstet e librit të përmbajnë edhe formën e jashtme të tekstit burimor. Psh. Artikujt e gazetave të  riprodhohen  ashtu siç është karakteristikë për atë lloj teksti, në formë kolonash. Më së miri do të ishte, që libri të përbëhej vetëm nga  materiale autentike.

 

4.6.3.      Ushtrimet

   

   Edhe ushtrimet krahas ndryshimeve të orientimeve metodiko-didaktike kanë ndryshuar shumë. Secila metodë mësimi ka zhvilluar edhe ushtrimet e saj të veçanta.  Me anë të ushtrimeve mund të vlerësojmë se në cilin koncepcion metodik bazohet libri.

Orientimi pragmatik i didaktikës së gjuhëve të huaja,  i cili ka vënë në qendër  të vëmendjes aftësinë komunikative të veprimit në gjuhën e huaj,  jo vetëm se ka sjellur deri te ushtrime të reja  komunikative, por edhe ka rezultuar  në një  koncepcion të ri  lidhur me vendin dhe  rolin e ushtrimit.

Në fakt, nuk ekzistojnë të ashtuquajturat ushtrime komunikative si të tilla, për karakterin  e tyre vendos  mënyra e zbatimit  në pikepamjen e zhvillimit të aftësive komunikative. Për atë arsye formohen  sekuenca ushtrimesh të cilat i  « përgatisin,  ndërtojnë ,  strukturojnë , simulojnë” aktet komunikative.

 

4.6.4.      Fjalorthi

 

   Duhet kërkuar librin i cili përmban fjalorthin  gjuhë e huaj/ gjuhë amtare mundshëm me transkriptim fonetik të fjalëve.

 

 

PERFUNDIM

  Cilësia e mësimdhënies së gjuhëve të huaja mund të avancohet me disa mënyra të ndryshme si  përdorimi i  tekstit adekuat dhe përshtatshmëria e përmbajtjes së plan programit mësimor. Zotërimi i gjuhës së huaj është i domosdoshëm për qytetarët të cilët dëshirojnë të japin një kontribut aktiv  dhe konstruktiv në Evropën e shekullit 21. Analiza e teksteve mësimorë të kësaj treve dëshmon për një mospërshtatje të tyre me elementin nxënës.  Mendojmë se zgjidhja e kësaj çështjeje qëndron në unifikimin e teksteve mësimore sepse duhet të shkojmë kah një unifikim dhe  standardizim të dijës.  

 

 

Lista e teksteve shkollore të shfrytëzuar

Shkollë fillore

-          R.Poleksiq, J. Radivojeviq, L.Dragoviq,  Gjuha frënge për klasen VI  të shkollës fillore, ETM, Beograd , 1978

-          Vera Kostiq  , Vesna Fila,  Bonjour la France  Francuski jezik za V razred osnovne škole,

Beograd , 1995 + radna sveska + kaseta

-          Vera Kostiq  , Vesna Fila,  Bonjour la France  Francuski jezik za VI razred osnovne škole,

Beograd ,  + radna sveska + kaseta

-          Vera Kostiq  , Vesna Fila,  Bonjour la France  Francuski jezik za VII razred osnovne škole,

Beograd ,  + radna sveska + kaseta

-          Vera Kostiq  , Vesna Fila,  Bonjour la France  Francuski jezik za VIII razred osnovne škole,

Beograd  , + kaseta

-          D. Hadaj-L. Boriqi-R.Stratoberdha- D .Veshi, Le Français en 5, Libri shkollor, Prishtinë, 1999

-          D. Hadaj-L. Boriqi-R.Stratoberdha- D .Veshi, Le Français en 6, Libri shkollor, Prishtinë, 1999

-          D. Hadaj-L. Boriqi-R.Stratoberdha- D .Veshi, Le Français en 7, Libri shkollor, Prishtinë, 1999

-          D. Hadaj-L. Boriqi-R.Stratoberdha- D .Veshi, Le Français en 8, Libri shkollor, Prishtinë, 1999

-      D.Tocanac-Milivojev , le français pour nous  1, francuski jezik za peti razred osnovne  škole,

Beograd, 2007

-     D.Tocanac-Milivojev , le français pour nous  2, francuski jezik za sesti razred osnovne  škole,

Beograd, 2008, + radna sveska + audioCD

-    D.Tocanac-Milivojev , le français pour nous  3, francuski jezik za  sedmi razred osnovne  škole,

Beograd, 2009 + radna sveska + audi CD

-  D.Tocanac-Milivojev , le français pour nous  4, francuski jezik za osmi  razred osnovne  škole,                      Beograd, 2010 + radna sveska +  audio CD

Gjuhë angleze

-Z.Nenezić, Lj. Simidrijevic, Easy, engleski  jezik za  I razred osnovne škole, Beograd, 2003 + audio CD

-Z.Nenezić, Lj. Simidrijevic, Easy, engleski  jezik za  II razred osnovne škole, Beograd, 2004 + audio CD

 -Z.Nenezić, Lj. Simidrijevic, Easy, engleski  jezik za  III razred osnovne škole, Beograd, 2005 + audio – CD –Z.Nenezić, Lj. Simidrijevic, Easy, engleski  jezik za  III razred osnovne škole, Beograd, 2006 + audio CD

-N. Dimitrijevic, K. Radovanovic, Ready for English 3,  engleski jezik za sedmi razred osnovne škole,  Beograd, 1994 + audio kasete

-N. Dimitrijevic, K. Radovanovic, Ready for English 4 , engleski jezik za osmi razred osnovne škole,  Beograd, 1994

-Dimitrijevic , Radovanovic,  Say it in  English 3, engleski jezik , treca  godina ucenja, Beograd, 1992

+ fletorja e punës + audio kasete

-Dimitrijevic , Radovanovic,  Say it in  English 4, engleski jezik  ctvrta  godina ucenja, Beograd, 1993

Shollë e mesme

-Darinka Marodiq, Ruzhica Dimitrijeviq, Gjuha Frenge për klasen III Gjimnaz( viti I shtate I mësimit), Beograd, 1969 ) Enti I botimeve shkollore I Republikes socialiste te Serbise (adaptuar në gjuhën shqipe nga Gjyltekin Shehu dhe Shefki Sejdiu

-Lirak Dodbiba, Gjuha Frenge për klasen III-IV te shkollave te mesme , botuesi  ETMMKSAK Prishtinë, Beograd, 1971

- Vera Kostiq – Milanka Përret ,  Francuski jezik za  prvi  razred  Gimnazije I ugostitelstvo – turisticke škole, zavod zu udzbenike  I nastavna sredstva , Beograd , 1995 2009

- Vera Kostiq – Milanka Përret  ,  Francuski jezik za drugi razred  Gimnazije I ugostitelstvo – turisticke škole , zavod zu udzbenike  I nastavna sredstva , Beograd , 2003

- Vera Kostiq – Milanka Përret ,  Francuski jezik za  treci  razred  Gimnazije I ugostitelstvo – turisticke škole , zavod zu udzbenike  I nastavna sredstva , Beograd , 2001

 

- Vera Kostiq – Milanka Përret  ,  Francuski jezik za  cetvrti   razred  Gimnazije I ugostitelstvo – turisticke škole , zavod zu udzbenike  I nastavna sredstva , Beograd , 1989, botim I tete 2006

 

-Biljana Aksentijevic, Danica Pavlovic, Francuski jezik za treci razred srednjë škole , ZUNS, Beograd, 1990-1999

Milanka Knëzevic Olga Milutinovic, FRANCUSKI JEZIK  za III razred gimnazije , ZUNS, Beograd , 1992

-Branislava Saviq Gordana Popoviq, Francuski jezik za cetvrti razred usmerenog obrazovanja , ZUNS, Beograd , 1986

-Branislava Saviq Gordana Popoviq, Gjuha Frenge për klasën e IV te ardimit te mesëm te orientuar , ETMMKSAK, Prishtinë,  1985 

-Liljana Matic- Katarina Kovaceviq- Stojanka Milosavljevic  , Engleski jezik za prvi razred srednjë škole ,   

  Zavod za udzbenike , Beograd , 2009 + kaseta  ( I lejuar përbotim  1991)

 

-G.Grba, K.Radovanovic, Engleski jezik za cetvrti razred gimnazije,  ZUNS , Beograd , 2006, ( vendim I  1988)

 -G.Grba, K.Radovanovic, Engleski jezik za  treci razred gimnazije,  ZUNS , Beograd , 2003, ( vendim I  1988)

 

Bibliografi

 

- Alain Choppin, «  Les manuels scolaires, Histoire et  actualité « , Hachette, Paris, 1992

- F. Richaudeau , Conception et production des manuels scolaires, guide pratique, Paris, 1986,

 

 

 

 

 

 



 

[1] Lista e teksteve mësimorë të analizuar figuron  poshtë

 

 

[2] F. Richaudeau , Conception et production des manuels scolaires, guide pratique, Paris, 1986, f.47.

 


Post a Comment